મદ્વિશિષ્ટઃ પુમાન્કો ઽદ્ય શક્રો વિષ્ણુરથાશ્વિનૌ । મામતીત્ય હિ યં ચ ત્વં યાસિ ભીરુ ન શોભનમ્ ।। ૭.૨૬.
આજે મારો કરતાં શ્રેષ્ઠ પુરુષ કોણ છે? ઇન્દ્ર, વિષ્ણુ કે અશ્વિનીકુમાર? ડરપોક, તું મને છોડીને બીજાને જશ એ યોગ્ય નથી.
વિશ્રમ ત્વં પૃથુશ્રોણિ શિલાતલમિદં શુભમ્ ।। ૭.૨૬.
ચૌડી કટિવાળી, તું આ સુંદર પથ્થરની પાટિયા પર આરામ કર.
ત્રૈલોક્યે યઃ પ્રભુશ્ચૈવ મદન્યો નૈવ વિદ્યતે ।। ૭.૨૬.
ત્રણે લોકમાં મારા સિવાય બીજો કોઈ સ્વામી નથી.
તદેવં પ્રાઞ્જલિઃ પ્રહ્વો યાચતે ત્વાં દશાનનઃ । ભર્તુર્ભર્તા વિધાતા ચ ત્રૈલોક્યસ્ય ભજસ્વ મામ્ ।। ૭.૨૬.
દશાનન હાથ જોડીને નમ્રતાથી તને વિનંતી કરે છે: તું મને પતિ સ્વીકાર, હું સર્વલોકનો સ્વામી અને સર્જનહાર છું.
એવમુક્તા ઽબ્રવીદ્રમ્ભા વેપમાના કૃતાઞ્જલિઃ । પ્રસીદ નાર્હસે વક્તુમીદૃશં ત્વં હિ મે ગુરુઃ ।। ૭.૨૬.
આ રીતે બોલાતા, રંભા કંપતી અને હાથ જોડીને બોલી: કૃપા કરો, તમને આવું બોલવું યોગ્ય નથી, કેમ કે તમે મારા કરતાં મોટા છો.
અન્યેભ્યો હિ ત્વયા રક્ષ્યા પ્રાપ્નુયાં ધર્ષણં યદિ । તદ્ધર્મતઃ સ્નુષા તે ઽહં તત્ત્વમેવ બ્રવીમિ તે ।। ૭.૨૬.
જો મને બીજાથી અપમાન થાય તો તમારી જ ફરજ છે કે તમે મારી રક્ષા કરો; ધર્મ પ્રમાણે હું તમારી વહુ છું, અને હું સાચું જ કહું છું.
અથાબ્રવીદ્દશગ્રીવશ્ચરણાધોમુખીં સ્થિતામ્ । રોમહર્ષમનુપ્રાપ્તાં દૃષ્ટમાત્રેણ તાં તદા ।। ૭.૨૬.
પછી દશમુખે, જે તેના પગ સામે મોઢું ઝુકાવી ઊભી હતી અને માત્ર તેને જોઈને રોમાંચિત થઈ ગઈ હતી, તેને કહ્યું.
સુતસ્ય યદિ મે ભાર્યા તતસ્ત્વં હિ સ્નુષા ભવેઃ । બાઢમિત્યેવ સા રમ્ભા પ્રાહ રાવણમુત્તરમ્ ।। ૭.૨૬.
જો તું મારા પુત્રની પત્ની છે તો ખરેખર તું મારી વહુ છે. આ પર રંભાએ રાવણને કહ્યું: 'હા, એવું જ છે.'
ધર્મતસ્તે સુતસ્યાહં ભાર્યા રાક્ષસપુઙ્ગવ । પુત્રઃ પ્રિયતરઃ પ્રાણૈર્ભ્રાતુર્વૈશ્રવણસ્ય તે । વિખ્યાતસ્ત્રિષુ લોકેષુ નલકૂબર ઇત્યયમ્ ।। ૭.૨૬.
રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, ધર્મ પ્રમાણે હું તમારા પુત્રની પત્ની છું. તમારા ભાઈ વૈશ્વરવણનો પુત્ર, જે તમને પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય છે, તે ત્રણેય લોકમાં નલકુબર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
ધર્મતો યો ભવેદ્વિપ્રઃ ક્ષત્રિયો વીર્યતો ભવેત્ । ક્રોધાદ્યશ્ચ ભવેદગ્નિઃ ક્ષાન્ત્યા ચ વસુધાસમઃ ।। ૭.૨૬.
ધર્મથી બ્રાહ્મણ, શૂરવીરતા થી ક્ષત્રિય, ક્રોધથી અગ્નિ અને ક્ષમાથી ધરતી સમાન ગણાય છે.
તસ્યાસ્મિ કૃતસઙ્કેતા લોકપાલસુતસ્ય વૈ । તમુદ્દિશ્ય તુ મે સર્વં વિભૂષણમિદં કૃતમ્ ।। ૭.૨૬.
લોકપાલના પુત્ર માટે હું પ્રતિજ્ઞાબદ્ધ છું; મારા બધા આભૂષણો પણ તેના માટે જ પહેર્યા છે.
તથા તસ્ય હિ નાન્યસ્ય ભાવો માં પ્રતિ તિષ્ઠતિ ।। ૭.૨૬.
એ જ રીતે, મારા પ્રત્યે એવો ભાવ બીજામાં નથી, જેવો તેને છે.
તેન સત્યેન માં રાજન્મોક્તુમર્હસ્યરિન્દમ ।। ૭.૨૬.
એ સત્યના આધારે, રાજા, દુશ્મનોને જીતનાર, તમે મને મુક્ત કરો.
સ હિ તિષ્ઠતિ ધર્માત્મા માં પ્રતીક્ષ્ય સમુત્સુકઃ । તત્ર વિઘ્નં સુતસ્યેહ કર્તું નાર્હસિ મુઞ્ચ મામ્ ।। ૭.૨૬.
તે ધર્મનિષ્ઠ આત્માવાળો છે, મારી રાહ જોઈ ઉત્સુક છે; તમારા પુત્ર માટે અડચણ ઊભી કરવી યોગ્ય નથી—મને છોડો.
સદ્ભિરાચરિતં માર્ગં ગચ્છ રાક્ષસુપુઙ્ગવ । માનનીયો મમ ત્વં હિ પાલનીયા તથા ઽસ્મિ તે ।। ૭.૨૬.
રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, સારા લોકો જે માર્ગે ચાલે છે એ માર્ગે તું ચાલ; તું મારા માટે માનનીય છે અને હું પણ તારી રક્ષા પામવાની લાયક છું.
એવમુક્તો દશગ્રીવઃ પ્રત્યુવાચ વિનીતવત્ । સ્નુષા ઽસ્મિ યદવોચસ્ત્વમેકપત્નીષ્વયં ક્રમઃ । દેવલોકસ્થિતિરિયં સુરાણાં શાશ્વતી મતા ।। ૭.૨૬.
આ રીતે કહેતાં દશમુખે નમ્રતાથી જવાબ આપ્યો: 'વહુ, તું એકપત્નીધર્મ વિશે જે કહ્યું તે દેવલોકમાં ચાલે છે, એ દેવતાઓમાં શાશ્વત વ્યવસ્થા છે.'
પતિરપ્સરસાં નાસ્તિ ન ચૈકસ્ત્રીપરિગ્રહઃ ।। ૭.૨૬.
અપ્સરાઓમાં પતિ નથી અને એક સ્ત્રી સાથેનું લગ્ન પણ નથી.
સ્મિ યદવોચસ્ત્વમેકપત્નીષ્વયં ક્રમઃ । એવમુક્ત્વા સ તાં રક્ષો નિવેશ્ય ચ શિલાતલે । કામભોગાભિસંસક્તો મૈથુનાયોપચક્રમે ।। ૭.૨૬.
આ રીતે બોલીને, એ રાક્ષસીએ રંભાને પથ્થરની શિલા પર બેસાડી, કામના અને ઇચ્છામાં ગરકાવ થઈને તેની નજીક શારીરિક સંબંધ માટે આગળ વધ્યો.
સા વિમુક્તા તતો રમ્ભા ભ્રષ્ટમાલ્યવિભૂષણા । ગજેન્દ્રાક્રીડમથિતા નદીવાકુલતાં ગતા ।। ૭.૨૬.
પછી રંભા મુક્ત થઈ, તેના હાર અને આભૂષણો જમીન પર પડી ગયા હતા, અને તે મહાન હાથીની રમતમાં ઉલટાઈ ગયેલી નદી જેવી બેકાબૂ થઈ ગઈ.
લુલિતાકુલકેશાન્તા કરવેપિતપલ્લવા । પવનેનાવધૂતેવ લતા કુસુમશાલિની ।। ૭.૨૬.
તેના વાળ બિખેરાઈ ગયા હતા, હાથના પાંખડા કાંપતા હતા, અને તે પવનમાં હલનચલન કરતી નવી-નવેલી કૂંપળોવાળી ફૂલવાળી વેલ જેવી લાગી રહી હતી.
સા વેપમાના લજ્જન્તી ભીતા કરકૃતાઞ્જલિઃ । નલકૂબરમાસાદ્ય પાદયોર્નિપપાત હ ।। ૭.૨૬.
રંભા ડરી ગઈ, શરમાઈ ગઈ, અને કાંપતી હતી; તેણે હાથ જોડીને નલકુબર પાસે પહોંચી અને તેના પગે પડી ગઈ.
તદવસ્થાં ચ તાં દૃષ્ટ્વા મહાત્મા નલકૂબરઃ । અબ્રવીત્કિમિદં ભદ્રે પાદયોઃ પતિતા ઽસિ મે ।। ૭.૨૬.
એવી હાલતમાં રંભાને જોઈને મહાન આત્મા નલકુબરે કહ્યું: 'હે સારા સ્ત્રી, તું કેમ મારા પગે પડી છે?'
સા વૈ નિઃશ્વસમાના તુ વેપમાના કૃતાઞ્જલિઃ । તસ્મૈ સર્વં યથાતત્ત્વમાખ્યાતુમુપચક્રમે ।। ૭.૨૬.
રંભા ઊંડી શ્વાસો લઈ રહી હતી, કાંપતી હતી અને હાથ જોડીને, જે કંઈ બન્યું હતું તે બધું સાચું-સાચું કહેવા લાગી.
એષ દેવ દશગ્રીવઃ પ્રાપ્તો ગન્તું ત્રિવિષ્ટપમ્ । તેન સૈન્યસહાયેન નિશેયં પરિણામિતા ।। ૭.૨૬.
'હે દેવ, દશગ્રિવ અહીં સ્વર્ગ જવા માટે આવ્યો હતો; પોતાની સેના સાથે તેણે મને જબરદસ્તી પકડી લીધી.'
આયન્તી તેન દૃષ્ટા ઽસ્મિ ત્વત્સકાશમરિન્દમ । ગૃહીતા તેન પૃષ્ટા ઽસ્મિ કસ્ય ત્વમિતિ રક્ષસા ।। ૭.૨૬.
'હું આવી રહી હતી ત્યારે, એ રાક્ષસે મને જોઈ, હે શત્રુઓના સંહારક, અને મને પકડી લીધી; પછી તેણે પૂછ્યું કે, 'તું કોની છે?'
મયા તુ સર્વં યત્સત્યં તસ્મૈ સર્વં નિવેદિતમ્ । કામમોહાભિભૂતાત્મા નાશ્રૌષીત્તદ્વચો મમ ।। ૭.૨૬.
'મેં તેને બધું સાચું-સાચું કહી દીધું, પણ કામ અને મોહમાં અંધ બનેલા એ રાક્ષસે મારી વાત જ સાંભળી નહીં.'
યાચ્યમાનો મયા દેવ સ્નુષા તે ઽહમિતિ પ્રભો । તત્સર્વં પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા બલાત્તેનાસ્મિ ધર્ષિતા ।। ૭.૨૬.
'હું તેને વારંવાર વિનંતી કરતી રહી કે, 'હું તારી વહુ છું, હે પ્રભુ', પણ તેણે એ બધું અવગણ્યું અને જબરદસ્તી મારી ઉપર દુષ્કર્મ કર્યું.'
એવં ત્વમપરાધં મે ક્ષન્તુમર્હસિ સુવ્રત । ન હિ તુલ્યં બલં સૌમ્ય સ્ત્રિયાશ્ચ પુરુષસ્ય ચ ।। ૭.૨૬.
'હવે, હે ધીરજવાન, તું મારી ભૂલ માફ કરજે; કારણ કે, હે સૌમ્ય, સ્ત્રી અને પુરુષની તાકાત કદી સરખી નથી.'
એતછુત્વા તુ સઙ્ક્રુદ્ધસ્તદા વૈશ્રવણાત્મજઃ । ધર્ષણાં તાં પરાં શ્રુત્વા ધ્યાનં સમ્પ્રવિવેશ હ ।। ૭.૨૬.
આ બધું સાંભળીને વૈશ્વરવણના પુત્રને ખૂબ ગુસ્સો આવ્યો; એ ભયાનક દુષ્કર્મ જાણીને તે ધ્યાનમાં બેસી ગયો.
તસ્ય તત્કર્મ વિજ્ઞાય તદા વૈશ્રવણાત્મજઃ । મુહૂર્તાત્ક્રોધતામ્રાક્ષસ્તોયં જગ્રાહ પાણિના ।। ૭.૨૬.
એ સમયે, વૈશ્વરવણના પુત્રે એ કૃત્ય જાણી લીધું અને એક ક્ષણમાં જ ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરી પાણી હાથમાં લીધું.