સો ઽપશ્યત્સ મહાબાહુર્દશગ્રીવસ્તતસ્તતઃ । પ્રાણિનઃ સુકૃતં કર્મ ભુઞ્જાનાંશ્ચૈવ દુષ્કૃતમ્ ।। ૭.૨૧.
ત્યાં દશમુખી મહાબલી રાક્ષસે જોયું કે કેટલાક જીવ સારા કર્મના ફળ ભોગવી રહ્યા છે અને કેટલાક ખરાબ કર્મના ફળ ભોગવી રહ્યા છે.
અપશ્યત્સૈનિકાંશ્ચાસ્ય યમસ્યાનુચરૈઃ સહ । યમસ્ય પુરુષૈરુગ્રૈર્ઘોરરૂપૈર્ભયાનકૈઃ ।। ૭.૨૧.
તેને યમરાજાના સૈનિકો અને તેમના સહાયકો સાથે, ભયાનક અને ભયાવહ રૂપ ધરાવતાં યમરાજાના ભયંકર દૂતોએ પણ જોયા.
દદર્શ વધ્યમાનાંશ્ચ ક્લિશ્યમાનાંશ્ચ દેહિનઃ । ક્રોશતશ્ચ મહાનાદં તીવ્રનિષ્ટનતત્પરાન્ ।। ૭.૨૧.
તેને જીવતોને મારાતા અને દુઃખ સહન કરતા જોયા, જે ઊંચા અવાજે રડતા અને ભારે પીડામાં કરુણ ચીસો પાડતા હતા.
કૃમિભિર્ભક્ષ્યમાણાંશ્ચ સારમેયૈશ્ચ દારુણૈઃ ।। ૭.૨૧.
તેને જીવતોને કીડીઓ અને ભયાનક શ્વાનો દ્વારા ભક્ષાતા જોયા.
ક્ષોત્રાયાસકરા વાચો વદતશ્ચ ભયાવહાઃ । સન્તાર્યમાણાન્વૈતરણીં બહુશઃ શોણિતોદકામ્ ।। ૭.૨૧.
તેને ભયજનક વાતો બોલાતી સાંભળી, અને ઘણા લોકો લોહીથી ભરેલી વૈતરણી નદી પાર કરાવવામાં આવે છે તે જોયું.
વાલુકાસુ ચ તપ્તાસુ તપ્યમાનાન્મુહૂર્મુહુઃ । અસિપત્રવને ચૈવ ભિદ્યમાનાનધાર્મિકાન્ ।। ૭.૨૧.
તેને ફરી ફરી તપતા રેતી પર દુઃખ પામતા અને અધર્મી લોકો તીક્ષ્ણ પાનવાળા વનમાં છિદ્રાતા જોયા.
રૌરવે ક્ષારનદ્યાં ચ ક્ષુરધારાસુ ચૈવ હિ । પાનીયં યાચમાનાંશ્ચ તૃષિતાન્ક્ષુધિતાનપિ ।। ૭.૨૧.
તેને રૌરવ નર્કમાં, ખારા પાણીની નદીમાં અને તીક્ષ્ણ ધારે બેઠેલા પથ્થરો પર, પાણી માટે બમણતા, તરસ્યા અને ભૂખ્યા લોકો જોયા.
શવભૂતાન્કૃશાન્દીનાન્વિવર્ણાન્મુક્તમૂર્ધજાન્ । મલપઙ્કધરાન્દીનાન્રૂક્ષાંશ્ચ પરિધાવતઃ ।। ૭.૨૧.
તેને ત્યાં કાંઈક મૃતદેહો દેખાયા—સૂકાઈ ગયેલા, દુઃખી, વાદળી પડેલા, વાળ છૂટેલા, ગંદકી અને કાદવથી ઢંકાયેલા, દયનીય અને દુઃખમાં દોડતા.
દદર્શ રાવણો માર્ગે શતશો ઽથ સહસ્રશઃ । કાંશ્ચિચ્ચ ગૃહમુખ્યેષુ ગીતવાદિત્રનિઃસ્વનૈઃ । પ્રમોદમાનાનદ્રાક્ષીદ્રાવણઃ સુકૃતૈઃ સ્વકૈઃ ।। ૭.૨૧.
રાવણે રસ્તામાં સૈંકડો અને હજારો લોકો જોયા; અને કેટલીક મુખ્ય હવેલીઓમાં, ગીત-વાદ્યના સ્વરે આનંદ કરતા, પોતાના સારા કર્મોથી આનંદ માણતા લોકો પણ જોયા.
ગૌરસં ગોપ્રદાતારો હ્યન્નં ચૈવાન્નદાયિનઃ । ગૃહાંશ્ચ ગૃહદાતારઃ સ્વકર્મફલમશ્નતઃ ।। ૭.૨૧.
તેને ગાય અને જમીન દાન આપનાર, અનાજ આપનાર અને ઘર આપનાર લોકો દેખાયા, જે પોતાના કર્મફળ ભોગવી રહ્યા હતા.
સુવર્ણમણિમુક્તાભિઃ પ્રમદાભિરલઙ્કૃતાન્ ।। ૭.૨૧.
તે લોકો સોનું, રત્નો અને મુક્તાથી શોભાયમાન હતા અને સુંદર સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા હતા.
ધાર્મિકાનપરાંસ્તત્ર દીપ્યમાનાન્સ્વતેજસા । દદર્શ સુમહાબાહૂ રાવણો રાક્ષસાધિપઃ ।। ૭.૨૧.
ત્યાં રાવણ, રાક્ષસોના પરમેશ્વર અને મહાબાહુ, ધર્મી લોકોને પોતાના તેજથી ઝગમગતા અને બીજાં બધાં કરતાં શ્રેષ્ઠ દેખાતા જોયા.
તતસ્તાન્ભિદ્યમાનાંશ્ચ કર્મભિર્દુષ્કૃતૈઃ સ્વકૈઃ । રાવણો મોચયામાસ વિક્રમેણ બલાદ્બલી ।। ૭.૨૧.
પછી રાવણે, પોતાની શક્તિ અને પરાક્રમથી, પોતાના દુષ્કર્મોથી પીડાતા લોકોને છુટકારો આપ્યો.
પ્રાણિનો મોચિતાસ્તેન દશગ્રીવેણ રક્ષસા । સુખમાપુર્મુહૂર્તં તે હ્યતર્કિતમચિન્તિતમ્ ।। ૭.૨૧.
તે દશમુખ રાક્ષસે જેમને મુક્ત કર્યા, એ જીવોએ અચાનક અને કલ્પના બહાર થોડો સમય સુખ અનુભવ્યું.
પ્રેતેષુ મુચ્યમાનેષુ રાક્ષસેન મહીયસા । પ્રેતગોપાઃ સુસઙ્ક્રુદ્ધા રાક્ષસેન્દ્રમભિદ્રવન્ ।। ૭.૨૧.
જ્યારે મહાન રાક્ષસે મૃત આત્માઓને મુક્ત કર્યા, ત્યારે મૃત્યુના રક્ષકો ખૂબ જ ગુસ્સામાં આવી રાક્ષસોના રાજા પર તૂટી પડ્યા.
તતો હલહલાશબ્દઃ સર્વદિગ્ભ્યઃ સમુત્થિતઃ । ધર્મરાજસ્ય યોધાનાં શૂરાણાં સમ્પ્રધાવતામ્ ।। ૭.૨૧.
પછી ચારેય દિશામાંથી ભયાનક ગુંજાટ ઊઠ્યો, કારણ કે ધર્મરાજાના વીર સૈનિકો ધસી આવ્યા.
તે પ્રાસૈઃ પરિઘૈઃ શૂલૈર્મુસલૈઃ શક્તિતોમરૈઃ । પુષ્પકં સમવર્ષન્ત શૂરાઃ શતસહસ્રશઃ ।। ૭.૨૧.
એ વીરોએ સૈંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં ભાલા, ગદા, ત્રિશૂલ, મુસળ, શક્તિ અને ભાલાંથી પુષ્પક પર વરસાદ કર્યો.
તસ્યાસનાનિ પ્રાસાદાન્વેદિકાસ્તોરણાનિ ચ । પુષ્પકસ્ય બભઞ્જુસ્તે શીઘ્રં મધુકરા ઇવ ।। ૭.૨૧.
તેમણે પુષ્પકના આસન, મહેલ, વાડ અને દ્વારકાંઠા ઝડપથી તોડી નાખ્યા, જેમ મધમાખીઓ મધના છત્તા તોડી નાખે.
દેવનિષ્ઠાનભૂતં તદ્વિમાનં પુષ્પકં મૃધે । ભજ્યમાનં તથૈવાસીદક્ષયં બ્રહ્મતેજસા ।। ૭.૨૧.
દેવતાઓ માટે નિર્મિત એ પુષ્પક વિમાન યુદ્ધમાં તૂટી રહ્યું હતું, છતાં બ્રહ્માના તેજથી કદી નાશ પામતું નહોતું.
અસઙ્ખ્યા સુમહત્યાસીત્તસ્ય સેના મહાત્મનઃ । શૂરાણામગ્રયાતઽણાં સહસ્રાણિ શતાનિ ચ ।। ૭.૨૧.
એ મહાત્માની સેના અણગણિત અને વિશાળ હતી; એના મથકે શૂરવીરોના હજારો અને સૈંકડો હતા.
તતો વૃક્ષૈશ્ચ શૈલૈશ્ચ પ્રાસાદાનાં શતૈસ્તથા । તતસ્તે સચિવાસ્તસ્ય યથાકામં યથાબલમ્ । અયુધ્યન્ત મહાવીરાઃ સ ચ રાજા દશાનનઃ ।। ૭.૨૧.
પછી વૃક્ષો, પર્વતો અને સૈંકડો મહેલો વડે, એના મંત્રીઓ અને દશમુખ રાજાએ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે અને મનગમતું યુદ્ધ કર્યું.
તે તુ શોણિતદિગ્ધાઙ્ગાઃ સર્વશસ્ત્રસમાહતાઃ । અમાત્યા રાક્ષસેન્દ્રસ્ય ચક્રુરાયોધનં મહત્ ।। ૭.૨૧.
રાક્ષસરાજાના મંત્રીઓ, શરીરે લોહીથી લથપથ અને દરેક શસ્ત્રથી ઘાયલ, મહાયુદ્ધમાં જોડાયા.
અન્યોન્યં તે મહાભાગા જઘ્નુઃ પ્રહરણૈર્ભૃશમ્ । યમસ્ય ચ મહાબાહો રાવણસ્ય ચ મન્ત્રિણઃ ।। ૭.૨૧.
એ મહાન લોકો—યમરાજના શૂરવીરો અને રાવણના મંત્રીઓ—એકબીજાને શસ્ત્રોથી ભારે ઘા મારતા.
અમાત્યાંસ્તાંસ્તુ સન્ત્યજ્ય યમયોધા મહાબલાઃ । તમેવ ચાભ્યધાવન્ત શૂલવર્ષૈર્દશાનનમ્ ।। ૭.૨૧.
પછી યમરાજના શક્તિશાળી સૈનિકોએ એ મંત્રીઓને છોડી દઈ, દશમુખ પર જ શૂળ વરસાવતાં ધસી આવ્યા.
તતઃ શોણિતદિગ્ધાઙ્ગઃ પ્રહારૈર્જર્જરીકૃતઃ । ફુલ્લાશોક ઇવાભાતિ પુષ્પકે રાક્ષસાધિપઃ ।। ૭.૨૧.
પછી રાક્ષસોના સ્વામી, શરીર લોહીથી લથપથ અને ઘા ખાઈને થાકેલા, પુષ્પકમાં ફૂલેલા અશોકના વૃક્ષ જેવો ઝગમગતો દેખાયો.
સ તુ શૂલગદાપાસાઞ્છક્તિતોમરસાયકાન્ । મુસલાનિ શિલાવૃક્ષાન્મુમોચાસ્ત્રબલાદ્બલી ।। ૭.૨૧.
તે બલવાને શસ્ત્રોની શક્તિથી ભાલા, ગદા, ફાંસ, શક્તિ, તલવાર, બાણ, મુસળ, પથ્થરો અને વૃક્ષો ફેંક્યા.
તરૂણાં ચ શિલાનાં ચ શસ્ત્રાણાં ચાતિદારુણમ્ । યમસૈન્યેષુ તદ્વર્ષં પપાત ધરણીતલે ।। ૭.૨૧.
વૃક્ષો, પથ્થરો અને શસ્ત્રોનું ભયાનક વરસાદ યમની સેના પર પડ્યું અને ધરતી પર ખસી પડ્યું.
તાંસ્તુ સર્વાન્વિનિર્ભિદ્ય તદસ્ત્રમપહત્ય ચ । જઘ્નુસ્તે રાક્ષસં ઘોરમેકં શતસહસ્રશઃ ।। ૭.૨૧.
યોદ્ધાઓએ એ બધું તોડી નાખ્યું અને એ શસ્ત્રને પણ પરાસ્ત કરી, પછી તેઓએ ભયાનક રાક્ષસને લાખો સંખ્યામાં માર્યા.
પરિવાર્ય ચ તં સર્વે શૈલં મોઘોત્કરા ઇવ । ભિન્દિપાલૈશ્ચ શૂલૈશ્ચ નિરુચ્છ્વાસમપોથયન્ ।। ૭.૨૧.
બધાએ તેને ઘેરી લીધો, જેમ પર્વતને વ્યર્થ પ્રહારોથી ઘેરી લેવાય, અને ભિંડિપાલ તથા ભાલાથી તેને શ્વાસવિહોણો કરી નાખ્યો.
વિમુક્તકવચઃ ક્રુદ્ધઃ સિક્તઃ શોણિતવિસ્રવૈઃ । તતઃ સ પુષ્પકં ત્યક્ત્વા પૃથિવ્યામવતિષ્ઠત ।। ૭.૨૧.
કવચ વગર, ગુસ્સામાં અને લોહીથી ભીંજાયેલો, તેણે પછી પુષ્પક છોડ્યું અને ધરતી પર ઊભો રહ્યો.