દિવ્યચન્દનલિપ્તાઙ્ગી મન્દારકૃતમૂર્ધજા । દિવ્યોત્સવકૃતારમ્ભા પૂર્ણચન્દ્રનિભાનના ।। ૭.૨૬.
દિવ્ય ચંદનથી અંગો લિપ્ત, મંદાર ફૂલોથી વાળ સજ્જ, સ્વર્ગીય ઉત્સવ માટે તૈયાર, અને ચાંદની જેવી તેજસ્વી મુખવાળી હતી.
ચક્ષુર્મનોહરં પીનં મેખલાદામભૂષિતમ્ । સમુદ્વહન્તી જઘનં રતિપ્રાભૃતમુત્તમમ્ ।। ૭.૨૬.
મોહક આંખો, ગાઢ નિતંબો પર ઝગમગતી કમરપટ્ટી, અને પ્રેમના શ્રેષ્ઠ ઉપહાર સાથે તે શોભતી હતી.
કૃતૈર્વિશેષકૈરાર્દ્રૈઃ ષડર્તુકુસુમોદ્ભવૈઃ ।। ૭.૨૬.
છહ ઋતુના તાજા ફૂલો વડે બનેલા વિશેષ ભૂષણોથી તે સજ્જ હતી.
બભાવન્યતમેવ શ્રીકાન્તિદ્યુતિમતિહ્રિયામ્ । નીલં સતોયમેઘાભં વસ્ત્રં સમવકુણ્ઠિતા ।। ૭.૨૬.
તે સુંદરતા અને લાજથી ભરપૂર, તેજસ્વી દેવી સમાન લાગી, અને વરસાદથી ભરેલા વાદળ જેવું ઘેરું નીલું વસ્ત્ર પહેરેલું હતું.
યસ્યા વક્ત્રં શશિનિભં ભ્રુવૌ ચાપનિભે શુભે । ઊરૂ કરિકરાકારૌ કરૌ પલ્લવકોમલૌ । સૈન્યમધ્યેન ગચ્છન્તી રાવણેનોપવીક્ષિતા ।। ૭.૨૬.
જેનુ મુખ ચાંદની જેવું, ભ્રૂ ધનુષ્ય જેવી સુંદર, જાંઘો યુવાન હાથીના સુંડ જેવી, હાથ કૂમળા પાંદડાં જેવા, અને જ્યારે તે સૈન્ય વચ્ચે ચાલતી હતી, ત્યારે રાવણ તેની તરફ તાકી રહ્યો હતો.
તાં સમુત્થાય ગચ્છન્તીં કામબાણવશં ગતઃ । કરે ગૃહીત્વા લજ્જન્તીં સ્મયમાનો ઽભ્યભાષત ।। ૭.૨૬.
કામના બાણથી ઘાયલ રાવણ ઊભો થયો, ચાલતી રંભાનો શરમાતો હાથ પકડી, સ્મિત સાથે તેને સંબોધી બોલ્યો.
ક્વ ગચ્છસિ વરારોહે કાં સિદ્ધિં ભજસે સ્વયમ્ । કસ્યાભ્યુદયકાલો ઽયં યસ્ત્વાં સમુપભોક્ષ્યતે ।। ૭.૨૬.
"અરે સુંદર કટિવાળી, તું ક્યાં જઈ રહી છે? તું કઈ સફળતા મેળવવા ઇચ્છે છે? આ શુભ ક્ષણ કોના માટે છે, જે તારી સંગતિનો આનંદ માણશે?"
ત્વદાનનરસસ્યાદ્ય પદ્મોત્પલસુગન્ધિનઃ । સુધામૃતરસસ્યેવ કો ઽદ્ય તૃપ્તિં ગમિષ્યતિ ।। ૭.૨૬.
"આજે તારા કમળ અને ઉત્પલની સુગંધથી ભરેલા મુખના અમૃતસમાન રસથી કોણ તૃપ્ત થશે?"
સ્વર્ણકુમ્ભનિભૌ પીનૌ શુભૌ ભીરુ નિરન્તરૌ । કસ્યોરસ્થલસંસ્પર્શં દાસ્યતસ્તે કુચાવિમૌ ।। ૭.૨૬.
"અરે ભયભીત, આ બે ગોળ, સુંદર, એકબીજાને લગતા અને સોનાની કળશ જેવી છાતી કોના વક્ષ પર સ્પર્શ કરશે?"
સુવર્ણચક્રપ્રતિમં સ્વર્ણદામચિતં પૃથુ । અધ્યારોહતિ કસ્તે ઽદ્ય જઘનં સ્વર્ગરૂપિણમ્ ।। ૭.૨૬.
આજે તારા ચૌડા, સોનાની સાંકળોથી શોભિત અને સોનાની થાળી જેવાં જઘન પર સ્વર્ગ જેવી સુંદરતા ધરાવતી, કોણ ચઢશે?
મદ્વિશિષ્ટઃ પુમાન્કો ઽદ્ય શક્રો વિષ્ણુરથાશ્વિનૌ । મામતીત્ય હિ યં ચ ત્વં યાસિ ભીરુ ન શોભનમ્ ।। ૭.૨૬.
આજે મારો કરતાં શ્રેષ્ઠ પુરુષ કોણ છે? ઇન્દ્ર, વિષ્ણુ કે અશ્વિનીકુમાર? ડરપોક, તું મને છોડીને બીજાને જશ એ યોગ્ય નથી.
વિશ્રમ ત્વં પૃથુશ્રોણિ શિલાતલમિદં શુભમ્ ।। ૭.૨૬.
ચૌડી કટિવાળી, તું આ સુંદર પથ્થરની પાટિયા પર આરામ કર.
ત્રૈલોક્યે યઃ પ્રભુશ્ચૈવ મદન્યો નૈવ વિદ્યતે ।। ૭.૨૬.
ત્રણે લોકમાં મારા સિવાય બીજો કોઈ સ્વામી નથી.
તદેવં પ્રાઞ્જલિઃ પ્રહ્વો યાચતે ત્વાં દશાનનઃ । ભર્તુર્ભર્તા વિધાતા ચ ત્રૈલોક્યસ્ય ભજસ્વ મામ્ ।। ૭.૨૬.
દશાનન હાથ જોડીને નમ્રતાથી તને વિનંતી કરે છે: તું મને પતિ સ્વીકાર, હું સર્વલોકનો સ્વામી અને સર્જનહાર છું.
એવમુક્તા ઽબ્રવીદ્રમ્ભા વેપમાના કૃતાઞ્જલિઃ । પ્રસીદ નાર્હસે વક્તુમીદૃશં ત્વં હિ મે ગુરુઃ ।। ૭.૨૬.
આ રીતે બોલાતા, રંભા કંપતી અને હાથ જોડીને બોલી: કૃપા કરો, તમને આવું બોલવું યોગ્ય નથી, કેમ કે તમે મારા કરતાં મોટા છો.
અન્યેભ્યો હિ ત્વયા રક્ષ્યા પ્રાપ્નુયાં ધર્ષણં યદિ । તદ્ધર્મતઃ સ્નુષા તે ઽહં તત્ત્વમેવ બ્રવીમિ તે ।। ૭.૨૬.
જો મને બીજાથી અપમાન થાય તો તમારી જ ફરજ છે કે તમે મારી રક્ષા કરો; ધર્મ પ્રમાણે હું તમારી વહુ છું, અને હું સાચું જ કહું છું.
અથાબ્રવીદ્દશગ્રીવશ્ચરણાધોમુખીં સ્થિતામ્ । રોમહર્ષમનુપ્રાપ્તાં દૃષ્ટમાત્રેણ તાં તદા ।। ૭.૨૬.
પછી દશમુખે, જે તેના પગ સામે મોઢું ઝુકાવી ઊભી હતી અને માત્ર તેને જોઈને રોમાંચિત થઈ ગઈ હતી, તેને કહ્યું.
સુતસ્ય યદિ મે ભાર્યા તતસ્ત્વં હિ સ્નુષા ભવેઃ । બાઢમિત્યેવ સા રમ્ભા પ્રાહ રાવણમુત્તરમ્ ।। ૭.૨૬.
જો તું મારા પુત્રની પત્ની છે તો ખરેખર તું મારી વહુ છે. આ પર રંભાએ રાવણને કહ્યું: 'હા, એવું જ છે.'
ધર્મતસ્તે સુતસ્યાહં ભાર્યા રાક્ષસપુઙ્ગવ । પુત્રઃ પ્રિયતરઃ પ્રાણૈર્ભ્રાતુર્વૈશ્રવણસ્ય તે । વિખ્યાતસ્ત્રિષુ લોકેષુ નલકૂબર ઇત્યયમ્ ।। ૭.૨૬.
રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, ધર્મ પ્રમાણે હું તમારા પુત્રની પત્ની છું. તમારા ભાઈ વૈશ્વરવણનો પુત્ર, જે તમને પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય છે, તે ત્રણેય લોકમાં નલકુબર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
ધર્મતો યો ભવેદ્વિપ્રઃ ક્ષત્રિયો વીર્યતો ભવેત્ । ક્રોધાદ્યશ્ચ ભવેદગ્નિઃ ક્ષાન્ત્યા ચ વસુધાસમઃ ।। ૭.૨૬.
ધર્મથી બ્રાહ્મણ, શૂરવીરતા થી ક્ષત્રિય, ક્રોધથી અગ્નિ અને ક્ષમાથી ધરતી સમાન ગણાય છે.
તસ્યાસ્મિ કૃતસઙ્કેતા લોકપાલસુતસ્ય વૈ । તમુદ્દિશ્ય તુ મે સર્વં વિભૂષણમિદં કૃતમ્ ।। ૭.૨૬.
લોકપાલના પુત્ર માટે હું પ્રતિજ્ઞાબદ્ધ છું; મારા બધા આભૂષણો પણ તેના માટે જ પહેર્યા છે.
તથા તસ્ય હિ નાન્યસ્ય ભાવો માં પ્રતિ તિષ્ઠતિ ।। ૭.૨૬.
એ જ રીતે, મારા પ્રત્યે એવો ભાવ બીજામાં નથી, જેવો તેને છે.
તેન સત્યેન માં રાજન્મોક્તુમર્હસ્યરિન્દમ ।। ૭.૨૬.
એ સત્યના આધારે, રાજા, દુશ્મનોને જીતનાર, તમે મને મુક્ત કરો.
સ હિ તિષ્ઠતિ ધર્માત્મા માં પ્રતીક્ષ્ય સમુત્સુકઃ । તત્ર વિઘ્નં સુતસ્યેહ કર્તું નાર્હસિ મુઞ્ચ મામ્ ।। ૭.૨૬.
તે ધર્મનિષ્ઠ આત્માવાળો છે, મારી રાહ જોઈ ઉત્સુક છે; તમારા પુત્ર માટે અડચણ ઊભી કરવી યોગ્ય નથી—મને છોડો.
સદ્ભિરાચરિતં માર્ગં ગચ્છ રાક્ષસુપુઙ્ગવ । માનનીયો મમ ત્વં હિ પાલનીયા તથા ઽસ્મિ તે ।। ૭.૨૬.
રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, સારા લોકો જે માર્ગે ચાલે છે એ માર્ગે તું ચાલ; તું મારા માટે માનનીય છે અને હું પણ તારી રક્ષા પામવાની લાયક છું.
એવમુક્તો દશગ્રીવઃ પ્રત્યુવાચ વિનીતવત્ । સ્નુષા ઽસ્મિ યદવોચસ્ત્વમેકપત્નીષ્વયં ક્રમઃ । દેવલોકસ્થિતિરિયં સુરાણાં શાશ્વતી મતા ।। ૭.૨૬.
આ રીતે કહેતાં દશમુખે નમ્રતાથી જવાબ આપ્યો: 'વહુ, તું એકપત્નીધર્મ વિશે જે કહ્યું તે દેવલોકમાં ચાલે છે, એ દેવતાઓમાં શાશ્વત વ્યવસ્થા છે.'
પતિરપ્સરસાં નાસ્તિ ન ચૈકસ્ત્રીપરિગ્રહઃ ।। ૭.૨૬.
અપ્સરાઓમાં પતિ નથી અને એક સ્ત્રી સાથેનું લગ્ન પણ નથી.
સ્મિ યદવોચસ્ત્વમેકપત્નીષ્વયં ક્રમઃ । એવમુક્ત્વા સ તાં રક્ષો નિવેશ્ય ચ શિલાતલે । કામભોગાભિસંસક્તો મૈથુનાયોપચક્રમે ।। ૭.૨૬.
આ રીતે બોલીને, એ રાક્ષસીએ રંભાને પથ્થરની શિલા પર બેસાડી, કામના અને ઇચ્છામાં ગરકાવ થઈને તેની નજીક શારીરિક સંબંધ માટે આગળ વધ્યો.
સા વિમુક્તા તતો રમ્ભા ભ્રષ્ટમાલ્યવિભૂષણા । ગજેન્દ્રાક્રીડમથિતા નદીવાકુલતાં ગતા ।। ૭.૨૬.
પછી રંભા મુક્ત થઈ, તેના હાર અને આભૂષણો જમીન પર પડી ગયા હતા, અને તે મહાન હાથીની રમતમાં ઉલટાઈ ગયેલી નદી જેવી બેકાબૂ થઈ ગઈ.
લુલિતાકુલકેશાન્તા કરવેપિતપલ્લવા । પવનેનાવધૂતેવ લતા કુસુમશાલિની ।। ૭.૨૬.
તેના વાળ બિખેરાઈ ગયા હતા, હાથના પાંખડા કાંપતા હતા, અને તે પવનમાં હલનચલન કરતી નવી-નવેલી કૂંપળોવાળી ફૂલવાળી વેલ જેવી લાગી રહી હતી.