તત્ર તે વચનં શૂરઃ કરિષ્યતિ સદા ખરઃ । રક્ષસાં કામરૂપાણાં પ્રભુરેષ ભવિષ્યતિ ।। ૭.૨૪.
ત્યાં, શૂરવીર ખરા હંમેશા તારી ઇચ્છા મુજબ વર્તશે; તે ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનારા રાક્ષસોનો સ્વામી બનશે.
એવમુક્ત્વા દશગ્રીવઃ સૈન્યમસ્યાદિદેશ હ । ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રક્ષસાં વીર્યશાલિનામ્ ।। ૭.૨૪.
આ રીતે કહ્યા પછી દશમુખ રાવણે પોતાની સેના — ચૌદ હજાર બળવાન રાક્ષસોને — આદેશ આપ્યો.
સ તૈઃ પરિવૃતસ્સર્વૈ રાક્ષસૈર્ઘોરદર્શનૈઃ । આગચ્છત ખરઃ શીઘ્રં દણ્ડકાનકુતોભયઃ ।। ૭.૨૪.
એ બધા ભયાનક દેખાવ ધરાવતા રાક્ષસોથી ઘેરાઈને ખરા ઝડપથી દંડક વનમાં દરેક દિશામાં નીકળી પડ્યો.
સ તત્ર કારયામાસ રાજ્યં નિહતકણ્ટકમ્ । સા ચ શૂર્પણખા તત્ર ન્યવસદ્દણ્ડકાવને ।। ૭.૨૪.
ત્યાં તેણે દુશ્મનોથી મુક્ત એવું રાજ્ય સ્થાપ્યું, અને શૂર્પણખા પણ ત્યાં જ દંડક વનમાં રહેવા લાગી.
સ તુ દત્ત્વા દશગ્રીવો વનં ઘોરં સ્વરસ્ય તત્ । ભગિનીં ચ સમાશ્વાસ્ય હૃષ્ટઃ સ્વસ્થતરો ઽભવત્ ।। ૭.૨૫.
પછી દશમુખ રાવણે એ ભયાનક વન પોતાની બહેનને આપી અને તેને સમજાવીને આનંદિત અને વધુ નિરાંતે થયો.
તતો નિકુમ્ભિલા નામ લઙ્કોપવનમુત્તમમ્ । તદ્રાક્ષસેન્દ્રો બલવાન્પ્રવિવેશ સહાનુગઃ ।। ૭.૨૫.
પછી રાક્ષસોના બળવાન રાજાએ પોતાના સાથીઓ સાથે લંકાનું ઉત્તમ નિકુંભિલા વન પ્રવેશ્યું.
તતો યૂપશતાકીર્ણં સૌમ્યચૈત્યોપશોભિતમ્ । દદર્શ વિષ્ઠિતં યજ્ઞં શ્રિયા સમ્પ્રજ્વલન્નિવ ।। ૭.૨૫.
ત્યાં તેણે સેંકડો યજ્ઞસ્તંભોથી શોભિત અને સુંદર મંદિરો વડે અલંકૃત, તેજથી ઝળહળતું યજ્ઞસ્થળ જોયું.
તતઃ કૃષ્ણાજિનધરં કમણ્ડલુશિખાધ્વજમ્ । દદર્શ સ્વસુતં તત્ર મેઘનાદં ભયાવહમ્ ।। ૭.૨૫.
પછી તેણે ત્યાં પોતાના પુત્ર મેઘનાદને જોયો, જે ભયજનક દેખાતો હતો, કાળાં કૃષ્ણમૃગચર્મ પહેરેલું હતું અને હાથમાં કમંડળુ તથા જટાવાળો દંડ ધરાવતો હતો.
તં સમાસાદ્ય લઙ્કેશઃ પરિષ્વજ્વાથ બાહુભિઃ । અબ્રવીત્કિમિદં વત્સ વર્તસે બ્રૂહિ તત્ત્વતઃ ।। ૭.૨૫.
લંકાના રાજાએ તેની પાસે જઈને તેને બાહોમાં ભેળવી લીધો અને કહ્યું: 'બેટા, આ શું છે? સાચું સાચું કહો, તું શું કરે છે?'
ઉશના ત્વબ્રવીત્તત્ર યજ્ઞસમ્પત્સમૃદ્ધયે । રાવણં રાક્ષસશ્રેષ્ઠં દ્વિજશ્રેષ્ઠો મહાતપાઃ ।। ૭.૨૫.
ત્યારે મહાન તપસ્વી અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ ઉશનાએ, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા રાવણને યજ્ઞની સફળતા માટે કહ્યું:
અહમાખ્યામિ તે રાજઞ્છ્રૂયતાં સર્વમેવ તત્ । યજ્ઞાસ્તે સપ્ત પુત્રેણ પ્રાપ્તાસ્સુબહુવિસ્તરાઃ ।। ૭.૨૫.
'હું તને બધું સમજાવીશ, રાજા, ધ્યાનથી સાંભળ. તારા પુત્રએ સાત વિશાળ યજ્ઞો કર્યા છે, જે સર્વ રીતે વિશાળ છે.'
અગ્નિષ્ટોમો ઽશ્વમેધશ્ચ યજ્ઞો બહુસુવર્ણકઃ । રાજસૂયસ્તથા યજ્ઞો ગોમેધો વૈષ્ણવસ્તથા ।। ૭.૨૫.
'અગ્નિષ્ઠોમ, અશ્વમેધ, ઘણાં સોનાથી ભરેલો યજ્ઞ, રાજસૂય, ગોમેધ અને વૈષ્ણવ યજ્ઞ પણ.'
માહેશ્વરે પ્રવૃત્તે તુ યજ્ઞે પુમ્ભિઃ સુદુર્લભે । વરાંસ્તે લબ્ધવાન્પુત્રઃ સાક્ષાત્પશુપતેરિહ ।। ૭.૨૫.
'અને મહેશ્વર માટે થયેલા યજ્ઞમાં, જે મનુષ્યોમાં અત્યંત દુર્લભ છે, તારા પુત્રએ અહીં પશુપતિ ભગવાન પાસેથી સીધા જ અનેક વર્દાનો પ્રાપ્ત કર્યા છે.'
કામગં સ્યન્દનં દિવ્યમન્તરિક્ષચરં ધ્રુવમ્ । માયાં ચ તામસીં નામ યયા સમ્પદ્યતે તમઃ ।। ૭.૨૫.
'ઈચ્છા મુજબ ચાલતું દિવ્ય રથ, જે આકાશમાં ફરી શકે છે, અને 'તામસી માયા' નામની શક્તિ, જેના દ્વારા અંધકાર ફેલાય છે.'
એતયા કિલ સઙ્ગ્રામે માયયા રાક્ષસેશ્વર । પ્રયુક્તયા ગતિઃ શક્યા નહિ જ્ઞાતું સુરાસુરૈઃ ।। ૭.૨૫.
'હે રાક્ષસોના સ્વામી, યુદ્ધમાં જ્યારે આ માયાનો ઉપયોગ થાય છે, ત્યારે દેવો કે અસુરો પણ તેની ગતિને ઓળખી શકતા નથી.'
અક્ષયાવિષુધી બાણૈશ્ચાપં ચાપિ સુદુર્જયમ્ । અસ્ત્રં ચ બલવદ્રાજઞ્છત્રુવિધ્વંસનં રણે ।। ૭.૨૫.
'અક્ષય તૂણીર, ખૂબ જ દુર્લભ ધનુષ્ય, અને યુદ્ધમાં દુશ્મનોને નાશ કરતું શક્તિશાળી અસ્ત્ર, હે રાજા, આ બધું પ્રાપ્ત કર્યું છે.'
એતાન્સર્વાન્વરાંલ્લબ્ધ્વા પુત્રસ્તે ઽયં દશાનન । અદ્ય યજ્ઞસમાપ્તૌ ચ ત્વાં દિદૃક્ષુસ્સ્થિતો હ્યહમ્ ।। ૭.૨૫.
'હે દશમુખ, તારા પુત્રએ આ બધા વર્દાનો મેળવી લીધા છે અને હવે યજ્ઞ પૂર્ણ થતાં તને જોવા માટે અહીં ઉભો છે.'
તતો ઽબ્રવીદૃશગ્રીવો ન શોભનમિદં કૃતમ્ । પૂજિતાઃ શત્રવો યસ્માદ્દ્રવ્યૈરિન્દ્રપુરોગમાઃ ।। ૭.૨૫.
પછી દશમુખે કહ્યું: 'આ યોગ્ય નથી, કારણ કે ઇન્દ્ર સહિતના શત્રુઓને દ્રવ્યથી પૂજા કરવામાં આવી છે.'
એહીદાનીં કૃતં વિદ્ધિ સુકૃતં તન્ન સંશયઃ । આગચ્છ સૌમ્ય ગચ્છામઃ સ્વમેવ ભવનં પ્રતિ ।। ૭.૨૫.
'હવે આવ, જે થયું છે તે સારું થયું છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી. આવ, પ્રિય, આપણે આપણા ઘરે જઈએ.'
તતો ગત્વા દશગ્રીવઃ સપુત્રઃ સવિભીષણઃ । સ્ત્રિયો ઽવતારયામાસ સર્વાસ્તા બાષ્પગદ્ગદાઃ ।। ૭.૨૫.
પછી દશમુખ રાવણ પોતાના પુત્રો અને વિભીષણ સાથે ગયો અને તમામ સ્ત્રીઓને નીચે ઉતારવામાં આવી, તેમની અવાજો આશુઓથી ભરાઈ ગઈ હતી.
લક્ષિણ્યો રત્નભૂતાશ્ચ દેવદાનવરક્ષસામ્ । તસ્ય તાસુ મતિં જ્ઞાત્વા ધર્મત્મા વાક્યમબ્રવીત્ ।। ૭.૨૫.
દેવો, દાનવો અને રાક્ષસોની, તેજસ્વી અને રત્ન સમાન એવી સ્ત્રીઓમાં, તેની ઈચ્છા જાણી, ધર્મનિષ્ઠ એણે વાત કરી.
ઈદૃશૈસ્ત્વં સમાચારૈર્યશોર્થકુલનાશનૈઃ । ધર્ષણં જ્ઞાતિનાં જ્ઞાત્વા સ્વમતેન વિચેષ્ટસે ।। ૭.૨૫.
'આવી વર્તનથી, તું જાણે છે કે આ કૃત્યો યશ અને કુળનો નાશ કરે છે અને પોતાના જ જ્ઞાતિઓનું અપમાન કરે છે, છતાં તું પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે ચાલે છે.'
જ્ઞાતીંસ્તાન્ધર્ષયિત્વેમાસ્ત્વયા ઽ ઽનીતા વરાઙ્ગનાઃ । ત્વામતિક્રમ્ય મધુના રાજન્કુમ્ભીનસી હૃતા ।। ૭.૨૫.
'તમે તમારા જ જ્ઞાતિઓનું અપમાન કરીને આ શ્રેષ્ઠાંગના સ્ત્રીઓને લાવ્યો છો, પણ હે રાજા, મધુએ તને માત કરીને કુંભીનસીને તારી પાસેથી લઈ ગઈ.'
રાવણસ્ત્વબ્રવીદ્વાક્યં નાવગચ્છામિ કિં ત્વિદમ્ । કો ઽયં યસ્તુ ત્વયા ઽ ઽખ્યાતો મધુરિત્યેવ નામતઃ ।। ૭.૨૫.
રાવણે કહ્યું: 'મને સમજાતું નથી—આ શું છે? અને એ મધુ કોણ છે, જેને તું નામથી ઉલ્લેખ કરે છે?'
વિભીષણસ્તુ સઙ્ક્રુદ્ધો ભ્રાતરં વાક્યમબ્રવીત્ । શ્રૂયતામસ્ય પાપસ્ય કર્મણઃ ફલમાગતમ્ ।। ૭.૨૫.
વિભીષણ ગુસ્સે થઈને પોતાના ભાઈને બોલ્યો: 'આ પાપના કર્મનું ફળ હવે સાંભળ.'
માતામહસ્ય યો ભ્રાતા જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા સુમાલિનઃ । માલ્યવાનિતિ વિખ્યાતો વૃદ્ધઃ પ્રાજ્ઞો નિશાચરઃ ।। ૭.૨૫.
અમારા નાનાના મોટા ભાઈ, સુમાલિના પણ મોટા ભાઈ, માળ્યવાન નામે જાણીતા છે. એ વૃદ્ધ અને બુદ્ધિશાળી રાક્ષસ છે.
પિતા જ્યેષ્ઠો જનન્યા નો હ્યસ્માકં ચાર્યકો ઽભવત્ । તસ્ય કુમ્ભીનસી નામ દુહિતુર્દુહિતા ઽભવત્ ।। ૭.૨૫.
એ અમારા માતાના ભાઈઓમાં સૌથી મોટા હતા અને અમને શિક્ષક પણ હતા. તેમની દિકરીનું નામ કુંભીનસી હતું.
માતૃષ્વસુરથાસ્માકં સા ચ કન્યા ઽનલોદ્ભવા । ભવત્યસ્માકમેવૈષા ભ્રાતૃણાં ધર્મતઃ સ્વસા ।। ૭.૨૫.
એ અમારી માતૃપક્ષની ફૂઈ છે અને એ કન્યા અગ્નિમાંથી જન્મેલી છે. ધર્મ પ્રમાણે એ અમને ભાઈઓને બહેન બને છે.
સા હૃતા, મધુના રાજન્રાક્ષસેન બલીયસા । યજ્ઞપ્રવૃત્તે પુત્રે તુ મયિ ચાન્તર્જલોષિતે ।। ૭.૨૫.
હે રાજા, જ્યારે તેનો દિકરો યજ્ઞમાં વ્યસ્ત હતો અને હું પાણીમાં હતો, ત્યારે શક્તિશાળી રાક્ષસ મધુએ એને લઈ ગઈ.
કુમ્ભકર્ણે મહારાજ નિદ્રામનુભવત્યથ । નિહત્ય રાક્ષસશ્રેષ્ઠાનમાત્યાનિહ સમ્મતાન્ ।। ૭.૨૫.
હે મહારાજ, જ્યારે કુંભકર્ણ ઊંઘમાં હતો, ત્યારે મધુએ અહીંના શ્રેષ્ઠ રાક્ષસો અને માન્ય મંત્રીઓને મારી નાખ્યા.