ગૃહીત્વા સલિલં સર્વમુપસ્પૃશ્ય યથાવિધિ । ઉત્સસર્જ યથા શાપં રાક્ષસેન્દ્રાય દારુણમ્ ।। ૭.૨૬.
પાણી લઈ, વિધિ પ્રમાણે શુદ્ધ થઈ, તેણે રાક્ષસોના રાજા પર ભયાનક શાપ ઉચ્ચારી દીધો.
અકામા તેન યસ્માત્ત્વં બલાદ્ભદ્રે પ્રધર્ષિતા । તસ્માત્સ યુવતીમન્યાં નાકામામુપયાસ્યતિ ।। ૭.૨૬.
'હે શુભે, કારણ કે તું તેની ઇચ્છા વિરુદ્ધ જબરદસ્તી દુષ્કર્મનો ભોગ બની, તેથી હવે એ ક્યારેય બીજી કોઈ અનિચ્છુક યુવતી પાસે નહીં જઈ શકે.'
યદા હ્યકામાં કામાર્તો ધર્ષયિષ્યતિ યોષિતમ્ । મૂર્ધા તુ સપ્તધા તસ્ય શકલીભવિતા તદા ।। ૭.૨૬.
'જ્યારે પણ એ કામના વશ થઈને કોઈ અનિચ્છુક સ્ત્રી પર દુષ્કર્મ કરશે, ત્યારે એના માથું એ ક્ષણે જ સાત ભાગમાં વિખૂટી જશે.'
તસ્મિન્નુદાહૃતે શાપે જ્વલિતાગ્નિસમપ્રભે । દેવદુન્દુભયો નેદુઃ પુષ્પવૃષ્ટિશ્ચ ખાચ્ચ્યુતા । પિતામહમુખાશ્ચૈવ સર્વે દેવાઃ પ્રહર્ષિતાઃ ।। ૭.૨૬.
જ્યારે એ અગ્નિ જેવી તેજસ્વી શાપ ઉચ્ચારવામાં આવ્યો, ત્યારે દેવદુંદુભીઓ વાગી ઉઠી અને આકાશમાંથી ફૂલોની વરસાદ થઈ; પિતામહ સહિત બધા દેવતાઓ આનંદિત થયા.
જ્ઞાત્વા લોકગતિં સર્વાં તસ્ય મૃત્યું ચ રક્ષસઃ । ઋષયઃ પિતરશ્ચૈવ પ્રીતિમાપુરનુત્તમામ્ ।। ૭.૨૬.
એ રાક્ષસના મૃત્યુ અને સમગ્ર જગતની ગતિ જાણી, ઋષિઓ અને પિતૃઓએ પણ પરમ આનંદ અનુભવ્યો.
શ્રુત્વા તુ સ દશગ્રીવસ્તં શાપં રોમહર્ષણમ્ । નારીષુ મૈથુને ભાવં નાકામાસ્વભ્યરોચયત્ ।। ૭.૨૬.
દશમુખ રાવણે જ્યારે એ ભયાનક શાપ સાંભળ્યો, ત્યારે તેને હવે અનિચ્છુક સ્ત્રીઓ સાથે મિલન કરવામાં કોઈ આનંદ રહ્યો નહીં.
તેન નીતાઃ સ્ત્રિયઃ પ્રીતિમાપુઃ સર્વાઃ પતિવ્રતાઃ । નલકૂબરનિર્મુક્તં શાપં શ્રુત્વા મનઃપ્રિયમ્ ।। ૭.૨૬.
આ કારણે, રાવણે જે તમામ પતિવ્રતા સ્ત્રીઓને લઈ આવી હતી, તેઓએ નલકુબેર દ્વારા આપવામાં આવેલા એ મનપસંદ શાપને સાંભળી આનંદ અનુભવ્યો.
કૈલાસં લઙ્ઘયિત્વાથ દશગ્રીવઃ સ રાવણઃ । આસસાદ મહાતેજા ઇન્દ્રલોકં નિશાચરઃ ।। ૭.૨૭.
પછી દશમુખ રાવણ, જે મહાન તેજવાળો અને રાત્રિમાં ફરતો રાક્ષસ હતો, કૈલાસ પર્વતને પાર કરીને ઇન્દ્રલોકમાં પહોંચ્યો.
તસ્ય રાક્ષસસૈન્યસ્ય સમન્તાદુપયાસ્યતઃ । દેવલોકં યયૌ શબ્દો મથ્યમાનાર્ણવોપમઃ ।। ૭.૨૭.
જ્યારે રાક્ષસોની સેના ચારેય બાજુથી દેવલોક તરફ આગળ વધી રહી હતી, ત્યારે દરિયાને મથવામાં આવે એવો મોટો અવાજ ઊઠ્યો.
શ્રુત્વા તુ રાવણં પ્રાપ્તમિન્દ્રશ્ચલિત આસનાત્ । અબ્રવીત્તત્ર તાન્ દેવાન્ સર્વાનેવ સમાગતાન્ ।। ૭.૨૭.
રાવણ આવી ગયો છે એવું સાંભળીને ઇન્દ્ર પોતાના આસન પરથી ચકિત થઈ ઊભો રહ્યો અને ત્યાં ભેગા થયેલા બધા દેવતાઓને કહ્યું.
આદિત્યાન્સવસૂન્રુદ્રાન્વિશ્વાન્સાધ્યાન્મરુદ્ગણાન્ । સજ્જીભવત યુદ્ધાર્થં રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ ।। ૭.૨૭.
"આદિત્યો, વસુઓ, રુદ્રો, વિશ્વદેવો, સાધ્યો અને મારુતોની ટોળીઓ, તમે બધા દુષ્ટ હૃદયવાળા રાવણ સામે યુદ્ધ માટે તૈયાર થાઓ!"
એવમુક્તાસ્તુ શક્રેણ દેવાઃ શક્રસમા યુધિ । સન્નહ્ય સુમહાસત્ત્વા યુદ્ધશ્રદ્ધાસમન્વિતાઃ ।। ૭.૨૭.
શક્રે આવી રીતે કહ્યા પછી, યુદ્ધમાં શકરા સમાન એવા બધા દેવતાઓએ પોતાનું શસ્ત્રસજ્જ થવું શરૂ કર્યું અને તેઓ મહાન શક્તિ અને યુદ્ધની ઉત્સુકતા સાથે તૈયાર થયા.
સ તુ દીનઃ પરિત્રસ્તો મહેન્દ્રો રાવણં પ્રતિ । વિષ્ણોઃ સમીપમાગત્ય વાક્યમેતદુવાચ હ ।। ૭.૨૭.
પણ મહેન્દ્ર, રાવણને લઈને ડરાયેલ અને દુઃખી થઈ, વિષ્ણુના પાસે ગયો અને આ રીતે બોલ્યો.
વિષ્ણો કથં કરિષ્યામિ મહાવીર્યપરાક્રમઃ । અસૌ હિ બલવદ્રક્ષો યુદ્ધાર્થમભિવર્તતે ।। ૭.૨૭.
"હે વિષ્ણુ, હવે હું શું કરું? એ મહાબલી અને પરાક્રમી રાક્ષસ યુદ્ધ માટે આગળ વધી રહ્યો છે."
વરપ્રદાનાદ્બલવાન્ન ખલ્વન્યેન હેતુના । તત્તુ સત્યવચઃ કાર્યં યદુક્તં પદ્મયોનિના ।। ૭.૨૭.
"તેને જે બક્ષિસ મળ્યા છે એના કારણે તે શક્તિશાળી છે, બીજું કોઈ કારણ નથી. કમળમાંથી જન્મેલા બ્રહ્માએ જે કહ્યું છે, એ સાચું સાબિત થવું જ જોઈએ."
તદ્યથા નમુચિર્વૃત્રો બલિર્નરકશમ્બરૌ । ત્વદ્બલં સમવષ્ટભ્ય મયા દગ્ધાસ્તથા કુરુ ।। ૭.૨૭.
"જેમ હું નમુચિ, વૃત્ર, બલિ, નરક અને શમ્બરાને તારા બળના આધારથી સંહાર્યા, એમ હવે પણ તું એ જ કર."
નહ્યન્યો દેવદેવેશ ત્વામૃતે મધુસૂદન । ગતિઃ પરાયણં નાસ્તિ ત્રૈલોક્યે સચરાચરે ।। ૭.૨૭.
"હે દેવોના દેવ, હે મધુના સંહારક, તારા સિવાય ત્રણેય લોકમાં, ચલ અને અચલ બધામાં, બીજું કોઈ આશ્રય કે અંતિમ ઠેકાણું નથી."
ત્વં હિ નારાયણઃ શ્રીમાન્પદ્મનાભઃ સનાતનઃ । ત્વયેમે સ્થાપિતા લોકાઃ શક્રશ્ચાહં સુરેશ્વરઃ ।। ૭.૨૭.
તમે ખરેખર નારાયણ, શ્રીમંત, પદ્મનાભ અને સનાતન છો; તમારા દ્વારા જ આ બધા લોક, શક્ર અને હું - દેવોના સ્વામી - સ્થિર થયા છીએ.
ત્વયા સૃષ્ટમિદં સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ । ત્વામેવ ભગવન્સર્વે પ્રવિશન્તિ યુગક્ષયે ।। ૭.૨૭.
આ સમગ્ર ત્રણેય લોક, ચાલતા અને અચલ બધું, તમારા દ્વારા સર્જાયું છે; યુગના અંતે, હે ભગવાન, બધા તમારા અંદર જ પ્રવેશી જાય છે.
તદાચક્ષ્વ યથા તત્ત્વં દેવદેવ મમ સ્વયમ્ । અપિ ચક્રસહાયસ્ત્વં યોત્સ્યસે રાવણં પ્રભો ।। ૭.૨૭.
હું વિનંતી કરું છું કે, હે દેવોના દેવ, તમે પોતે મને સાચું કહો; શું તમે ચક્રના સહારે રાવણ સામે યુદ્ધ કરશો, હે પ્રભુ?
એવમુક્તઃ સ શક્રેણ દેવો નારાયણઃ પ્રભુઃ । અબ્રવીન્ન પરિત્રાસઃ કર્તવ્યઃ શ્રૂયતાં ચ મે ।। ૭.૨૭.
શક્રે આવી રીતે પૂછ્યા પછી, ભગવાન નારાયણે કહ્યું: 'કોઈ ડરવાની જરૂર નથી; હવે મારી વાત સાંભળો.'
ન તાવદેષ દુષ્ટાત્મા શક્યો જેતું સુરાસુરૈઃ । હન્તું ચાપિ સમાસાદ્ય વરદાનેન દુર્જયઃ ।। ૭.૨૭.
આ દુષ્ટ આત્માવાળાને દેવો કે દૈત્યો જીતવા અસમર્થ છે; અને બક્ષિસ મળ્યા હોવાથી તેને મારવું પણ અઘરું છે.
સર્વથા તુ મહત્કર્મ કરિષ્યતિ બલોત્કટઃ । રાક્ષસઃ પુત્રસહિતો દૃષ્ટમેતન્નિસર્ગતઃ ।। ૭.૨૭.
છતાં પણ એ મહાબલી રાક્ષસ પોતાના પુત્ર સાથે મળીને એક મહાન કાર્ય કરશે; આ તો શરૂઆતથી જ જાણીતું છે.
યત્તુ માં ત્વમભાષિષ્ઠ યુદ્ધ્યસ્વેતિ સુરેશ્વર । નાહં તં પ્રતિયોત્સ્યામિ રાવણં રાક્ષસં યુધિ ।। ૭.૨૭.
હે દેવોના રાજા, તમે મને કહ્યું હતું કે, 'યુદ્ધ કરો', પણ હું રાવણ નામના રાક્ષસ સાથે યુદ્ધમાં સામો પડવાનો નથી.
નાહત્વા સમરે શત્રું વિષ્ણુઃ પ્રતિનિવર્તતે । દુર્લભશ્ચૈવ કામો ઽદ્ય વરગુપ્તાદ્ધિ રાવણાત્ ।। ૭.૨૭.
વિષ્ણુ ક્યારેય યુદ્ધમાં દુશ્મનને માર્યા વિના પાછો ફરતો નથી; આજે રાવણને મળેલી વરદાનની રક્ષા કારણે ઇચ્છિત ફળ મેળવવું અઘરું છે.
પ્રતિજાને ચ દેવેન્દ્ર ત્વત્સમીપે શતક્રતો । ભવિતા ઽસ્મિ યથા ઽસ્યાહં રક્ષસો મૃત્યુકારણમ્ ।। ૭.૨૭.
હે ઇન્દ્ર, હે શતક્રતુ, હું તમારી સામે વચન આપું છું કે હું આ રાક્ષસનો મરણનું કારણ બનીશ.
અહમેવ નિહન્તા ઽસ્મિ રાવણં સપુરઃસરમ્ । દેવતા નન્દયિષ્યામિ જ્ઞાત્વા કાલમુપાગતમ્ । એતત્તે કથિતં તત્ત્વં દેવરાજ શચીપતે ।। ૭.૨૭.
હું પોતે રાવણ અને તેના સાથીઓને મારી નાખીશ; યોગ્ય સમય આવી ગયો છે તે જાણીને દેવતાઓને આનંદ આપીશ. હે દેવરાજ, હે શચીપતિ, આ સાચી વાત મેં તમને કહી છે.
યુદ્ધ્યસ્વ વિગતત્રાસઃ સર્વૈઃ સાર્ધં મહાબલ ।। ૭.૨૭.
તમે બધાં મહાબળીઓ સાથે નિર્ભય થઈને યુદ્ધ કરો.
યામિ જ્ઞાત્વા કાલમુપાગતમ્ । તતો રુદ્રાઃ સહાદિત્યા વસવો મરુતો ઽશ્વનૌ । સન્નદ્ધા નિર્યયુસ્તૂર્ણં રાક્ષસાનભિતઃ પુરાત્ ।। ૭.૨૭.
હવે યોગ્ય સમય આવી ગયો છે એ જાણીને હું જાઉં છું. ત્યારબાદ રુદ્રો, આદિત્યો, વસુઓ, મરુતો અને અશ્વિનીકુમારો સંપૂર્ણ શસ્ત્રોથી સજ્જ થઈને ઝડપથી શહેરમાંથી રાક્ષસોની સામે યુદ્ધ માટે નીકળી પડ્યા.
એતસ્મિન્નન્તરે નાદઃ શુશ્રુવે રજનીક્ષયે । તસ્ય રાવણસૈન્યસ્ય પ્રયુદ્ધસ્ય સમન્તતઃ ।। ૭.૨૭.
આ દરમિયાન, રાત્રિ અંતે, રાવણની સેના ચારેય બાજુથી યુદ્ધમાં જોડાઈ ત્યારે એક ગુંજતો અવાજ સંભળાયો.