વિમર્દં દ્રષ્ટુમનયોર્યમરાક્ષસયોઃ સ્વયમ્ ।। ૭.૨૦.
હું પોતે જ યમ અને રાક્ષસ વચ્ચેનો સંઘર્ષ જોવા જઈશ.
એવં સઞ્ચિન્ત્ય વિપ્રેન્દો જગામ લઘુવિક્રમઃ । આખ્યાતું તદ્યથાવૃત્તં યમસ્ય સદનં પ્રતિ ।। ૭.૨૧.
આ રીતે વિચાર કરીને, બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ, ઝડપી પગલાં ભરી યમના ઘર તરફ ગયો, જે કંઈ બન્યું હતું તે બધું કહેવા.
અપશ્યત્સ યમં તત્ર દેવમગ્નિપુરસ્કૃતમ્ । વિધાનમુપતિષ્ઠન્તં પ્રાણિનો યસ્ય યાદૃશમ્ ।। ૭.૨૧.
ત્યાં તેણે યમદેવને જોયા, જે અગ્નિદેવની સાથે બેઠા હતા અને દરેક જીવને તેના કર્મ પ્રમાણે ફળ આપતા હતા.
સ તુ દૃષ્ટ્વા યમઃ પ્રાપ્તં મહર્ષિં તત્ર નારદમ્ । અબ્રવીત્સુખમાસીનમર્ઘ્યમાવેદ્ય ધર્મતઃ ।। ૭.૨૧.
ત્યારે યમરાજે મહર્ષિ નારદજીને આવ્યા જોઈ, ધર્મ પ્રમાણે તેમનું આદરપૂર્વક સ્વાગત કર્યું અને આરામથી બેઠા હતા ત્યારે એમને કહ્યું.
કચ્ચિત્ક્ષેમં તુ દેવર્ષે કચ્ચિદ્ધર્મો ન નશ્યતિ । કિમાગમનકૃત્યં તે દેવગન્ધર્વસેવિત ।। ૭.૨૧.
દેવર્ષિ, બધું સારું છે ને? ધર્મ તો નાશ પામતો નથી ને? દેવો અને ગંધર્વો દ્વારા માન્ય એવા તમે અહીં કયા કામે આવ્યા છો?
અબ્રવીત્તુ તદા વાક્યં નારદો ભગવાનૃષિઃ । શ્રૂયતામભિધાસ્યામિ વિધાનં ચ વિધીયતામ્ ।। ૭.૨૧.
ત્યારે મહાન ઋષિ નારદજી બોલ્યા: 'મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળો, હું જે કહેવા આવ્યો છું તે કહું છું, અને યોગ્ય વ્યવસ્થા કરો.'
એષ નામ્નો દશગ્રીવઃ પિતૃરાજ નિશાચરઃ । ઉપયાતિ વશં નેતું વિક્રમૈસ્ત્વાં સુદુર્જયમ્ ।। ૭.૨૧.
પિતૃઓના રાજા, આ દશમુખી રાક્ષસ પોતાની શક્તિથી તમને પોતાના વશમાં લેવા આવી રહ્યો છે, ભલે તમે જીતવા અતિ મુશ્કેલ છો.
એતેન કારણેનાહં ત્વરિતો હ્યાગતઃ પ્રભો । દણ્ડપ્રહરણસ્યાદ્ય તવ કિં નુ ભવિષ્યતિ ।। ૭.૨૧.
મહાપ્રભુ, આ કારણથી હું ઝડપથી અહીં આવ્યો છું. આજે તમારા દંડના હથિયારનું શું થશે?
એતસ્મિન્નન્તરે દુરાદંશુમન્તમિવોદિતમ્ । દદૃશુર્દીપ્તમાયાન્તં વિમાનં તસ્ય રક્ષસઃ ।। ૭.૨૧.
એજ સમયે, તેઓએ જોયું કે રાક્ષસનું તેજસ્વી વિમાન, જે સૂર્ય જેવું ચમકતું અને આંખે જોવા મુશ્કેલ હતું, નજીક આવી રહ્યું છે.
તં દેશં પ્રભયા તસ્ય પુષ્પકસ્ય મહાબલઃ । કૃત્વા વિતિમિરં સર્વં સમીપં સો ઽભ્યવર્તત ।। ૭.૨૧.
પુષ્પક વિમાનના તેજથી તે મહાબલી રાક્ષસે આખું પ્રદેશ અંધકારમય કરી દીધું અને નજીક આવી ગયો.
સો ઽપશ્યત્સ મહાબાહુર્દશગ્રીવસ્તતસ્તતઃ । પ્રાણિનઃ સુકૃતં કર્મ ભુઞ્જાનાંશ્ચૈવ દુષ્કૃતમ્ ।। ૭.૨૧.
ત્યાં દશમુખી મહાબલી રાક્ષસે જોયું કે કેટલાક જીવ સારા કર્મના ફળ ભોગવી રહ્યા છે અને કેટલાક ખરાબ કર્મના ફળ ભોગવી રહ્યા છે.
અપશ્યત્સૈનિકાંશ્ચાસ્ય યમસ્યાનુચરૈઃ સહ । યમસ્ય પુરુષૈરુગ્રૈર્ઘોરરૂપૈર્ભયાનકૈઃ ।। ૭.૨૧.
તેને યમરાજાના સૈનિકો અને તેમના સહાયકો સાથે, ભયાનક અને ભયાવહ રૂપ ધરાવતાં યમરાજાના ભયંકર દૂતોએ પણ જોયા.
દદર્શ વધ્યમાનાંશ્ચ ક્લિશ્યમાનાંશ્ચ દેહિનઃ । ક્રોશતશ્ચ મહાનાદં તીવ્રનિષ્ટનતત્પરાન્ ।। ૭.૨૧.
તેને જીવતોને મારાતા અને દુઃખ સહન કરતા જોયા, જે ઊંચા અવાજે રડતા અને ભારે પીડામાં કરુણ ચીસો પાડતા હતા.
કૃમિભિર્ભક્ષ્યમાણાંશ્ચ સારમેયૈશ્ચ દારુણૈઃ ।। ૭.૨૧.
તેને જીવતોને કીડીઓ અને ભયાનક શ્વાનો દ્વારા ભક્ષાતા જોયા.
ક્ષોત્રાયાસકરા વાચો વદતશ્ચ ભયાવહાઃ । સન્તાર્યમાણાન્વૈતરણીં બહુશઃ શોણિતોદકામ્ ।। ૭.૨૧.
તેને ભયજનક વાતો બોલાતી સાંભળી, અને ઘણા લોકો લોહીથી ભરેલી વૈતરણી નદી પાર કરાવવામાં આવે છે તે જોયું.
વાલુકાસુ ચ તપ્તાસુ તપ્યમાનાન્મુહૂર્મુહુઃ । અસિપત્રવને ચૈવ ભિદ્યમાનાનધાર્મિકાન્ ।। ૭.૨૧.
તેને ફરી ફરી તપતા રેતી પર દુઃખ પામતા અને અધર્મી લોકો તીક્ષ્ણ પાનવાળા વનમાં છિદ્રાતા જોયા.
રૌરવે ક્ષારનદ્યાં ચ ક્ષુરધારાસુ ચૈવ હિ । પાનીયં યાચમાનાંશ્ચ તૃષિતાન્ક્ષુધિતાનપિ ।। ૭.૨૧.
તેને રૌરવ નર્કમાં, ખારા પાણીની નદીમાં અને તીક્ષ્ણ ધારે બેઠેલા પથ્થરો પર, પાણી માટે બમણતા, તરસ્યા અને ભૂખ્યા લોકો જોયા.
શવભૂતાન્કૃશાન્દીનાન્વિવર્ણાન્મુક્તમૂર્ધજાન્ । મલપઙ્કધરાન્દીનાન્રૂક્ષાંશ્ચ પરિધાવતઃ ।। ૭.૨૧.
તેને ત્યાં કાંઈક મૃતદેહો દેખાયા—સૂકાઈ ગયેલા, દુઃખી, વાદળી પડેલા, વાળ છૂટેલા, ગંદકી અને કાદવથી ઢંકાયેલા, દયનીય અને દુઃખમાં દોડતા.
દદર્શ રાવણો માર્ગે શતશો ઽથ સહસ્રશઃ । કાંશ્ચિચ્ચ ગૃહમુખ્યેષુ ગીતવાદિત્રનિઃસ્વનૈઃ । પ્રમોદમાનાનદ્રાક્ષીદ્રાવણઃ સુકૃતૈઃ સ્વકૈઃ ।। ૭.૨૧.
રાવણે રસ્તામાં સૈંકડો અને હજારો લોકો જોયા; અને કેટલીક મુખ્ય હવેલીઓમાં, ગીત-વાદ્યના સ્વરે આનંદ કરતા, પોતાના સારા કર્મોથી આનંદ માણતા લોકો પણ જોયા.
ગૌરસં ગોપ્રદાતારો હ્યન્નં ચૈવાન્નદાયિનઃ । ગૃહાંશ્ચ ગૃહદાતારઃ સ્વકર્મફલમશ્નતઃ ।। ૭.૨૧.
તેને ગાય અને જમીન દાન આપનાર, અનાજ આપનાર અને ઘર આપનાર લોકો દેખાયા, જે પોતાના કર્મફળ ભોગવી રહ્યા હતા.
સુવર્ણમણિમુક્તાભિઃ પ્રમદાભિરલઙ્કૃતાન્ ।। ૭.૨૧.
તે લોકો સોનું, રત્નો અને મુક્તાથી શોભાયમાન હતા અને સુંદર સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા હતા.
ધાર્મિકાનપરાંસ્તત્ર દીપ્યમાનાન્સ્વતેજસા । દદર્શ સુમહાબાહૂ રાવણો રાક્ષસાધિપઃ ।। ૭.૨૧.
ત્યાં રાવણ, રાક્ષસોના પરમેશ્વર અને મહાબાહુ, ધર્મી લોકોને પોતાના તેજથી ઝગમગતા અને બીજાં બધાં કરતાં શ્રેષ્ઠ દેખાતા જોયા.
તતસ્તાન્ભિદ્યમાનાંશ્ચ કર્મભિર્દુષ્કૃતૈઃ સ્વકૈઃ । રાવણો મોચયામાસ વિક્રમેણ બલાદ્બલી ।। ૭.૨૧.
પછી રાવણે, પોતાની શક્તિ અને પરાક્રમથી, પોતાના દુષ્કર્મોથી પીડાતા લોકોને છુટકારો આપ્યો.
પ્રાણિનો મોચિતાસ્તેન દશગ્રીવેણ રક્ષસા । સુખમાપુર્મુહૂર્તં તે હ્યતર્કિતમચિન્તિતમ્ ।। ૭.૨૧.
તે દશમુખ રાક્ષસે જેમને મુક્ત કર્યા, એ જીવોએ અચાનક અને કલ્પના બહાર થોડો સમય સુખ અનુભવ્યું.
પ્રેતેષુ મુચ્યમાનેષુ રાક્ષસેન મહીયસા । પ્રેતગોપાઃ સુસઙ્ક્રુદ્ધા રાક્ષસેન્દ્રમભિદ્રવન્ ।। ૭.૨૧.
જ્યારે મહાન રાક્ષસે મૃત આત્માઓને મુક્ત કર્યા, ત્યારે મૃત્યુના રક્ષકો ખૂબ જ ગુસ્સામાં આવી રાક્ષસોના રાજા પર તૂટી પડ્યા.
તતો હલહલાશબ્દઃ સર્વદિગ્ભ્યઃ સમુત્થિતઃ । ધર્મરાજસ્ય યોધાનાં શૂરાણાં સમ્પ્રધાવતામ્ ।। ૭.૨૧.
પછી ચારેય દિશામાંથી ભયાનક ગુંજાટ ઊઠ્યો, કારણ કે ધર્મરાજાના વીર સૈનિકો ધસી આવ્યા.
તે પ્રાસૈઃ પરિઘૈઃ શૂલૈર્મુસલૈઃ શક્તિતોમરૈઃ । પુષ્પકં સમવર્ષન્ત શૂરાઃ શતસહસ્રશઃ ।। ૭.૨૧.
એ વીરોએ સૈંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં ભાલા, ગદા, ત્રિશૂલ, મુસળ, શક્તિ અને ભાલાંથી પુષ્પક પર વરસાદ કર્યો.
તસ્યાસનાનિ પ્રાસાદાન્વેદિકાસ્તોરણાનિ ચ । પુષ્પકસ્ય બભઞ્જુસ્તે શીઘ્રં મધુકરા ઇવ ।। ૭.૨૧.
તેમણે પુષ્પકના આસન, મહેલ, વાડ અને દ્વારકાંઠા ઝડપથી તોડી નાખ્યા, જેમ મધમાખીઓ મધના છત્તા તોડી નાખે.
દેવનિષ્ઠાનભૂતં તદ્વિમાનં પુષ્પકં મૃધે । ભજ્યમાનં તથૈવાસીદક્ષયં બ્રહ્મતેજસા ।। ૭.૨૧.
દેવતાઓ માટે નિર્મિત એ પુષ્પક વિમાન યુદ્ધમાં તૂટી રહ્યું હતું, છતાં બ્રહ્માના તેજથી કદી નાશ પામતું નહોતું.
અસઙ્ખ્યા સુમહત્યાસીત્તસ્ય સેના મહાત્મનઃ । શૂરાણામગ્રયાતઽણાં સહસ્રાણિ શતાનિ ચ ।। ૭.૨૧.
એ મહાત્માની સેના અણગણિત અને વિશાળ હતી; એના મથકે શૂરવીરોના હજારો અને સૈંકડો હતા.