thumb|ત્રિસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે ત્રિસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૧-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડનો ત્રેપનોત્તર અદ્યાય સાંભળો.
યસ્મિંસ્તુ દિવસે રાજા ચક્રે ગોદાનમુત્તમમ્। તસ્મિંસ્તુ દિવસે વીરો યુધાજિત્ સમુપેયિવાન્
જે દિવસે રાજાએ શ્રેષ્ઠ ગાયદાન કર્યું, એ દિવસે વીર યુધાજિત ત્યાં પહોંચ્યા.
પુત્રઃ કેકયરાજસ્ય સાક્ષાદ્ભરતમાતુલઃ। દૃષ્ટ્વા પૃષ્ટ્વા ચ કુશલં રાજાનમિદમબ્રવીત્
યુધાજિત કૈકય દેશના રાજાના પુત્ર અને ભરતના માતુલ હતા; તેમણે રાજાને મળીને તેમની કૂશળતા પૂછીને આ વાત કહી.
કેકયાધિપતી રાજા સ્નેહાત્ કુશલમબ્રવીત્। યેષાં કુશલકામોઽસિ તેષાં સમ્પ્રત્યનામયમ્
કૈકય દેશના રાજાએ સ્નેહથી તમારી કૂશળતા પૂછાવી છે; જેમની કૂશળતા તમે ઇચ્છો છો, તેઓ સૌ સુખી છે એમ સંદેશો મોકલ્યો છે.
સ્વસ્રીયં મમ રાજેન્દ્ર દ્રષ્ટુકામો મહીપતિઃ। તદર્થમુપયાતોઽહમયોધ્યાં રઘુનન્દન
રાજાધિરાજ, મારા મામા, ધરતીના રાજા, પોતાની બહેનના પુત્રને જોવા ઇચ્છે છે; એ માટે હું અયોધ્યા આવ્યો છું, હે રઘુનંદન.
શ્રુત્વા ત્વહમયોધ્યાયાં વિવાહાર્થં તવાત્મજાન્। મિથિલામુપયાતાંસ્તુ ત્વયા સહ મહીપતે
મને ખબર પડી કે તમારા પુત્રો લગ્ન માટે અયોધ્યાથી મિથિલા ગયા છે અને તમે પણ સાથે છો, તેથી હું અયોધ્યા આવ્યો છું.
ત્વરયાભ્યુપયાતોઽહં દ્રષ્ટુકામઃ સ્વસુઃ સુતમ્। અથ રાજા દશરથઃ પ્રિયાતિથિમુપસ્થિતમ્
હું ઉત્સાહથી અહીં આવ્યો છું, બહેનના પુત્રને જોવા ઇચ્છું છું; પછી રાજા દશરથએ પોતાના પ્રિય અતિથિને આવકાર્યો.
દૃષ્ટ્વા પરમસત્કારૈઃ પૂજનાર્હમપૂજયત્। તતસ્તામુષિતો રાત્રિં સહ પુત્રૈર્મહાત્મભિઃ
રાજાએ તેમને જોઈને શ્રેષ્ઠ સન્માન અને પૂજા કરી; પછી પોતાના મહાન પુત્રો સાથે રાત્રિ વિતાવી.
પ્રભાતે પુનરુત્થાય કૃત્વા કર્માણિ તત્ત્વવિત્ । ઋષીંસ્તદા પુરસ્કૃત્ય યજ્ઞવાટમુપાગમત્
સવારે ફરી ઉઠીને, વિધિ પ્રમાણે કર્મો કર્યા પછી, રાજાએ ઋષિઓને આગળ રાખીને યજ્ઞશાળામાં ગયા.
યુક્તે મુહૂર્તે વિજયે સર્વાભરણભૂષિતૈઃ। ભ્રાતૃભિઃ સહિતો રામઃ કૃતકૌતુકમંગલઃ
શુભ મુહૂર્તે, સર્વાંગે આભૂષણોથી સજ્જ, રામ પોતાના ભાઈઓ સાથે ઉત્સવ અને શુભ કાર્યમાં જોડાયા.
વસિષ્ઠં પુરતઃ કૃત્વા મહર્ષીનપરાનપિ। વસિષ્ઠો ભગવાનેત્ય વૈદેહમિદમબ્રવીત્
વશિષ્ઠજીને આગળ રાખીને અને અન્ય મહર્ષિઓ સાથે, ભગવાન વશિષ્ઠજી આગળ આવીને વિદેહરાજને કહ્યું.
રાજા દશરથો રાજન્ કૃતકૌતુકમંગલૈઃ। પુત્રૈર્નરવરશ્રેષ્ઠો દાતારમભિકાઙ્ક્ષતે
રાજા દશરથ, પોતાના પુત્રો સાથે, જેમણે ઉત્સવ અને શુભ કાર્ય કર્યું છે, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ છે અને દાતા માટે આતુર છે, હે રાજન.
દાતૃપ્રતિગ્રહીતૃભ્યાં સર્વાર્થાઃ સમ્ભવન્તિ હિ। સ્વધર્મં પ્રતિપદ્યસ્વ કૃત્વા વૈવાહ્યમુત્તમમ્
દેનાર અને લેનાર બંનેથી બધા કાર્યો પૂર્ણ થાય છે. હવે તું આ ઉત્તમ લગ્નવિધિ કરીને પોતાનો ધર્મ પાળ.
ઇત્યુક્તઃ પરમોદારો વસિષ્ઠેન મહાત્મના। પ્રત્યુવાચ મહાતેજા વાક્યં પરમધર્મવિત્
મહાન આત્માવાળા અને અત્યંત ઉદાર વસિષ્ઠજીના આ શબ્દો સાંભળી, સર્વોત્તમ ધર્મના જાણકાર મહાતેજસ્વી એ જવાબ આપ્યો.
કઃ સ્થિતઃ પ્રતિહારો મે કસ્યાજ્ઞાં સમ્પ્રતીક્ષતે। સ્વગૃહે કો વિચારોઽસ્તિ યથા રાજ્યમિદં તવ
મારા દરવાજે કોણ ઉભું છે, અને કોણની આજ્ઞાની રાહ જોઈ રહ્યો છે? મારા ઘરે શું વિચારણા છે, જાણે આ રાજ્ય તમારું જ હોય.
કૃતકૌતુકસર્વસ્વા વેદિમૂલમુપાગતાઃ। મમ કન્યા મુનિશ્રેષ્ઠ દીપ્તા બહ્નેરિવાર્ચિષઃ
મારા ઘરમાં બધું શુભકામનું સજાવટ થઈ ગઈ છે, અને મારી દીકરીઓ, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, અગ્નિ જેવી તેજસ્વી બની, વેદિ પાસે આવી ગઈ છે.
સદ્યોઽહં ત્વત્પ્રતીક્ષોઽસ્મિ વેદ્યામસ્યાં પ્રતિષ્ઠિતઃ। અવિઘ્નં ક્રિયતાં સર્વં કિમર્થં હિ વિલમ્બ્યતે
હું તો હવે આ વેદિ પર ઊભો રહીને તમારી રાહ જોઈ રહ્યો છું. બધું વિઘ્ન વિના પૂર્ણ થવું જોઈએ—પછી વિલંબ શેનો?
તદ્ વાક્યં જનકેનોક્તં શ્રુત્વા દશરથસ્તદા। પ્રવેશયામાસ સુતાન્ સર્વાનૃષિગણાનપિ
જનકરાજાના આ શબ્દો સાંભળી, દશરથજી એ પોતાના બધા પુત્રો અને ઋષિગણોને અંદર બોલાવ્યા.
તતો રાજા વિદેહાનાં વસિષ્ઠમિદમબ્રવીત્। કારયસ્વ ઋષે સર્વામૃષિભિઃ સહ ધાર્મિક
પછી વિદેહોના રાજાએ વસિષ્ઠજીને કહ્યું: 'હે ધર્મનિષ્ઠ ઋષિ, તમે બધા ઋષિઓ સાથે મળીને તમામ વિધિઓ કરાવો.'
રામસ્ય લોકરામસ્ય ક્રિયાં વૈવાહિકીં પ્રભો। તથેત્યુક્ત્વા તુ જનકં વસિષ્ઠો ભગવાનૃષિઃ
હે પ્રભુ, જગતને આનંદ આપનાર રામનું લગ્નવિધિ કરાવવાનું છે. આવું કહીને વસિષ્ઠ મુનિએ જનકને 'તેમ જ થશે' એમ કહ્યું.
વિશ્વામિત્રં પુરસ્કૃત્ય શતાનન્દં ચ ધાર્મિકમ્। પ્રપામધ્યે તુ વિધિવદ્ વેદિં કૃત્વા મહાતપાઃ
વિશ્વામિત્ર અને ધર્મનિષ્ઠ શતાનંદને આગળ રાખીને, મહાતપસ્વી એ મંડપના મધ્યમાં વિધિપૂર્વક વેદિ તૈયાર કરી.
અલંચકાર તાં વેદિં ગન્ધપુષ્પૈઃ સમન્તતઃ। સુવર્ણપાલિકાભિશ્ચ ચિત્રકુમ્ભૈશ્ચ સાઙ્કુરૈઃ
તે વેદિને ચારે બાજુ સુગંધિત ફૂલો, સોનાની વાસણો અને અંકુરવાળા સુંદર ઘડાઓથી શોભિત કરી.
અઙ્કુરાઢ્યૈઃ શરાવૈશ્ચ ધૂપપાત્રૈઃ સધૂપકૈઃ। શઙ્ખપાત્રૈઃ સ્રુવૈઃ સ્રગ્ભિઃ પાત્રૈરર્ઘ્યાદિપૂજિતૈઃ
અંકુરોથી ભરેલા વાસણો, ધૂપવાળા પાત્રો, શંખપાત્રો, હવનકુંડની ચમચીઓ, ફૂલોની માળા અને અર્જ્યાદિ પૂજન માટેના વાસણો વડે વેદિ શણગારી.
લાજપૂર્ણૈશ્ચ પાત્રીભિરક્ષતૈરપિ સંસ્કૃતૈઃ। દર્ભૈઃ સમૈઃ સમાસ્તીર્ય વિધિવન્મન્ત્રપૂર્વકમ્
લાજથી ભરેલા વાસણો અને તૈયાર કરેલા અક્ષતથી, સમાન દરભા ઘાસ વિધિપૂર્વક પાથરી, યોગ્ય મંત્રોચ્ચાર સાથે બધું તૈયાર કર્યું.
અગ્નિમાધાય તં વેદ્યાં વિધિમન્ત્રપુરસ્કૃતમ્। જુહાવાગ્નૌ મહાતેજા વસિષ્ઠો મુનિપુંગવઃ
પછી, યોગ્ય વિધિ અને મંત્રોથી આગ સ્થાપી, મહાન તેજસ્વી વસિષ્ઠ મુનિએ અગ્નિમાં હવન કર્યો.
તતઃ સીતાં સમાનીય સર્વાભરણભૂષિતામ્। સમક્ષમગ્નેઃ સંસ્થાપ્ય રાઘવાભિમુખે તદા
પછી, તમામ આભૂષણોથી સજ્જ સીતાજીને લાવી, તેમને અગ્નિ સમક્ષ અને રાઘવજી સામે બેસાડવામાં આવી.
અબ્રવીજ્જનકો રાજા કૌસલ્યાનન્દવર્ધનમ્। ઇયં સીતા મમ સુતા સહધર્મચરી તવ
ત્યારે જનકરાજાએ કૌશલ્યાજીના આનંદ વધારનાર રામને કહ્યું: 'આ મારી દીકરી સીતા, હવે તારી સહધર્મચારીણી છે.'
પ્રતીચ્છ ચૈનાં ભદ્રં તે પાણિં ગૃહ્ણીષ્વ પાણિના। પતિવ્રતા મહાભાગા છાયેવાનુગતા સદા
'તુ તેને સ્વીકાર, તને શુભ થાય. પોતાનો હાથ તેના હાથમાં ધર. એ પતિવ્રતા, મહાભાગ્યવતી છે અને હંમેશા તારી છાંયાની જેમ તને અનુસરે છે.'
ઇત્યુક્ત્વા પ્રાક્ષિપદ્ રાજા મન્ત્રપૂતં જલં તદા। સાધુસાધ્વિતિ દેવાનામૃષીણાં વદતાં તદા
આવું કહીને રાજાએ મંત્રોથી શુદ્ધ કરેલું જળ રેડ્યું, ત્યારે દેવતાઓ અને ઋષિઓ 'અતિ ઉત્તમ, અતિ ઉત્તમ' એમ બોલ્યા.
દેવદુન્દુભિનિર્ઘોષઃ પુષ્પવર્ષો મહાનભૂત્। એવં દત્ત્વા સુતાં સીતાં મન્ત્રોદકપુરસ્કૃતામ્
દિવ્ય ઢોલના નાદ સાથે ફૂલવર્ષા થઈ; આ રીતે જનકરાજાએ મંત્રજળથી પવિત્ર કરેલી પોતાની દીકરી સીતાને આપી.