રાક્ષસેન્દ્રસ્તુ તચ્છ્રુત્વા નામ વિશ્રાવ્ય ચાત્મનઃ । હર્ષાન્નાદં વિમુઞ્ચન્વૈ નિષ્ક્રાન્તો વરુણાલયાત્ ।। ૭.૨૩.
આ સાંભળી રાક્ષસોના રાજાએ પોતાનું નામ જાહેર કર્યું અને આનંદથી ગર્જના કરતા વરુણના નિવાસસ્થાનમાંથી બહાર નીકળી ગયો.
આગતસ્તુ પથા યેન તેનૈવ વિનિવૃત્ય સઃ । લઙ્કામભિમુખો રક્ષો નભસ્તલગતો યયૌ ।। ૭.૨૩.
જે રસ્તે આવ્યો હતો એ જ માર્ગે પાછો ફરી, એ રાક્ષસ લંકાની દિશામાં આકાશમાં જઈ રહ્યો હતો.
નિવર્તમાનઃ સંહૃષ્ટો રાવણસ્સુદુરાત્મવાન્ । જહ્રે પથિ નરેન્દ્રર્ષિદેવગન્ધર્વકન્યકાઃ ।। ૭.૨૪.
પાછો ફરતો, આનંદિત અને દુષ્ટ મનવાળો રાવણ રસ્તામાં રાજાઓ, ઋષિઓ, દેવો અને ગંધર્વોની દીકરીઓને પકડી લ્યો.
દર્શનીયાં હિ રક્ષઃ સ કન્યાં સ્ત્રીં વાપિ પશ્યતિ । હત્વા બન્ધુજનં તસ્યા વિમાને તાં રુરોધ હ ।। ૭.૨૪.
એ રાક્ષસ જ્યારે પણ કોઈ સુંદર કન્યા કે સ્ત્રીને જોઈ લેતો, તો તેના સંબંધીઓને મારી નાખતો અને એને પોતાના વિમાનમાં કેદ કરી લેતો.
એવં પન્નગકન્યાશ્ચ રાક્ષસાસુરમાનુષીઃ । યક્ષદાનવકન્યાશ્ચ વિમાને સો ઽધ્યરોપયત્ ।। ૭.૨૪.
આ રીતે, એણે પન્નગ, રાક્ષસ, અસુર, માનવ, યક્ષ અને દાનવની દીકરીઓને પણ પોતાના વિમાનમાં બેસાડી દીધી.
તાશ્ચ સર્વાઃ સમં દુઃખાન્મુમુચુર્બાષ્પજં જલમ્ । તુલ્યમગ્ન્યર્ચિષાં તત્ર શોકાગ્નિભયસમ્ભવમ્ ।। ૭.૨૪.
બધી કન્યાઓએ એકસાથે દુઃખથી આંસુ વહાવ્યા, જાણે શોક અને ભયની આગમાંથી પાણી નીકળે તેમ.
તાભિઃ સર્વાનવદ્યાભિર્નદીભિરિવ સાગરઃ । આપૂરિતં વિમાનં તદ્ભયશોકાશિવાશ્રુભિઃ ।। ૭.૨૪.
બધી નિર્દોષ સ્ત્રીઓના ભય અને દુઃખના આંસુઓથી એ વિમાન સમુદ્રમાં નદીઓ ભરે તેમ ભરાઈ ગયું.
નાગગન્ધર્વકન્યાશ્ચ મહર્ષિતનયાશ્ચ યાઃ । દૈત્યદાનવકન્યાશ્ચ વિમાને શતશો ઽરુદન્ ।। ૭.૨૪.
સાંપ, ગંધર્વ અને મહર્ષિની દીકરીઓ, તેમજ દૈત્ય અને દાનવની દીકરીઓ પણ એ વિમાનમાં સૈંકડો રડી રહી હતી.
દીર્ઘકેશ્યઃ સુચાર્વઙ્ગ્યઃ પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનાઃ । પીનસ્તન્યસ્તથા વજ્રવેદિમધ્યસમપ્રભાઃ ।। ૭.૨૪.
તેમના વાળ લાંબા, અંગ સુંદર, ચહેરા પૂર્ણચંદ્ર જેવા, સ્તન ઉન્નત અને કમર વીજળીના મંચ જેટલી પાતળી હતી.
રથકૂબરસઙ્કાશૈઃ શ્રોણિદેશૈર્મનોહરાઃ । સ્ત્રિયઃ સુરાઙ્ગનાપ્રખ્યા નિષ્ટપ્તકનકપ્રભાઃ ।। ૭.૨૪.
તેમના નિતંબ રથના ધુરા જેવા ગોળ, રૂપાળાં, શુદ્ધ સોનાની જેમ તેજસ્વી અને દેવાંગનાઓ જેવી સુંદર હતી.
શોકદુઃખભયત્રસ્તા વિહ્વલાશ્ચ સુમધ્યમાઃ । તાસાં નિશ્વાસવાતેન સર્વતઃ સમ્પ્રદીપિતમ્ ।। ૭.૨૪.
શોક, દુઃખ અને ભયથી વ્યાકુળ, સુંદર કમરવાળી એ સ્ત્રીઓ ઉદાસ હતી; તેમનાં ઉદાસ શ્વાસોથી ચારે બાજુ હવા હલાઈ રહી હતી.
અગ્નિહોત્રમિવાભાતિ સન્નિરુદ્ધાગ્નિપુષ્પકમ્ । દશગ્રીવવશં પ્રાપ્તાસ્તાસ્તુ શોકાકુલાઃ સ્ત્રિયઃ ।। ૭.૨૪.
પુષ્પક રથમાં અગ્નિ દબાઈ ગયેલો હોય એમ તે રથ યજ્ઞકુંડ જેવો લાગતો હતો. રાવણના વશમાં આવી ગયેલી એ સ્ત્રીઓ દુઃખથી ભરાઈ ગઈ હતી.
દીનવક્રેક્ષણાઃ શ્યામા મૃગ્યઃ સિંહવશા ઇવ । કાચિચ્ચિન્તયતી તત્ર કિં નુ માં ભક્ષયિષ્યતિ ।। ૭.૨૪.
કાંઈક સ્ત્રીઓ આંખો નીચે કરી, વાંકી નજરે, કાળી કાંઈક હરણીઓ સિંહના વશમાં હોય એમ ડરી રહી હતી. એમાંથી એકે મનમાં વિચાર્યું—'શું એ મને ખાઈ જશે?'
કાચિદ્દધ્યૌ સુદુઃખાર્તા અપિ માં મારયેદયમ્ । ઇતિ માતૃપિતઽન્સ્મૃત્વા ભર્તઽન્ભ્રાતઽંસ્તથૈવ ચ । દુઃખશોકસમાવિષ્ટા વિલેપુઃ સહિતાઃ સ્ત્રિયઃ ।। ૭.૨૪.
બીજી કોઈ દુઃખથી ત્રસ્ત થઈ વિચારી રહી હતી—'કદાચ એ મને મારી નાખશે.' માતા, પિતા, પતિ અને ભાઈઓને યાદ કરીને એ સ્ત્રીઓ દુઃખ અને શોકથી ઘેરાઈને એકસાથે રડવા લાગી.
કથં નુ ખલુ મે પુત્રો ભવિષ્યતિ મયા વિના । કથં માતા કથં ભ્રાતા નિમગ્નાઃ શોકસાગરે ।। ૭.૨૪.
મારા વગર તો મારો દીકરો કેમ જીવશે? મારી માતા અને ભાઈ તો શોકના દરિયામાં ડૂબી ગયા હશે!
હા કથં નુ કરિષ્યામિ ભર્તુસ્તસ્માદહં વિના । મૃત્યો પ્રસાદયામિ ત્વાં નય માં દુઃખભાગિનીમ્ ।। ૭.૨૪.
હાય! પતિથી વિયોગમાં હવે હું શું કરું? હે મૃત્યુ, તને વિનંતી કરું છું—મારે પર થયેલા આ દુઃખને લઈ જ, મને લઇ જ.
કિન્નુ તદ્દુષ્કૃતં કર્મ પુરા દેહાન્તરે કૃતમ્ ।। ૭.૨૪.
શું એવું કુકર્મ મેં ગયા જન્મમાં કર્યું હતું?
એવં સ્મ દુઃખિતાઃ સર્વાઃ પતિતાઃ શોકસાગરે । ન ખલ્વિદાનીં પશ્યામો દુઃખસ્યાસ્યાન્તમાત્મનઃ ।। ૭.૨૪.
આ રીતે બધાજ સ્ત્રીઓ દુઃખના દરિયામાં ડૂબી ગઈ હતી. હવે તો અમને આપણા દુઃખનો અંત દેખાતો નથી.
અહો ધિઙ્માનુષં લોકં નાસ્તિ ખલ્વધમઃ પરઃ । યદ્દુર્બલા બલવતા ભર્તારો રાવણેન નઃ ।। ૭.૨૪.
હાય! માનવ જગત પર શરમ આવે છે. અમારાં પતિઓ બળહીન હતા, તેથી શક્તિશાળી રાવણે તેમને હરાવી લીધા—આથી વધુ દુર્ભાગ્યશાળી તો બીજું કોઈ નથી.
સૂર્યેણોદયતા કાલે નક્ષત્રાણીવ નાશિતાઃ । અહો સુબલવદ્રક્ષો વધોપાયેષુ યુજ્યતે ।। ૭.૨૪.
સૂર્ય ઉગે ત્યારે જેમ તારાઓ અદૃશ્ય થઈ જાય છે, એમ અમારું પણ નાશ થઈ ગયું છે. ખરેખર, આ રાક્ષસ વિનાશના ઉપાયોમાં બહુ જ શક્તિશાળી છે.
અહો દુર્વૃત્તમાસ્થાય નાત્માનં વૈજુગુપ્સતે । સર્વથા સદૃશસ્તાવદ્વિક્રમો ઽસ્ય દુરાત્મનઃ ।। ૭.૨૪.
હાય! દુર્વૃત્તિ અપનાવીને પણ એને પોતાનો લાજ નથી. ખરેખર, આવા દુષ્ટનું બળ પણ એવું જ હોય છે.
ઇદં ત્વસદૃશં કર્મ પરદારાભિમર્શનમ્ । યસ્માદેષ પરક્યાસુ રમતે રાક્ષસાધમઃ ।। ૭.૨૪.
પણ બીજાની પત્નીઓ પર દુષ્કર્મ કરવું એ તો યોગ્ય નથી. કારણ કે આ નીચ રાક્ષસ બીજાની સ્ત્રીઓમાં જ આનંદ મેળવે છે.
તસ્માદ્વૈ સ્ત્રીકૃતેનૈવ પ્રાપ્સ્યતે દુર્મતિર્વધમ્ । સતીભિર્વરનારીભિરેવં વાક્યે ઽભ્યુદીરિતે ।। ૭.૨૪.
આથી, જેમણે એના હાથેથી દુઃખ ભોગવ્યું છે, એ સ્ત્રીઓના કારણે આ દુષ્ટનું અંત આવશે—એવી રીતે સતી અને શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓએ કહ્યું.
નેદુર્દુન્દુભયઃ ખસ્થાઃ પુષ્પવૃષ્ટિઃ પપાત ચ । શપ્તઃ સ્ત્રીભિઃ સ તુ સમં હતૌજા ઇવ નિષ્પ્રભઃ ।। ૭.૨૪.
આકાશમાં ન તો ડુંડાળ વગાડાયા, ન તો ફૂલવર્ષા થઈ. સ્ત્રીઓના શાપથી એ રાવણ બળહીન અને તેજહીન થઈ ગયો.
પતિવ્રતાભિઃ સાધ્વીભિર્બભૂવ વિમના ઇવ । એવં વિલપિતં તાસાં શૃણ્વન્રાક્ષસપુઙ્ગવઃ । પ્રવિવેશ પુરીં લઙ્કાં પૂજ્યમાનો નિશાચરૈઃ ।। ૭.૨૪.
પતિવ્રતા અને સતી સ્ત્રીઓના વચનોથી એ રાવણ વ્યથિત લાગતો હતો. એમની વિલાપ સાંભળી, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા એ રાવણે લંકા નગરીમાં પ્રવેશ કર્યો, જ્યાં રાત્રિચર પ્રજાએ તેની પૂજા કરી.
એતસ્મિન્નન્તરે ઘોરા રાક્ષસી કામરૂપિણી । સહસા પતિતા ભૂમૌ ભગિની રાવણસ્ય સા ।। ૭.૨૪.
એ જ સમયે, એક ભયાનક અને ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરી શકતી રાક્ષસી અચાનક જમીન પર પડી ગઈ—એ રાવણની બહેન હતી.
તાં સ્વસારં સમુત્થાપ્ય રાવણઃ પરિસાન્ત્વયન્ । અબ્રવીત્કિમિદં ભદ્રે વક્તુકામા ઽસિ મે દ્રુતમ્ ।। ૭.૨૪.
રાવણે પોતાની બહેનને ઉઠાવી, તેને શાંત પાડતાં કહ્યું—'હે બહેન, આ શું થયું? તું મને જલ્દી શું કહેવા માંગે છે તે કહો.'
સા બાષ્પપરિરુદ્ધાક્ષી રક્તાક્ષી વાક્યમબ્રવીત્ । કૃતા ઽસ્મિ વિધવા રાજંસ્ત્વયા બલવતા બલાત્ ।। ૭.૨૪.
એ રડતાં અને આંખો લાલ થઈ ગયેલી, આંસુથી ભરાઈ ગયેલી હતી. એ બોલી—'હે રાજા, તારા બળથી હું વિધવા બની ગઈ છું.'
એતે રાજંસ્ત્વયા વીરા દૈત્યા વિનિહતા રણે । કાલકેયા ઇતિ ખ્યાતાઃ સહસ્રાણિ ચતુર્દશ ।। ૭.૨૪.
'હે રાજા, તું જેઓને કાલકેય તરીકે ઓળખાતા, એવા ચૌદ હજાર દૈત્યવીરોને યુદ્ધમાં મારી નાખ્યા છે.'
પ્રાણેભ્યો ઽપિ ગરીયાન્મે તત્ર ભર્તા મહાબલઃ ।। ૭.૨૪.
એ બધામાં મારા પતિ, જે મહાન બળવાન હતા, મને મારા જીવનથી પણ વધારે પ્રિય હતા.