વર્ણો મનોહરઃ સૌમ્યશ્ચન્દ્રમણ્ડલસન્નિભઃ । ભવિષ્યતિ તવોદગ્રઃ શુદ્ધફેનસમપ્રભઃ ।। ૭.૧૮.
તારો રંગ ચાંદની જેવો મોહક અને શાંત બની રહેશે, અને શુદ્ધ ફીણ જેવો તેજસ્વી અને સુંદર દેખાશે.
મચ્છરીરં સમાસાદ્ય કાન્તો નિત્યં ભવિષ્યસિ । પ્રાપ્સ્યસે ચાતુલાં પ્રીતિમેતન્મે પ્રીતિલક્ષણમ્ ।। ૭.૧૮.
મારા શરીરનો સ્પર્શ થતાં તું હંમેશા મનમોહક બનશે અને તને અનન્ય આનંદ પ્રાપ્ત થશે—આ મારું સ્નેહનું લક્ષણ છે.
હંસાનાં હિ પુરા રામ નીલવર્ણઃ સપાણ્ડુરઃ । પક્ષા નીલાગ્રસંવીતાઃ ક્રોડાઃ શષ્પાગ્રનિર્મલાઃ ।। ૭.૧૮.
રામ, પહેલા હંસોનો રંગ નિલો અને થોડો સફેદ હતો; તેમના પાંખોના છેડા નીલા અને છાતી ઘાસના ટોચ જેવી શુદ્ધ હતી.
અથાબ્રવીદ્વૈશ્રવણઃ કૃકલાસં ગિરૌ સ્થિતમ્ । હૈરણ્યં સમ્પ્રયચ્છામિ વર્ણં પ્રીતસ્તવાપ્યહમ્ ।। ૭.૧૮.
પછી વૈશ્વરણે પર્વત પર રહેતા કર્કલાસને કહ્યું, 'હું તારા પર પ્રસન્ન છું અને તને સોનાની જેમ તેજસ્વી રંગ આપું છું.'
સદ્રવ્યં ચ શિરો નિત્યં ભવિષ્યતિ તવાક્ષયમ્ । એષ કાઞ્ચનકો વર્ણો મત્પ્રીત્યા તે ભવિષ્યતિ ।। ૭.૧૮.
તારું માથું અને તેની કલગી હંમેશા મજબૂત અને અક્ષય રહેશે; મારાથી પ્રસન્ન થઈને તને આ કાંસ્ય જેવો રંગ મળ્યો છે.
એવં દત્ત્વા વરાંસ્તેભ્યસ્તસ્મિન્યજ્ઞોત્સવે સુરાઃ । નિવૃત્તાઃ સહ રાજ્ઞા તે પુનઃ સ્વભવનં ગતાઃ ।। ૭.૧૮.
આ રીતે દેવોએ યજ્ઞના ઉત્સવે તેમને આશીર્વાદ આપ્યા અને રાજા સાથે ફરી પોતાના પોતાના ગૃહે પરત ગયા.
અથ જિત્વા મરુત્તં સ પ્રયયૌ રાક્ષસાધિપઃ । નગરાણિ નરેન્દ્રાણાં યુદ્ધકાઙ્ક્ષી દશાનનઃ ।। ૭.૧૯.
પછી મારુત્તને હરાવીને રાક્ષસોના રાજા રાવણે યુદ્ધની ઇચ્છાથી રાજાઓના શહેરો તરફ કૂચ કર્યું.
સમાસાદ્ય તુ રાજેન્દ્રાન્મહેન્દ્રવરુણોપમાન્ । અબ્રવીદ્રાક્ષસેન્દ્રસ્તુ યુદ્ધં મે દીયતામિતિ ।। ૭.૧૯.
મહેન્દ્ર અને વરુણ જેવાં પરાક્રમી રાજાઓ પાસે જઈને રાક્ષસોના રાજાએ કહ્યું, 'મને યુદ્ધ આપો.'
નિર્જિતાઃ સ્મેતિ વા બ્રૂત એષ મે હિ સુનિશ્ચયઃ । અન્યથા કુર્વતામેવં મોક્ષો નૈવોપપદ્યતે ।। ૭.૧૯.
'કે તો કહો કે તમે મારી સામે હારી ગયા છો—મારો આ દૃઢ નિશ્ચય છે; નહિંતર, બીજું કંઈ કરશો તો મુક્તિ મળવી શક્ય નથી.'
તતસ્ત્વભીરવઃ પ્રાજ્ઞાઃ પાર્થિવા ધર્મનિશ્ચયાઃ । મન્ત્રયિત્વા તતો ઽન્યોન્યં રાજાનઃ સુમહાબલાઃ । નિર્જિતાઃ સ્મેત્યભાષન્ત જ્ઞાત્વા વરબલં રિપોઃ ।। ૭.૧૯.
પછી તે બુદ્ધિશાળી અને ધર્મનિષ્ઠ રાજાઓએ પરસ્પર વિચાર કરીને, શત્રુની વિશાળ શક્તિ જાણીને કહ્યું, 'અમે હારી ગયા છીએ.'
દુષ્યન્તઃ સુરથો ગાધિર્ગયો રાજા પુરૂરવાઃ । એતે સર્વે ઽબ્રુવંસ્તાત નિર્જિતાઃ સ્મેતિ પાર્થિવાઃ ।। ૭.૧૯.
દુષ્યંત, સુરથ, ગાધિ, ગય અને પુરૂરવા—આ બધા રાજાઓએ પણ, પ્રિય, કહ્યું: 'અમે હારી ગયા છીએ.'
અથાયોધ્યાં સમાસાદ્ય રાવણો રાક્ષસાધિપઃ ।। ૭.૧૯.
પછી રાવણ, રાક્ષસોના સ્વામી, અયોધ્યામાં પહોંચ્યો.
સુગુપ્તામનરણ્યેન શક્રેણેવામરાવતીમ્ । સ તં પુરુષશાર્દૂલં પુરન્દરસમં બલે ।। ૭.૧૯.
અયોધ્યા અનરણ્ય દ્વારા એવી જ સારી રીતે રક્ષાતી હતી જેમ ઇન્દ્ર અમરાવતીનું રક્ષણ કરે છે; તે પુરુષસિંહ, પુરંદર જેટલી શક્તિ ધરાવતો હતો.
પ્રાહ રાજાનમાસાદ્ય યુદ્ધં દેહીતિ રાવણઃ । નિર્જિતો ઽસ્મીતિ વા બ્રૂહિ ત્વમેવં મમ શાસનમ્ ।। ૭.૧૯.
રાજા પાસે જઈને રાવણે કહ્યું, 'મને યુદ્ધ આપો, અથવા કહો કે તમે મારી સામે હારી ગયા છો—આજ્ઞા એમ છે.'
અયોધ્યાધિપતિસ્તસ્ય શ્રુત્વા પાપાત્મનો વચઃ । અનરણ્યસ્તુ સઙ્ક્રુદ્ધો રાક્ષસેન્દ્રમથાબ્રવીત્ ।। ૭.૧૯.
અયોધ્યાના રાજા અનરણ્યએ, પાપી હૃદયવાળા રાવણના આ વચન સાંભળી, ક્રોધથી રાક્ષસોના રાજાને ઉત્તર આપ્યો.
દીયતે દ્વન્દ્વયુદ્ધં તે રાક્ષસાધિપતે મયા । સન્તિષ્ઠ ક્ષિપ્રમાયત્તો ભવ ચૈવં ભવામ્યહમ્ ।। ૭.૧૯.
હે રાક્ષસોના રાજા, હું તને એકલાં યુદ્ધ માટે મંજૂરી આપું છું. તરત તૈયાર થા, જેમ તું ઊભો છે એમ હું પણ ઊભો રહીશ.
અથ પૂર્વં શ્રુતાર્થેન નિર્જિતં સુમહદ્બલમ્ । નિષ્ક્રામત્તન્નરેન્દ્રસ્ય બલં રક્ષોવધોદ્યતમ્ ।। ૭.૧૯.
પછી, જેમ પહેલા સાંભળ્યું હતું, એ રાજાનું શક્તિશાળી સેના રાક્ષસોના વિનાશ માટે ઉત્સુક બની બહાર આવી.
નાગાનાં દશસાહસ્રં વાજિનાં નિયુતં તથા । રથાનાં બહુસાહસ્રં પત્તીનાં ચ નરોત્તમ ।। ૭.૧૯.
દસ હજાર હાથીઓ, લાખ ઘોડા, અનેક હજાર રથો અને પગદળના સૈનિકો, હે શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય, ત્યાંથી નીકળી આવ્યા.
મહીં સઞ્છાદ્ય નિષ્ક્રાન્તં સપદાતિરથં રણે । તતઃ પ્રવૃત્તં સુમહદ્યુદ્ધં યુદ્ધવિશારદ ।। ૭.૧૯.
પગદળ અને રથો સાથે એ સેના જમીન પર છવાઈ ગઈ અને યુદ્ધ માટે આગળ વધી; પછી, હે યુદ્ધવિદ્યા જાણનાર, ભારે અને ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું.
અનરણ્યસ્ય નૃપતે રાક્ષસેન્દ્રસ્ય ચાદ્ભુતમ્ । તદ્રાવણબલં પ્રાપ્ય બલં તસ્ય મહીપતેઃ ।। ૭.૧૯.
અનરણ્ય રાજા અને રાક્ષસોના રાજા વચ્ચે, રાવણની સેના અને રાજાની સેના અથડાઈ, એ અદ્ભુત યુદ્ધ થયું.
પ્રાણશ્યત તદા સર્વં હવ્યં હુતમિવાનલે । યુદ્ધ્વા ચ સુચિરં કાલં કૃત્વા વિક્રમમુત્તમમ્ ।। ૭.૧૯.
પછી એ આખી સેના અગ્નિમાં હવન સમાન ભસ્મ થઈ ગઈ; લાંબા સમય સુધી યુદ્ધ કરીને શ્રેષ્ઠ પરાક્રમ બતાવ્યો.
પ્રજ્વલન્તં તમાસાદ્ય ક્ષિપ્રમેવાવશેષિતમ્ । પ્રાવિશત્સઙ્કુલં તત્ર શલભા ઇવ પાવકમ્ । નશ્યતિ સ્મ બલં તત્ર હવ્યં હુતમિવાનલે ।। ૭.૧૯.
એ જ્વલંત સેના સામે આવીને તરત જ નાશ પામી; ત્યાં એ સેના ભીડમાં જ્વાળામાં પડતા પતંગિયાં જેવું ખતમ થઈ ગઈ, જેમ અગ્નિમાં હવન સમાન ભસ્મ થાય છે.
સો ઽપશ્યત્તન્નરેન્દ્રસ્તુ નશ્યમાનં મહાબલમ્ । મહાર્ણવં સમાસાદ્ય વનાપગશતં યથા ।। ૭.૧૯.
એ રાજાએ પોતાની મહાન સેના નાશ પામતી જોઈ, જેમ અનેક જંગલની નદીઓ મહાસાગરમાં સમાઈ જાય છે.
તતઃ શક્રધનુઃપ્રખ્યં ધનુર્વિસ્ફારયન્સ્વયમ્ । આસસાદ નરેન્દ્રસ્તં રાવણં ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ।। ૭.૧૯.
પછી એ રાજાએ પોતે જ ઇન્દ્રના ધનુષ્ય જેવું ધનુષ્ય ખેંચી, ક્રોધથી ભરાઈને રાવણ સામે મુકાબલો કર્યો.
અનરણ્યેન તે ઽમાત્યા મારીચશુકસારણાઃ । પ્રહસ્તસહિતા ભગ્ના વ્યદ્રવન્ત મૃગા ઇવ ।। ૭.૧૯.
અનરણ્યે તારા મંત્રી મારીચ, શુક, સારણ અને પ્રહસ્તને હરાવી દીધા અને તેઓ હરણ જેવું ભાગી ગયા.
તતો બાણશતાન્યષ્ટૌ પાતયામાસ મૂર્ધનિ । તસ્ય રાક્ષસરાજસ્ય ઇક્ષ્વાકુકુલનન્દનઃ ।। ૭.૧૯.
પછી ઇક્ષ્વાકુ વંશના આનંદરૂપ એ રાજાએ રાક્ષસ રાજાના મસ્તક પર આઠસો બાણ વરસાવ્યા.
તસ્ય બાણાઃ પતન્તસ્તે ચક્રિરે ન ક્ષતં ક્વચિત્ । વારિધારા ઇવાભ્રેભ્યઃ પતન્ત્યો ગિરિમૂર્ધનિ ।। ૭.૧૯.
પણ એ બાણો પડ્યા છતાં રાક્ષસને કોઈ ઇજા થઈ નહીં, જેમ વાદળમાંથી પડતી વરસાદની ધાર પર્વતના શિખર પર કોઈ નુકસાન કરતી નથી.
તતો રાક્ષસરાજેન ક્રુદ્ધેન નૃપતિસ્તદા । તલેનાભિહતો મૂર્ધ્નિ સ રથાન્નિપપાત હ ।। ૭.૧૯.
પછી રાક્ષસોના રાજાએ ક્રોધથી રાજાને પોતાના હાથની ચાંપથી માથા પર માર્યો અને રાજા રથમાંથી નીચે પડી ગયા.
સ રાજા પતિતો ભૂમૌ વિહ્વલાઙ્ગઃ પ્રવેપિતઃ । વજ્રદગ્ધ ઇવારણ્યે સાલો નિપતિતો યથા ।। ૭.૧૯.
એ રાજા જમીન પર પડ્યા, શરીર કંપતું અને અસ્થિર થયું, જેમ જંગલમાં વીજળી પડવાથી સાળનું વૃક્ષ ધરાશાયી થાય છે.
તં પ્રહસ્યાબ્રવીદ્દ્રક્ષ ઇક્ષ્વાકું પૃથિવીપતિમ્ । કિમિદાનીં ફલં પ્રાપ્તં ત્વયા માં પ્રતિ યુદ્ધ્યતા ।। ૭.૧૯.
રાક્ષસે હસીને પૃથ્વીના રાજા ઇક્ષ્વાકુને કહ્યું: 'હવે તું મારાથી યુદ્ધ કરીને શું ફળ મેળવ્યું?'