સીતાં રામાય ભદ્રં તે ઊર્મિલાં લક્ષ્મણાય વૈ। વીર્યશુલ્કાં મમ સુતાં સીતાં સુરસુતોપમામ્
હે ભદ્ર, હું સીતાને રામને અને ઊર્મિલાને લક્ષ્મણને આપું છું—મારી પુત્રી સિતા, દેવકન્યાઓ સમાન, વીર્યપરીક્ષા દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલી છે.
દ્વિતીયામૂર્મિલાં ચૈવ ત્રિર્વદામિ ન સંશયઃ। દદામિ પરમપ્રીતો વધ્વૌ તે મુનિપુંગવ
બીજી ઊર્મિલા પણ—હું ત્રણ વાર કહું છું, કોઈ સંશય નથી—હું ખૂબ આનંદથી તને બંને વધૂઓ અર્પણ કરું છું, હે મુનિપુંગવ.
રામલક્ષ્મણયો રાજન્ ગોદાનં કારયસ્વ હ। પિતૃકાર્યં ચ ભદ્રં તે તતો વૈવાહિકં કુરુ
હે રાજા, રામ અને લક્ષ્મણ માટે ગૌદાન કરાવો અને પિતૃકર્મ પણ કરો; પછી શુભકામનાઓ સાથે લગ્નવિધિ કરો.
મઘા હ્યદ્ય મહાબાહો તૃતીયદિવસે પ્રભો। ફલ્ગુન્યામુત્તરે રાજંસ્તસ્મિન્ વૈવાહિકં કુરુ। રામલક્ષ્મણયોરર્થે દાનં કાર્યં સુખોદયમ્
આજે મઘા નક્ષત્ર છે, હે મહાબાહુ, અને ત્રીજા દિવસે ઉત્તર ફાલ્ગુની નક્ષત્રમાં, હે રાજા, લગ્નવિધિ કરો; રામ અને લક્ષ્મણ માટે શુભ દાન કરો.
thumb|દ્વિસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે દ્વિસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૧-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડનો બહોતેરમો સર્ગ સાંભળો.
તમુક્તવન્તં વૈદેહં વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ। ઉવાચ વચનં વીરં વસિષ્ઠસહિતો નૃપમ્
જ્યારે વૈદેહ રાજાએ આ રીતે કહ્યું, ત્યારે મહામુનિ વિશ્વામિત્રે વસિષ્ઠ સાથે મળીને વીર રાજાને આ શબ્દો કહ્યા.
અચિન્ત્યાન્યપ્રમેયાણિ કુલાનિ નરપુંગવ। ઇક્ષ્વાકૂણાં વિદેહાનાં નૈષાં તુલ્યોઽસ્તિ કશ્ચન
હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, ઇક્ષ્વાકુઓ અને વિદેહોનું વંશ એટલું અપરંપાર અને અણમાપ છે કે, તેમની બરાબરી કોઈ કરી શકે તેમ નથી.
સદૃશો ધર્મસમ્બન્ધઃ સદૃશો રૂપસમ્પદા। રામલક્ષ્મણયો રાજન્ સીતા ચોર્મિલયા સહ
હે રાજા, રામ અને લક્ષ્મણનો સીતાજી અને ઉર્મિલાજી સાથેનો સંબંધ ધર્મમાં અને રૂપમાં બન્ને રીતે યોગ્ય છે.
વક્તવ્યં ચ નરશ્રેષ્ઠ શ્રૂયતાં વચનં મમ। ભ્રાતા યવીયાન્ ધર્મજ્ઞ એષ રાજા કુશધ્વજઃ
હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, હવે મારા શબ્દો સાંભળો: આ મારા નાના ભાઈ, ધર્મને જાણનારા રાજા કુશધ્વજ છે.
અસ્ય ધર્માત્મનો રાજન્ રૂપેણાપ્રતિમં ભુવિ। સુતાદ્વયં નરશ્રેષ્ઠ પત્ન્યર્થં વરયામહે
હે રાજા, આ ધર્મપ્રિય અને રૂપમાં અનન્ય એવા વ્યક્તિને બે દીકરીઓ છે; હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, અમે તેમને પત્ની તરીકે માંગીએ છીએ.
ભરતસ્ય કુમારસ્ય શત્રુઘ્નસ્ય ચ ધીમતઃ। વરયે તે સુતે રાજંસ્તયોરર્થે મહાત્મનોઃ
હે રાજા, તમારા પુત્ર ભરત અને બુદ્ધિશાળી શત્રુઘ્ન માટે, હું આ બે દીકરીઓ માગું છું, એ મહાન આત્માઓ માટે.
પુત્રા દશરથસ્યેમે રૂપયૌવનશાલિનઃ। લોકપાલસમાઃ સર્વે દેવતુલ્યપરાક્રમાઃ
દશરથના આ પુત્રો સૌ સુંદરતા અને યુવાનીથી ભરપૂર છે; તેઓ બધા લોકપાલો સમાન છે અને દેવતાની જેમ પરાક્રમી છે.
ઉભયોરપિ રાજેન્દ્ર સમ્બન્ધેનાનુબધ્યતામ્। ઇક્ષ્વાકુકુલમવ્યગ્રં ભવતઃ પુણ્યકર્મણઃ
હે પુણ્યકર્મી રાજા, આ સંબંધથી ઇક્ષ્વાકુ વંશ અને તમારો વંશ નિર્વિઘ્ન રીતે જોડાઈ જાય.
વિશ્વામિત્રવચઃ શ્રુત્વા વસિષ્ઠસ્ય મતે તદા। જનકઃ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યમુવાચ મુનિપુંગવૌ
વિશ્વામિત્રના શબ્દો અને વસિષ્ઠજીની સલાહ સાંભળીને, જનકજીએ હાથે જોડીને બંને મહાન ઋષિઓને કહ્યું.
કુલં ધન્યમિદં મન્યે યેષાં તૌ મુનિપુંગવૌ। સદૃશં કુલસમ્બન્ધં યદાજ્ઞાપયતઃ સ્વયમ્
મને લાગે છે કે આ વંશ ધન્ય છે, જેમના માટે તમે બંને મહાન ઋષિઓ પોતે આવો યોગ્ય સંબંધ કરાવવાનો આદેશ આપો છો.
એવં ભવતુ ભદ્રં વઃ કુશધ્વજસુતે ઇમે। પત્ન્યૌ ભજેતાં સહિતૌ શત્રુઘ્નભરતાવુભૌ
એવું જ થાઓ, તમારો કલ્યાણ થાય! કુશધ્વજની આ દીકરીઓ શત્રુઘ્ન અને ભરતની પત્ની બને.
એકાહ્ના રાજપુત્રીણાં ચતસૄણાં મહામુને। પાણીન્ ગૃહ્ણન્તુ ચત્વારો રાજપુત્રા મહાબલાઃ
હે મહાન ઋષિ, એક જ દિવસે ચારેય રાજકુમારો ચારેય રાજકુમારીઓના હાથ પકડી લગ્ન કરે.
ઉત્તરે દિવસે બ્રહ્મન્ ફલ્ગુનીભ્યાં મનીષિણઃ। વૈવાહિકં પ્રશંસન્તિ ભગો યત્ર પ્રજાપતિઃ
પછીના દિવસે, હે બ્રાહ્મણ, વિદ્વાનો ફાગણી નક્ષત્રમાં, જ્યાં ભગ અને પ્રજાપતિ હાજર હોય, લગ્નવિધિનું વખાણ કરે છે.
એવમુક્ત્વા વચઃ સૌમ્યં પ્રત્યુત્થાય કૃતાઞ્જલિઃ। ઉભૌ મુનિવરૌ રાજા જનકો વાક્યમબ્રવીત્
આ રીતે મધુર વચન બોલીને, જનક રાજા ઊભા થયા અને હાથે જોડીને બંને મહાન ઋષિઓને કહ્યું.
પરો ધર્મઃ કૃતો મહ્યં શિષ્યોઽસ્મિ ભવતોસ્તથા। ઇમાન્યાસનમુખ્યાનિ આસ્યતાં મુનિપુંગવૌ
મારા માટે સર્વોચ્ચ ધર્મનું કાર્ય થયું છે; હું તમારો શિષ્ય પણ છું. અહીં મુખ્ય આસનો છે—કૃપા કરીને બેસો, હે મહાન ઋષિઓ.
યથા દશરથસ્યેયં તથાયોધ્યા પુરી મમ। પ્રભુત્વે નાસ્તિ સંદેહો યથાર્હં કર્તુમર્હથ
જેમ અયોધ્યા દશરથજીની છે, તેમ આ નગરી મારી છે; અધિકારમાં કોઈ સંશય નથી—તમે યોગ્ય માનો તે કરો.
તથા બ્રુવતિ વૈદેહે જનકે રઘુનન્દનઃ। રાજા દશરથો હૃષ્ટઃ પ્રત્યુવાચ મહીપતિમ્
જ્યારે વિદેહના જનકએ આમ કહ્યું, ત્યારે રઘુનંદન દશરથ રાજા આનંદિત થઈને ધરતીના રાજાને ઉત્તર આપ્યો.
યુવામસંખ્યેયગુણૌ ભ્રાતરૌ મિથિલેશ્વરૌ। ઋષયો રાજસઙ્ઘાશ્ચ ભવદ્ભ્યામભિપૂજિતાઃ
તમે બંને ભાઈ, મિથિલાના રાજાઓ, યુવાન અને અસંખ્ય ગુણોથી ભરપૂર છો; ઋષિઓ અને રાજાઓની સભાઓએ તમારાથી સન્માન મેળવ્યો છે.
સ્વસ્તિ પ્રાપ્નુહિ ભદ્રં તે ગમિષ્યામઃ સ્વમાલયમ્। શ્રાદ્ધકર્માણિ વિધિવદ્વિધાસ્ય ઇતિ ચાબ્રવીત્
તમને સુખ અને કલ્યાણ મળે; હવે અમે અમારા ઘરે જઈને શ્રાદ્ધકર્મ યોગ્ય રીતે કરીશું—એવું દશરથજી બોલ્યા.
તમાપૃષ્ટ્વા નરપતિં રાજા દશરથસ્તદા। મુનીન્દ્રૌ તૌ પુરસ્કૃત્ય જગામાશુ મહાયશાઃ
પછી મહારાજ દશરથજી એ રાજાને પૂછ્યા પછી, બંને મહાન ઋષિઓને આગળ રાખીને, પોતાની મહાન ખ્યાતિ સાથે ઝડપથી આગળ વધ્યા.
સ ગત્વા નિલયં રાજા શ્રાદ્ધં કૃત્વા વિધાનતઃ। પ્રભાતે કાલ્યમુત્થાય ચક્રે ગોદાનમુત્તમમ્
રાજા પોતાનાં નિવાસસ્થાને પહોંચ્યા પછી, વિધિ પ્રમાણે શ્રાદ્ધ વિધિ કરી; સવારે વહેલા ઉઠીને શ્રેષ્ઠ ગાયદાન કર્યું.
ગવાં શતસહસ્રં ચ બ્રાહ્મણેભ્યો નરાધિપઃ। એકૈકશો દદૌ રાજા પુત્રાનુદ્દિશ્ય ધર્મતઃ
પુત્રોની શુભકામનાથી અને ધર્મ પ્રમાણે, રાજાએ બ્રાહ્મણોને એક એક કરીને લાખ ગાયો દાનમાં આપી.
સુવર્ણશૃઙ્ગ્યઃ સમ્પન્નાઃ સવત્સાઃ કાંસ્યદોહનાઃ। ગવાં શતસહસ્રાણિ ચત્વારિ પુરુષર્ષભઃ
પુરૂષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા રાજાએ ચાર લાખ ગાયો દાનમાં આપી, જે સોનાની શિંગવાળી, વાછરડાવાળી અને કાંસાની વાસણમાં દુધ આપતી હતી.
વિત્તમન્યચ્ચ સુબહુ દ્વિજેભ્યો રઘુનન્દનઃ। દદૌ ગોદાનમુદ્દિશ્ય પુત્રાણાં પુત્રવત્સલઃ
પુત્રપ્રેમી રઘુનંદને દશરથજી એ ગાયદાન ઉપરાંત પણ ઘણી સંપત્તિ દ્વિજોને પુત્રોની શુભકામનાથી આપી.
સ સુતૈઃ કૃતગોદાનૈર્વૃતઃ સન્નૃપતિસ્તદા। લોકપાલૈરિવાભાતિ વૃતઃ સૌમ્યઃ પ્રજાપતિઃ
પછી રાજા પોતાના પુત્રો સાથે, જેમણે ગાયદાન કર્યું હતું, ઘેરવાયેલા હતા; તેઓ સૌમ્ય પ્રજાપતિ જેમ લોકપાલોથી ઘેરાયેલા હોય તેમ તેજસ્વી લાગતા.