ભરતસ્ય કુમારસ્ય શત્રુઘ્નસ્ય ચ ધીમતઃ। વરયે તે સુતે રાજંસ્તયોરર્થે મહાત્મનોઃ
હે રાજા, તમારા પુત્ર ભરત અને બુદ્ધિશાળી શત્રુઘ્ન માટે, હું આ બે દીકરીઓ માગું છું, એ મહાન આત્માઓ માટે.
પુત્રા દશરથસ્યેમે રૂપયૌવનશાલિનઃ। લોકપાલસમાઃ સર્વે દેવતુલ્યપરાક્રમાઃ
દશરથના આ પુત્રો સૌ સુંદરતા અને યુવાનીથી ભરપૂર છે; તેઓ બધા લોકપાલો સમાન છે અને દેવતાની જેમ પરાક્રમી છે.
ઉભયોરપિ રાજેન્દ્ર સમ્બન્ધેનાનુબધ્યતામ્। ઇક્ષ્વાકુકુલમવ્યગ્રં ભવતઃ પુણ્યકર્મણઃ
હે પુણ્યકર્મી રાજા, આ સંબંધથી ઇક્ષ્વાકુ વંશ અને તમારો વંશ નિર્વિઘ્ન રીતે જોડાઈ જાય.
વિશ્વામિત્રવચઃ શ્રુત્વા વસિષ્ઠસ્ય મતે તદા। જનકઃ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યમુવાચ મુનિપુંગવૌ
વિશ્વામિત્રના શબ્દો અને વસિષ્ઠજીની સલાહ સાંભળીને, જનકજીએ હાથે જોડીને બંને મહાન ઋષિઓને કહ્યું.
કુલં ધન્યમિદં મન્યે યેષાં તૌ મુનિપુંગવૌ। સદૃશં કુલસમ્બન્ધં યદાજ્ઞાપયતઃ સ્વયમ્
મને લાગે છે કે આ વંશ ધન્ય છે, જેમના માટે તમે બંને મહાન ઋષિઓ પોતે આવો યોગ્ય સંબંધ કરાવવાનો આદેશ આપો છો.
એવં ભવતુ ભદ્રં વઃ કુશધ્વજસુતે ઇમે। પત્ન્યૌ ભજેતાં સહિતૌ શત્રુઘ્નભરતાવુભૌ
એવું જ થાઓ, તમારો કલ્યાણ થાય! કુશધ્વજની આ દીકરીઓ શત્રુઘ્ન અને ભરતની પત્ની બને.
એકાહ્ના રાજપુત્રીણાં ચતસૄણાં મહામુને। પાણીન્ ગૃહ્ણન્તુ ચત્વારો રાજપુત્રા મહાબલાઃ
હે મહાન ઋષિ, એક જ દિવસે ચારેય રાજકુમારો ચારેય રાજકુમારીઓના હાથ પકડી લગ્ન કરે.
ઉત્તરે દિવસે બ્રહ્મન્ ફલ્ગુનીભ્યાં મનીષિણઃ। વૈવાહિકં પ્રશંસન્તિ ભગો યત્ર પ્રજાપતિઃ
પછીના દિવસે, હે બ્રાહ્મણ, વિદ્વાનો ફાગણી નક્ષત્રમાં, જ્યાં ભગ અને પ્રજાપતિ હાજર હોય, લગ્નવિધિનું વખાણ કરે છે.
એવમુક્ત્વા વચઃ સૌમ્યં પ્રત્યુત્થાય કૃતાઞ્જલિઃ। ઉભૌ મુનિવરૌ રાજા જનકો વાક્યમબ્રવીત્
આ રીતે મધુર વચન બોલીને, જનક રાજા ઊભા થયા અને હાથે જોડીને બંને મહાન ઋષિઓને કહ્યું.
પરો ધર્મઃ કૃતો મહ્યં શિષ્યોઽસ્મિ ભવતોસ્તથા। ઇમાન્યાસનમુખ્યાનિ આસ્યતાં મુનિપુંગવૌ
મારા માટે સર્વોચ્ચ ધર્મનું કાર્ય થયું છે; હું તમારો શિષ્ય પણ છું. અહીં મુખ્ય આસનો છે—કૃપા કરીને બેસો, હે મહાન ઋષિઓ.
યથા દશરથસ્યેયં તથાયોધ્યા પુરી મમ। પ્રભુત્વે નાસ્તિ સંદેહો યથાર્હં કર્તુમર્હથ
જેમ અયોધ્યા દશરથજીની છે, તેમ આ નગરી મારી છે; અધિકારમાં કોઈ સંશય નથી—તમે યોગ્ય માનો તે કરો.
તથા બ્રુવતિ વૈદેહે જનકે રઘુનન્દનઃ। રાજા દશરથો હૃષ્ટઃ પ્રત્યુવાચ મહીપતિમ્
જ્યારે વિદેહના જનકએ આમ કહ્યું, ત્યારે રઘુનંદન દશરથ રાજા આનંદિત થઈને ધરતીના રાજાને ઉત્તર આપ્યો.
યુવામસંખ્યેયગુણૌ ભ્રાતરૌ મિથિલેશ્વરૌ। ઋષયો રાજસઙ્ઘાશ્ચ ભવદ્ભ્યામભિપૂજિતાઃ
તમે બંને ભાઈ, મિથિલાના રાજાઓ, યુવાન અને અસંખ્ય ગુણોથી ભરપૂર છો; ઋષિઓ અને રાજાઓની સભાઓએ તમારાથી સન્માન મેળવ્યો છે.
સ્વસ્તિ પ્રાપ્નુહિ ભદ્રં તે ગમિષ્યામઃ સ્વમાલયમ્। શ્રાદ્ધકર્માણિ વિધિવદ્વિધાસ્ય ઇતિ ચાબ્રવીત્
તમને સુખ અને કલ્યાણ મળે; હવે અમે અમારા ઘરે જઈને શ્રાદ્ધકર્મ યોગ્ય રીતે કરીશું—એવું દશરથજી બોલ્યા.
તમાપૃષ્ટ્વા નરપતિં રાજા દશરથસ્તદા। મુનીન્દ્રૌ તૌ પુરસ્કૃત્ય જગામાશુ મહાયશાઃ
પછી મહારાજ દશરથજી એ રાજાને પૂછ્યા પછી, બંને મહાન ઋષિઓને આગળ રાખીને, પોતાની મહાન ખ્યાતિ સાથે ઝડપથી આગળ વધ્યા.
સ ગત્વા નિલયં રાજા શ્રાદ્ધં કૃત્વા વિધાનતઃ। પ્રભાતે કાલ્યમુત્થાય ચક્રે ગોદાનમુત્તમમ્
રાજા પોતાનાં નિવાસસ્થાને પહોંચ્યા પછી, વિધિ પ્રમાણે શ્રાદ્ધ વિધિ કરી; સવારે વહેલા ઉઠીને શ્રેષ્ઠ ગાયદાન કર્યું.
ગવાં શતસહસ્રં ચ બ્રાહ્મણેભ્યો નરાધિપઃ। એકૈકશો દદૌ રાજા પુત્રાનુદ્દિશ્ય ધર્મતઃ
પુત્રોની શુભકામનાથી અને ધર્મ પ્રમાણે, રાજાએ બ્રાહ્મણોને એક એક કરીને લાખ ગાયો દાનમાં આપી.
સુવર્ણશૃઙ્ગ્યઃ સમ્પન્નાઃ સવત્સાઃ કાંસ્યદોહનાઃ। ગવાં શતસહસ્રાણિ ચત્વારિ પુરુષર્ષભઃ
પુરૂષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા રાજાએ ચાર લાખ ગાયો દાનમાં આપી, જે સોનાની શિંગવાળી, વાછરડાવાળી અને કાંસાની વાસણમાં દુધ આપતી હતી.
વિત્તમન્યચ્ચ સુબહુ દ્વિજેભ્યો રઘુનન્દનઃ। દદૌ ગોદાનમુદ્દિશ્ય પુત્રાણાં પુત્રવત્સલઃ
પુત્રપ્રેમી રઘુનંદને દશરથજી એ ગાયદાન ઉપરાંત પણ ઘણી સંપત્તિ દ્વિજોને પુત્રોની શુભકામનાથી આપી.
સ સુતૈઃ કૃતગોદાનૈર્વૃતઃ સન્નૃપતિસ્તદા। લોકપાલૈરિવાભાતિ વૃતઃ સૌમ્યઃ પ્રજાપતિઃ
પછી રાજા પોતાના પુત્રો સાથે, જેમણે ગાયદાન કર્યું હતું, ઘેરવાયેલા હતા; તેઓ સૌમ્ય પ્રજાપતિ જેમ લોકપાલોથી ઘેરાયેલા હોય તેમ તેજસ્વી લાગતા.
thumb|ત્રિસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે ત્રિસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૧-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડનો ત્રેપનોત્તર અદ્યાય સાંભળો.
યસ્મિંસ્તુ દિવસે રાજા ચક્રે ગોદાનમુત્તમમ્। તસ્મિંસ્તુ દિવસે વીરો યુધાજિત્ સમુપેયિવાન્
જે દિવસે રાજાએ શ્રેષ્ઠ ગાયદાન કર્યું, એ દિવસે વીર યુધાજિત ત્યાં પહોંચ્યા.
પુત્રઃ કેકયરાજસ્ય સાક્ષાદ્ભરતમાતુલઃ। દૃષ્ટ્વા પૃષ્ટ્વા ચ કુશલં રાજાનમિદમબ્રવીત્
યુધાજિત કૈકય દેશના રાજાના પુત્ર અને ભરતના માતુલ હતા; તેમણે રાજાને મળીને તેમની કૂશળતા પૂછીને આ વાત કહી.
કેકયાધિપતી રાજા સ્નેહાત્ કુશલમબ્રવીત્। યેષાં કુશલકામોઽસિ તેષાં સમ્પ્રત્યનામયમ્
કૈકય દેશના રાજાએ સ્નેહથી તમારી કૂશળતા પૂછાવી છે; જેમની કૂશળતા તમે ઇચ્છો છો, તેઓ સૌ સુખી છે એમ સંદેશો મોકલ્યો છે.
સ્વસ્રીયં મમ રાજેન્દ્ર દ્રષ્ટુકામો મહીપતિઃ। તદર્થમુપયાતોઽહમયોધ્યાં રઘુનન્દન
રાજાધિરાજ, મારા મામા, ધરતીના રાજા, પોતાની બહેનના પુત્રને જોવા ઇચ્છે છે; એ માટે હું અયોધ્યા આવ્યો છું, હે રઘુનંદન.
શ્રુત્વા ત્વહમયોધ્યાયાં વિવાહાર્થં તવાત્મજાન્। મિથિલામુપયાતાંસ્તુ ત્વયા સહ મહીપતે
મને ખબર પડી કે તમારા પુત્રો લગ્ન માટે અયોધ્યાથી મિથિલા ગયા છે અને તમે પણ સાથે છો, તેથી હું અયોધ્યા આવ્યો છું.
ત્વરયાભ્યુપયાતોઽહં દ્રષ્ટુકામઃ સ્વસુઃ સુતમ્। અથ રાજા દશરથઃ પ્રિયાતિથિમુપસ્થિતમ્
હું ઉત્સાહથી અહીં આવ્યો છું, બહેનના પુત્રને જોવા ઇચ્છું છું; પછી રાજા દશરથએ પોતાના પ્રિય અતિથિને આવકાર્યો.
દૃષ્ટ્વા પરમસત્કારૈઃ પૂજનાર્હમપૂજયત્। તતસ્તામુષિતો રાત્રિં સહ પુત્રૈર્મહાત્મભિઃ
રાજાએ તેમને જોઈને શ્રેષ્ઠ સન્માન અને પૂજા કરી; પછી પોતાના મહાન પુત્રો સાથે રાત્રિ વિતાવી.
પ્રભાતે પુનરુત્થાય કૃત્વા કર્માણિ તત્ત્વવિત્ । ઋષીંસ્તદા પુરસ્કૃત્ય યજ્ઞવાટમુપાગમત્
સવારે ફરી ઉઠીને, વિધિ પ્રમાણે કર્મો કર્યા પછી, રાજાએ ઋષિઓને આગળ રાખીને યજ્ઞશાળામાં ગયા.
યુક્તે મુહૂર્તે વિજયે સર્વાભરણભૂષિતૈઃ। ભ્રાતૃભિઃ સહિતો રામઃ કૃતકૌતુકમંગલઃ
શુભ મુહૂર્તે, સર્વાંગે આભૂષણોથી સજ્જ, રામ પોતાના ભાઈઓ સાથે ઉત્સવ અને શુભ કાર્યમાં જોડાયા.