તતઃ ક્રુદ્ધો દશગ્રીવઃ કાલાગ્નિરિવ નિર્ગતઃ । શરવર્ષૈર્મહાઘોરૈસ્તેષાં મર્મસ્વતાડયત્ ।। ૭.૨૩.
પછી ગુસ્સે થયેલા દશમુખે, જાણે પ્રલયકાળની અગ્નિ હોય તેમ, ભયાનક બાણવર્ષા કરીને તેમના મહત્વના અંગો પર ઘાત કર્યો.
તતસ્તેનૈવ સહસા સીદન્તિ સ્મ પદાતયઃ । મુસલાનિ વિચિત્રાણિ તતો ભલ્લશતાનિ ચ ।। ૭.૨૩.
એ અચાનક હુમલાથી પગપાળા સૈનિકો લથડવા લાગ્યા; પછી અનેક પ્રકારની ગદાઓ અને સૈંકડો ભાલા દેખાવા લાગ્યા.
પટ્ટિશાંશ્ચૈવ શક્તીશ્ચ શતઘ્નીસ્તોમરાંસ્તથા । પાતયામાસ દુર્ધર્ષસ્તેષામુપરિ વિષ્ઠિતઃ ।। ૭.૨૩.
પછી તેણે ઉપરથી, પાટ્ટીશ, શક્તિ, શતઘ્ની અને તોમર જેવા ભયાનક શસ્ત્રો તેમના પર વરસાવ્યા.
અપવિદ્ધાસ્તુ તે વીરા વિનિષ્પેતુઃ પદાતયઃ । મહાપઙ્કમિવાસાદ્ય કુઞ્જરાષ્ષષ્ટિહાયનાઃ ।। ૭.૨૩.
ઘાયલ થયેલા એ વીર પદાતીઓ જમીન પર ઢળી પડ્યા, જાણે સાઠ વર્ષના હાથીઓ ઘેરા કાદવમાં ફસાઈને ઢળી જાય તેમ.
સીદમાનાન્સુતાન્દૃષ્ટ્વા વિહ્વલાન્સુમહૌજસઃ । નનાદ રાવણો હર્ષાન્મહાનમ્બુધરો યથા ।। ૭.૨૩.
પોતાના બેટાઓ, જેઓ બહુ જ શક્તિશાળી હતા, તેમને દુઃખી અને હતાશ જોઈને, રાવણ આનંદથી ગર્જના કરી ઉઠ્યો, જેમ મહા મેઘ ગર્જે છે.
તતો રક્ષો મહાનાદાન્મુક્ત્વા હન્તિ સ્મ વારુણાન્ । નાનાપ્રહરણોપેતૈર્ધારાપાતૈરિવામ્બુદઃ ।। ૭.૨૩.
પછી એ રાક્ષસે ભયાનક ગર્જના કરી, વિવિધ શસ્ત્રો ધરાવતાં વરુણના સૈનિકોને મારવા લાગ્યો, જેમ મેઘ ઝરમર વરસાદ વરસાવે છે.
તતસ્તે વિમુખાઃ સર્વે પતિતા ધરણીતલે । રણાત્સ્વપુરુષૈઃ શીઘ્રં ગૃહાણ્યેવ પ્રવેશિતાઃ ।। ૭.૨૩.
પછી બધા પરાજિત થઈ જમીન પર પડી ગયા અને તેમના પોતાના લોકો તેમને ઝડપથી ઘરમાં લઈ ગયા.
તાનબ્રવીત્તતો રક્ષો વરુણાય નિવેદ્યતામ્ ।। ૭.૨૩.
પછી એ રાક્ષસે તેમને કહ્યું, 'આ વાત વરુણને જાણ કરો.'
રાવણં ત્વબ્રવીન્મન્ત્રી પ્રહસ્તો (પ્રહસો) નામ વારુણઃ । ગતઃ ખલુ મહારાજો બ્રહ્મલોકં જલેશ્વરઃ ।। ૭.૨૩.
પછી રાવણને તેના મંત્રી, પ્રહસ્ત નામના વરુણે કહ્યું, 'મહાન રાજા, જલના સ્વામી, બ્રહ્માના લોકમાં ગયા છે.'
ગાન્ધર્વં વરુણઃ શ્રોતું યં ત્વમાહ્વયસે યુધિ । તત્કિં તવ વૃથા વીર પરિશ્રમ્ય ગતે નૃપે । યે તુ સન્નિહિતા વીરાઃ કુમારાસ્તે પરાજિતાઃ ।। ૭.૨૩.
'જે ગંધર્વને તું યુદ્ધ માટે બોલાવે છે, એ વરુણ તો હવે નથી—હે વીર, રાજા ચાલ્યા ગયા છે ત્યારે તું વ્યર્થ મહેનત શા માટે કરે છે? જે વીર પુત્રો અહીં હતા, તેઓ તો હારી ગયા છે.'
રાક્ષસેન્દ્રસ્તુ તચ્છ્રુત્વા નામ વિશ્રાવ્ય ચાત્મનઃ । હર્ષાન્નાદં વિમુઞ્ચન્વૈ નિષ્ક્રાન્તો વરુણાલયાત્ ।। ૭.૨૩.
આ સાંભળી રાક્ષસોના રાજાએ પોતાનું નામ જાહેર કર્યું અને આનંદથી ગર્જના કરતા વરુણના નિવાસસ્થાનમાંથી બહાર નીકળી ગયો.
આગતસ્તુ પથા યેન તેનૈવ વિનિવૃત્ય સઃ । લઙ્કામભિમુખો રક્ષો નભસ્તલગતો યયૌ ।। ૭.૨૩.
જે રસ્તે આવ્યો હતો એ જ માર્ગે પાછો ફરી, એ રાક્ષસ લંકાની દિશામાં આકાશમાં જઈ રહ્યો હતો.
નિવર્તમાનઃ સંહૃષ્ટો રાવણસ્સુદુરાત્મવાન્ । જહ્રે પથિ નરેન્દ્રર્ષિદેવગન્ધર્વકન્યકાઃ ।। ૭.૨૪.
પાછો ફરતો, આનંદિત અને દુષ્ટ મનવાળો રાવણ રસ્તામાં રાજાઓ, ઋષિઓ, દેવો અને ગંધર્વોની દીકરીઓને પકડી લ્યો.
દર્શનીયાં હિ રક્ષઃ સ કન્યાં સ્ત્રીં વાપિ પશ્યતિ । હત્વા બન્ધુજનં તસ્યા વિમાને તાં રુરોધ હ ।। ૭.૨૪.
એ રાક્ષસ જ્યારે પણ કોઈ સુંદર કન્યા કે સ્ત્રીને જોઈ લેતો, તો તેના સંબંધીઓને મારી નાખતો અને એને પોતાના વિમાનમાં કેદ કરી લેતો.
એવં પન્નગકન્યાશ્ચ રાક્ષસાસુરમાનુષીઃ । યક્ષદાનવકન્યાશ્ચ વિમાને સો ઽધ્યરોપયત્ ।। ૭.૨૪.
આ રીતે, એણે પન્નગ, રાક્ષસ, અસુર, માનવ, યક્ષ અને દાનવની દીકરીઓને પણ પોતાના વિમાનમાં બેસાડી દીધી.
તાશ્ચ સર્વાઃ સમં દુઃખાન્મુમુચુર્બાષ્પજં જલમ્ । તુલ્યમગ્ન્યર્ચિષાં તત્ર શોકાગ્નિભયસમ્ભવમ્ ।। ૭.૨૪.
બધી કન્યાઓએ એકસાથે દુઃખથી આંસુ વહાવ્યા, જાણે શોક અને ભયની આગમાંથી પાણી નીકળે તેમ.
તાભિઃ સર્વાનવદ્યાભિર્નદીભિરિવ સાગરઃ । આપૂરિતં વિમાનં તદ્ભયશોકાશિવાશ્રુભિઃ ।। ૭.૨૪.
બધી નિર્દોષ સ્ત્રીઓના ભય અને દુઃખના આંસુઓથી એ વિમાન સમુદ્રમાં નદીઓ ભરે તેમ ભરાઈ ગયું.
નાગગન્ધર્વકન્યાશ્ચ મહર્ષિતનયાશ્ચ યાઃ । દૈત્યદાનવકન્યાશ્ચ વિમાને શતશો ઽરુદન્ ।। ૭.૨૪.
સાંપ, ગંધર્વ અને મહર્ષિની દીકરીઓ, તેમજ દૈત્ય અને દાનવની દીકરીઓ પણ એ વિમાનમાં સૈંકડો રડી રહી હતી.
દીર્ઘકેશ્યઃ સુચાર્વઙ્ગ્યઃ પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનાઃ । પીનસ્તન્યસ્તથા વજ્રવેદિમધ્યસમપ્રભાઃ ।। ૭.૨૪.
તેમના વાળ લાંબા, અંગ સુંદર, ચહેરા પૂર્ણચંદ્ર જેવા, સ્તન ઉન્નત અને કમર વીજળીના મંચ જેટલી પાતળી હતી.
રથકૂબરસઙ્કાશૈઃ શ્રોણિદેશૈર્મનોહરાઃ । સ્ત્રિયઃ સુરાઙ્ગનાપ્રખ્યા નિષ્ટપ્તકનકપ્રભાઃ ।। ૭.૨૪.
તેમના નિતંબ રથના ધુરા જેવા ગોળ, રૂપાળાં, શુદ્ધ સોનાની જેમ તેજસ્વી અને દેવાંગનાઓ જેવી સુંદર હતી.
શોકદુઃખભયત્રસ્તા વિહ્વલાશ્ચ સુમધ્યમાઃ । તાસાં નિશ્વાસવાતેન સર્વતઃ સમ્પ્રદીપિતમ્ ।। ૭.૨૪.
શોક, દુઃખ અને ભયથી વ્યાકુળ, સુંદર કમરવાળી એ સ્ત્રીઓ ઉદાસ હતી; તેમનાં ઉદાસ શ્વાસોથી ચારે બાજુ હવા હલાઈ રહી હતી.
અગ્નિહોત્રમિવાભાતિ સન્નિરુદ્ધાગ્નિપુષ્પકમ્ । દશગ્રીવવશં પ્રાપ્તાસ્તાસ્તુ શોકાકુલાઃ સ્ત્રિયઃ ।। ૭.૨૪.
પુષ્પક રથમાં અગ્નિ દબાઈ ગયેલો હોય એમ તે રથ યજ્ઞકુંડ જેવો લાગતો હતો. રાવણના વશમાં આવી ગયેલી એ સ્ત્રીઓ દુઃખથી ભરાઈ ગઈ હતી.
દીનવક્રેક્ષણાઃ શ્યામા મૃગ્યઃ સિંહવશા ઇવ । કાચિચ્ચિન્તયતી તત્ર કિં નુ માં ભક્ષયિષ્યતિ ।। ૭.૨૪.
કાંઈક સ્ત્રીઓ આંખો નીચે કરી, વાંકી નજરે, કાળી કાંઈક હરણીઓ સિંહના વશમાં હોય એમ ડરી રહી હતી. એમાંથી એકે મનમાં વિચાર્યું—'શું એ મને ખાઈ જશે?'
કાચિદ્દધ્યૌ સુદુઃખાર્તા અપિ માં મારયેદયમ્ । ઇતિ માતૃપિતઽન્સ્મૃત્વા ભર્તઽન્ભ્રાતઽંસ્તથૈવ ચ । દુઃખશોકસમાવિષ્ટા વિલેપુઃ સહિતાઃ સ્ત્રિયઃ ।। ૭.૨૪.
બીજી કોઈ દુઃખથી ત્રસ્ત થઈ વિચારી રહી હતી—'કદાચ એ મને મારી નાખશે.' માતા, પિતા, પતિ અને ભાઈઓને યાદ કરીને એ સ્ત્રીઓ દુઃખ અને શોકથી ઘેરાઈને એકસાથે રડવા લાગી.
કથં નુ ખલુ મે પુત્રો ભવિષ્યતિ મયા વિના । કથં માતા કથં ભ્રાતા નિમગ્નાઃ શોકસાગરે ।। ૭.૨૪.
મારા વગર તો મારો દીકરો કેમ જીવશે? મારી માતા અને ભાઈ તો શોકના દરિયામાં ડૂબી ગયા હશે!
હા કથં નુ કરિષ્યામિ ભર્તુસ્તસ્માદહં વિના । મૃત્યો પ્રસાદયામિ ત્વાં નય માં દુઃખભાગિનીમ્ ।। ૭.૨૪.
હાય! પતિથી વિયોગમાં હવે હું શું કરું? હે મૃત્યુ, તને વિનંતી કરું છું—મારે પર થયેલા આ દુઃખને લઈ જ, મને લઇ જ.
કિન્નુ તદ્દુષ્કૃતં કર્મ પુરા દેહાન્તરે કૃતમ્ ।। ૭.૨૪.
શું એવું કુકર્મ મેં ગયા જન્મમાં કર્યું હતું?
એવં સ્મ દુઃખિતાઃ સર્વાઃ પતિતાઃ શોકસાગરે । ન ખલ્વિદાનીં પશ્યામો દુઃખસ્યાસ્યાન્તમાત્મનઃ ।। ૭.૨૪.
આ રીતે બધાજ સ્ત્રીઓ દુઃખના દરિયામાં ડૂબી ગઈ હતી. હવે તો અમને આપણા દુઃખનો અંત દેખાતો નથી.
અહો ધિઙ્માનુષં લોકં નાસ્તિ ખલ્વધમઃ પરઃ । યદ્દુર્બલા બલવતા ભર્તારો રાવણેન નઃ ।। ૭.૨૪.
હાય! માનવ જગત પર શરમ આવે છે. અમારાં પતિઓ બળહીન હતા, તેથી શક્તિશાળી રાવણે તેમને હરાવી લીધા—આથી વધુ દુર્ભાગ્યશાળી તો બીજું કોઈ નથી.
સૂર્યેણોદયતા કાલે નક્ષત્રાણીવ નાશિતાઃ । અહો સુબલવદ્રક્ષો વધોપાયેષુ યુજ્યતે ।। ૭.૨૪.
સૂર્ય ઉગે ત્યારે જેમ તારાઓ અદૃશ્ય થઈ જાય છે, એમ અમારું પણ નાશ થઈ ગયું છે. ખરેખર, આ રાક્ષસ વિનાશના ઉપાયોમાં બહુ જ શક્તિશાળી છે.