ચમ્પકાશોકપુન્નાગમન્દારતરુભિસ્તથા । ચૂતપાટલલોધ્રૈશ્ચ પ્રિયઙ્ગ્વર્જુનકેતકૈઃ । તગરૈર્નારિકૈલૈશ્ચ પ્રિયાલપનસૈસ્તથા ।। ૭.૨૬.
ત્યાં ચંપક, અશોક, પુન્નાગ, મન્દારના વૃક્ષો, તેમજ આમ, પાટલ, લોધ્ર, પ્રિયંગુ, અર્જુન, કેતકી, તગર, નાળિયેર, પ્રિયાળ અને પનસના વૃક્ષો પણ હતાં.
આરગ્વધૈસ્તમાલૈશ્ચ પ્રિયાલવકુલૈરપિ । એતૈરન્યૈશ્ચ તરુભિરુદ્ભાસિતવનાન્તરે । કિન્નરા મદનેનાર્તા રક્તા મધુરકણ્ઠિનઃ ।। ૭.૨૬.
આરગ્વધ, તમાલ, પ્રિયાળ, વકુલ અને બીજા અનેક વૃક્ષો વડે જે વનકાંઠો ઉજળો બન્યો હતો, ત્યાં પ્રેમમાં તણાયેલા કિન્નરોએ મધુર અવાજે, ઊંડા ભાવથી ગીતો ગાયા.
સમં સમ્પ્રજગુર્યત્ર મનસ્તુષ્ટિવિવર્ધનમ્ ।। ૭.૨૬.
ત્યાં તેઓ સૌ મળીને સંગીત ગાતા, જે મનને આનંદથી ભરપૂર કરી દેતું હતું.
ભિરુદ્ભાસિતવનાન્તરે । વિદ્યાધરા મદક્ષીબા મદરક્તાન્તલોચનાઃ । યોષિદ્ભિઃ સહ સઙ્ક્રાન્તાશ્ચિક્રીડુર્જહૃષુશ્ચ વૈ ।। ૭.૨૬.
એ વૃક્ષોથી પ્રકાશિત થયેલા વનમાં, વિદ્યા ધરાઓ પોતાના લાલ લાલ આંખો સાથે, સ્ત્રીઓ સાથે રમતા અને આનંદ કરતા જોવા મળ્યા.
ઘણ્ટાનામિવ સન્નાદઃ શુશ્રુવે મધુરસ્વરઃ । અપ્સરોગણસઙ્ઘાનાં ગાયતાં ધનદાલયે ।। ૭.૨૬.
ધનના દેવના મહેલમાં, અપ્સરાઓના ટોળા જ્યારે ગીત ગાતા, ત્યારે ઘંટની જેમ મધુર અવાજ ગૂંજતો હતો.
પુષ્પવર્ષાણિ મુઞ્ચન્તો નગાઃ પવનતાડિતાઃ । શૈલં તં વાસયન્તીવ મધુમાધવગન્ધિનઃ ।। ૭.૨૬.
પવનથી હલનચલન થતા વૃક્ષો ફૂલોની વરસાત વરસાવતા, જાણે તે પહાડને મધ અને વસંતના સુગંધથી મહેકાવી રહ્યા હોય તેમ લાગતું.
મધુપુષ્પરજઃપૃક્તં ગન્ધમાદાય પુષ્કલમ્ । પ્રવવૌ વર્ધયન્કામં રાવણસ્ય સુખો ઽનિલઃ ।। ૭.૨૬.
મધ, ફૂલો અને પરાગની સુગંધથી ભરપૂર હળવો પવન સુખદ રીતે ફૂંકાતો, જે રાવણની ઇચ્છા વધારતો હતો.
ગેયાત્પુષ્પસમૃદ્ધ્યા ચ શૈત્યાદ્વાયોર્ગિરેર્ગુણાત્ । પ્રવૃત્તાયાં રજન્યાં ચ ચન્દ્રસ્યોદયનેન ચ ।। ૭.૨૬.
ગીત, ફૂલોની ભરમાર, ઠંડો પવન, પહાડની વિશેષતા, રાત્રીની શરૂઆત અને ચંદ્રના ઉદયને કારણે,
રાવણસ્તુ મહાવીર્યઃ કામસ્ય વશમાગતઃ । વિનિઃશ્વસ્ય વિનિઃશ્વસ્ય શશિનં સમવૈક્ષત ।। ૭.૨૬.
મહાન શક્તિશાળી રાવણ કામના વશમાં આવી, વારંવાર ઊંડા શ્વાસ લેતો અને ચંદ્રને નિહાળતો રહ્યો.
એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર દિવ્યાભરણભૂષિતા । સર્વાપ્સરોવરા રમ્ભા દિવ્યપુષ્પવિભૂષિતા ।। ૭.૨૬.
એ જ સમયે ત્યાં સર્વશ્રેષ્ઠ અપ્સરા રંભા, દિવ્ય આભૂષણોથી શોભાયમાન અને સ્વર્ગીય ફૂલો વડે સજ્જ થઇ, દેખાઈ આવી.
દિવ્યચન્દનલિપ્તાઙ્ગી મન્દારકૃતમૂર્ધજા । દિવ્યોત્સવકૃતારમ્ભા પૂર્ણચન્દ્રનિભાનના ।। ૭.૨૬.
દિવ્ય ચંદનથી અંગો લિપ્ત, મંદાર ફૂલોથી વાળ સજ્જ, સ્વર્ગીય ઉત્સવ માટે તૈયાર, અને ચાંદની જેવી તેજસ્વી મુખવાળી હતી.
ચક્ષુર્મનોહરં પીનં મેખલાદામભૂષિતમ્ । સમુદ્વહન્તી જઘનં રતિપ્રાભૃતમુત્તમમ્ ।। ૭.૨૬.
મોહક આંખો, ગાઢ નિતંબો પર ઝગમગતી કમરપટ્ટી, અને પ્રેમના શ્રેષ્ઠ ઉપહાર સાથે તે શોભતી હતી.
કૃતૈર્વિશેષકૈરાર્દ્રૈઃ ષડર્તુકુસુમોદ્ભવૈઃ ।। ૭.૨૬.
છહ ઋતુના તાજા ફૂલો વડે બનેલા વિશેષ ભૂષણોથી તે સજ્જ હતી.
બભાવન્યતમેવ શ્રીકાન્તિદ્યુતિમતિહ્રિયામ્ । નીલં સતોયમેઘાભં વસ્ત્રં સમવકુણ્ઠિતા ।। ૭.૨૬.
તે સુંદરતા અને લાજથી ભરપૂર, તેજસ્વી દેવી સમાન લાગી, અને વરસાદથી ભરેલા વાદળ જેવું ઘેરું નીલું વસ્ત્ર પહેરેલું હતું.
યસ્યા વક્ત્રં શશિનિભં ભ્રુવૌ ચાપનિભે શુભે । ઊરૂ કરિકરાકારૌ કરૌ પલ્લવકોમલૌ । સૈન્યમધ્યેન ગચ્છન્તી રાવણેનોપવીક્ષિતા ।। ૭.૨૬.
જેનુ મુખ ચાંદની જેવું, ભ્રૂ ધનુષ્ય જેવી સુંદર, જાંઘો યુવાન હાથીના સુંડ જેવી, હાથ કૂમળા પાંદડાં જેવા, અને જ્યારે તે સૈન્ય વચ્ચે ચાલતી હતી, ત્યારે રાવણ તેની તરફ તાકી રહ્યો હતો.
તાં સમુત્થાય ગચ્છન્તીં કામબાણવશં ગતઃ । કરે ગૃહીત્વા લજ્જન્તીં સ્મયમાનો ઽભ્યભાષત ।। ૭.૨૬.
કામના બાણથી ઘાયલ રાવણ ઊભો થયો, ચાલતી રંભાનો શરમાતો હાથ પકડી, સ્મિત સાથે તેને સંબોધી બોલ્યો.
ક્વ ગચ્છસિ વરારોહે કાં સિદ્ધિં ભજસે સ્વયમ્ । કસ્યાભ્યુદયકાલો ઽયં યસ્ત્વાં સમુપભોક્ષ્યતે ।। ૭.૨૬.
"અરે સુંદર કટિવાળી, તું ક્યાં જઈ રહી છે? તું કઈ સફળતા મેળવવા ઇચ્છે છે? આ શુભ ક્ષણ કોના માટે છે, જે તારી સંગતિનો આનંદ માણશે?"
ત્વદાનનરસસ્યાદ્ય પદ્મોત્પલસુગન્ધિનઃ । સુધામૃતરસસ્યેવ કો ઽદ્ય તૃપ્તિં ગમિષ્યતિ ।। ૭.૨૬.
"આજે તારા કમળ અને ઉત્પલની સુગંધથી ભરેલા મુખના અમૃતસમાન રસથી કોણ તૃપ્ત થશે?"
સ્વર્ણકુમ્ભનિભૌ પીનૌ શુભૌ ભીરુ નિરન્તરૌ । કસ્યોરસ્થલસંસ્પર્શં દાસ્યતસ્તે કુચાવિમૌ ।। ૭.૨૬.
"અરે ભયભીત, આ બે ગોળ, સુંદર, એકબીજાને લગતા અને સોનાની કળશ જેવી છાતી કોના વક્ષ પર સ્પર્શ કરશે?"
સુવર્ણચક્રપ્રતિમં સ્વર્ણદામચિતં પૃથુ । અધ્યારોહતિ કસ્તે ઽદ્ય જઘનં સ્વર્ગરૂપિણમ્ ।। ૭.૨૬.
આજે તારા ચૌડા, સોનાની સાંકળોથી શોભિત અને સોનાની થાળી જેવાં જઘન પર સ્વર્ગ જેવી સુંદરતા ધરાવતી, કોણ ચઢશે?
મદ્વિશિષ્ટઃ પુમાન્કો ઽદ્ય શક્રો વિષ્ણુરથાશ્વિનૌ । મામતીત્ય હિ યં ચ ત્વં યાસિ ભીરુ ન શોભનમ્ ।। ૭.૨૬.
આજે મારો કરતાં શ્રેષ્ઠ પુરુષ કોણ છે? ઇન્દ્ર, વિષ્ણુ કે અશ્વિનીકુમાર? ડરપોક, તું મને છોડીને બીજાને જશ એ યોગ્ય નથી.
વિશ્રમ ત્વં પૃથુશ્રોણિ શિલાતલમિદં શુભમ્ ।। ૭.૨૬.
ચૌડી કટિવાળી, તું આ સુંદર પથ્થરની પાટિયા પર આરામ કર.
ત્રૈલોક્યે યઃ પ્રભુશ્ચૈવ મદન્યો નૈવ વિદ્યતે ।। ૭.૨૬.
ત્રણે લોકમાં મારા સિવાય બીજો કોઈ સ્વામી નથી.
તદેવં પ્રાઞ્જલિઃ પ્રહ્વો યાચતે ત્વાં દશાનનઃ । ભર્તુર્ભર્તા વિધાતા ચ ત્રૈલોક્યસ્ય ભજસ્વ મામ્ ।। ૭.૨૬.
દશાનન હાથ જોડીને નમ્રતાથી તને વિનંતી કરે છે: તું મને પતિ સ્વીકાર, હું સર્વલોકનો સ્વામી અને સર્જનહાર છું.
એવમુક્તા ઽબ્રવીદ્રમ્ભા વેપમાના કૃતાઞ્જલિઃ । પ્રસીદ નાર્હસે વક્તુમીદૃશં ત્વં હિ મે ગુરુઃ ।। ૭.૨૬.
આ રીતે બોલાતા, રંભા કંપતી અને હાથ જોડીને બોલી: કૃપા કરો, તમને આવું બોલવું યોગ્ય નથી, કેમ કે તમે મારા કરતાં મોટા છો.
અન્યેભ્યો હિ ત્વયા રક્ષ્યા પ્રાપ્નુયાં ધર્ષણં યદિ । તદ્ધર્મતઃ સ્નુષા તે ઽહં તત્ત્વમેવ બ્રવીમિ તે ।। ૭.૨૬.
જો મને બીજાથી અપમાન થાય તો તમારી જ ફરજ છે કે તમે મારી રક્ષા કરો; ધર્મ પ્રમાણે હું તમારી વહુ છું, અને હું સાચું જ કહું છું.
અથાબ્રવીદ્દશગ્રીવશ્ચરણાધોમુખીં સ્થિતામ્ । રોમહર્ષમનુપ્રાપ્તાં દૃષ્ટમાત્રેણ તાં તદા ।। ૭.૨૬.
પછી દશમુખે, જે તેના પગ સામે મોઢું ઝુકાવી ઊભી હતી અને માત્ર તેને જોઈને રોમાંચિત થઈ ગઈ હતી, તેને કહ્યું.
સુતસ્ય યદિ મે ભાર્યા તતસ્ત્વં હિ સ્નુષા ભવેઃ । બાઢમિત્યેવ સા રમ્ભા પ્રાહ રાવણમુત્તરમ્ ।। ૭.૨૬.
જો તું મારા પુત્રની પત્ની છે તો ખરેખર તું મારી વહુ છે. આ પર રંભાએ રાવણને કહ્યું: 'હા, એવું જ છે.'
ધર્મતસ્તે સુતસ્યાહં ભાર્યા રાક્ષસપુઙ્ગવ । પુત્રઃ પ્રિયતરઃ પ્રાણૈર્ભ્રાતુર્વૈશ્રવણસ્ય તે । વિખ્યાતસ્ત્રિષુ લોકેષુ નલકૂબર ઇત્યયમ્ ।। ૭.૨૬.
રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, ધર્મ પ્રમાણે હું તમારા પુત્રની પત્ની છું. તમારા ભાઈ વૈશ્વરવણનો પુત્ર, જે તમને પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય છે, તે ત્રણેય લોકમાં નલકુબર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
ધર્મતો યો ભવેદ્વિપ્રઃ ક્ષત્રિયો વીર્યતો ભવેત્ । ક્રોધાદ્યશ્ચ ભવેદગ્નિઃ ક્ષાન્ત્યા ચ વસુધાસમઃ ।। ૭.૨૬.
ધર્મથી બ્રાહ્મણ, શૂરવીરતા થી ક્ષત્રિય, ક્રોધથી અગ્નિ અને ક્ષમાથી ધરતી સમાન ગણાય છે.