કશ્ચ તાવદસૌ યં ત્વં વિષ્ણુરિત્યભિભાષસે । વીર્યેણ તપસા ચૈવ ભોગેન ચ બલેન ચ ૭.૧૭.
એ વિષ્ણુ કો છે જેને તું બોલે છે? શક્તિ, તપ, ભોગ અને બળમાં—
ઇત્યુક્તવતિ તસ્મિંસ્તુ વેદવત્યથ સા ઽબ્રવીત્ ।। ૭.૧૭.
એમ તેણે કહ્યું ત્યારે, પછી વેદવતીએ જવાબ આપ્યો.
ૈવ ભોગેન ચ બલેન ચ ।। મા મૈવમિતિ સા કન્યા તમુવાચ નિશાચરમ્ । ત્રૈલોક્યાધિપતિ વિષ્ણું સર્વલોકનમસ્કૃતમ્ । ત્વદૃતે રાક્ષસેન્દ્રાન્યઃ કો ઽવમન્યેત બુદ્ધિમાન્ ।। ૭.૧૭.
ભોગ અને બળમાં— આવું ન બોલ. એ કન્યાએ રાતમાં ફરતા રાક્ષસને કહ્યું: 'ત્રણેય લોકના સ્વામી, સર્વે લોકોએ પૂજેલા વિષ્ણુને, તારી સિવાય બીજો કોણ બુદ્ધિશાળી હોય ને અવમાન કરે?'
એવમુક્તસ્તયા તત્ર વેદવત્યા નિશાચરઃ । મૂર્ધજેષુ તદા કન્યાં કરાગ્રેણ પરામૃશત્ ।। ૭.૧૭.
વેદવતીના આવા શબ્દો સાંભળી, એ રાત્રિચર રાક્ષસે હાથથી કન્યાના વાળને સ્પર્શ કર્યો.
તતો વેદવતી ક્રુદ્ધા કેશાન્હસ્તેન સા ઽચ્છિનત્ । અસિર્ભૂત્વા કરસ્તસ્યાઃ કેશાંશ્છિન્નાંસ્તદા ઽકરોત્ ।। ૭.૧૭.
પછી વેદવતી ગુસ્સે થઈ, પોતાના હાથથી વાળ કાપી નાખ્યા; એ હાથ તલવાર જેવો બની ગયો અને વાળ કપાઈ ગયા.
સા જ્વલન્તીવ રોષેણ દહન્તીવ નિશાચરમ્ । ઉવાચાગ્નિં સમાધાય મરણાય કૃતત્વરા ।। ૭.૧૭.
તે ગુસ્સાથી અગ્નિ જેવી પ્રજ્વલિત થઈ, રાત્રિચર રાક્ષસને ક્રોધથી દહન કરતી, મનને અગ્નિમાં એકાગ્ર કરી, મૃત્યુ માટે ઉત્સુક થઈ બોલી.
ધર્ષિતાયાસ્ત્વયાનાર્ય ન મે જીવિતમિષ્યતે । રક્ષસ્તસ્માત્પ્રવેક્ષ્યામિ પશ્યતસ્તે હુતાશનમ્ ।। ૭.૧૭.
અનાચારીએ, તારા કારણે હું અપમાનિત થઈ, હવે જીવવું મને ગમતું નથી; એથી, રાક્ષસ, તારી સામે હું અગ્નિમાં પ્રવેશીશ.
યસ્માત્તુ ધર્ષિતા ચાહં ત્વયા પાપાત્મના વને । તસ્માત્તવ વધાર્થં હિ સમુત્પત્સ્યે હ્યહં પુનઃ ।। ૭.૧૭.
કેમ કે તું પાપી મનથી વનમાં મને અપમાનિત કરી છે, એથી હું તારી વિનાશ માટે ફરી જન્મ લઈશ.
ન હિ શક્યં સ્ત્રિયા હન્તું પુરુષઃ પાપનિશ્ચઃ । શાપે ત્વયિ મયોત્સૃષ્ટે તપસશ્ચ વ્યયો ભવેત્ ।। ૭.૧૭.
સ્ત્રી પુરુષને, જો તે દુષ્ટ મનનો હોય, મારી શકે નહીં; અને જો હું તને શાપ આપું તો મારું તપ બળ નષ્ટ થઈ જાય.
યદિ ત્વસ્તિ મયા કિઞ્ચિત્કૃતં દત્તં હુતં તથા । તસ્માત્ત્વયોનિજા સાધ્વી ભવેયં ધર્મિણઃ સુતા ।। ૭.૧૭.
જો મેં કશું પુણ્ય કર્યું હોય, દાન આપ્યું હોય, યજ્ઞમાં આહુતિ આપી હોય, તો એના ફળે હું ગર્ભથી નહિ, પણ ધર્મી પુત્રીની જેમ જન્મ લઉં.
એવમુક્ત્વા પ્રવિષ્ટા સા જ્વલિતં જાતવેદસમ્ । પપાત ચ દિવો દિવ્યા પુષ્પવૃષ્ટિઃ સમન્તતઃ ।। ૭.૧૭.
આવું કહીને, તે જ્વલંત અગ્નિમાં પ્રવેશી ગઈ; અને આકાશમાંથી સર્વત્ર દિવ્ય પુષ્પવૃષ્ટિ થઈ.
પુનરેવ સમુદ્ભૂતા પદ્મે પદ્મસમપ્રભા । તસ્માદપિ પુનઃ પ્રાપ્તા પૂર્વવત્તેન રક્ષસા ।। ૭.૧૭.
પછી એ ફરી કમળમાંથી જન્મી, કમળ જેવી તેજસ્વી હતી, અને એ રાક્ષસે ફરી પહેલાં જેવું જ તેને પકડી લીધી.
કન્યાં કમલગર્ભાભાં પ્રગૃહ્ય સ્વગૃહં યયૌ । પ્રગૃહ્ય રાવણસ્ત્વેતાં દર્શયામાસ મન્ત્રિણે ।। ૭.૧૭.
કમળની કળી જેવી તેજવાળી એ કન્યાને રાવણે પકડીને પોતાના ઘરે લઈ ગયો અને પોતાના મંત્રીને બતાવી.
લક્ષણજ્ઞો નિરીક્ષ્યૈવ રાવણં ચૈવમબ્રવીત્ । ગૃહસ્થૈષાં હિ સુશ્રોણી ત્વદ્વધાયૈવ દૃશ્યતે ।। ૭.૧૭.
લક્ષણો જાણનારા મંત્રીએ તેને જોઈને રાવણને કહ્યું: 'આ સુંદર કટિવાળી સ્ત્રી, જો તારા ઘરે રહેશે તો, એ તારા વિનાશ માટે જ છે.'
એતચ્છ્રુત્વા ઽર્ણવે રામ તાં પ્રચિક્ષેપ રાવણઃ । સા ચૈવ ક્ષિતિમાસાદ્ય યજ્ઞાયતનમધ્યગા ।। ૭.૧૭.
આ સાંભળીને, હે રામ, રાવણે તેને દરિયામાં ફેંકી દીધી; પણ એ જમીન પર આવી અને યજ્ઞવેદિમાં પહોંચી.
રાજ્ઞો હલમુખોત્કૃષ્ટા પુનરપ્યુત્થિતા સતી । સૈષા જનકરાજસ્ય પ્રસૂતા તનયા પ્રભો । તવ ભાર્યા મહાબાહો વિષ્ણુસ્ત્વં હિ સનાતનઃ ।। ૭.૧૭.
પછી રાજાએ હલના ફાળથી જમીનમાંથી તેને ઉઠાવી, એ જ જનકરાજાની પુત્રી બની, અને, હે મહાબાહુ, તારી પત્ની બની; કારણ કે તું તો સનાતન વિષ્ણુ છે.
પૂર્વં ક્રોધાહિતઃ શત્રુર્યયા ઽસૌ નિહતસ્તથા । ઉપાશ્રયિત્વા શૈલભસ્તવ વીર્યમમાનુષમ્ ।। ૭.૧૭.
પહેલાં, તેના ક્રોધથી એ દુશ્મન મર્યો હતો; પછી એ પર્વતમાં આશ્રય લઈને, તારા અતિમાનવીય બળ પર આધાર રાખ્યો હતો.
એવમેષા મહાભાગા મર્ત્યેષૂત્પત્સ્યતે પુનઃ । ક્ષેત્રે હલમુખોત્કૃષ્ટે વેદ્યામગ્નિશિખોપમા ।। ૭.૧૭.
આ રીતે, આ પુણ્યવાળી સ્ત્રી ફરી માનવોમાં જન્મ લેશે, હલના ફાળથી ઉખડેલી જમીનમાં, યજ્ઞવેદિ પર અગ્નિશિખા જેવી તેજવાળી.
એષા વેદવતી નામ પૂર્વમાસીત્કૃતે યુગે । ત્રેતાયુગમનુપ્રાપ્ય વધાર્થં તસ્ય રક્ષસઃ ।। ૭.૧૭.
કૃતયુગમાં એનું નામ વેદવતી હતું; પછી ત્રેતાયુગમાં એ રાક્ષસના વિનાશ માટે જન્મી.
ઉત્પન્ના મૈથિલકુલે જનકસ્ય મહાત્મનઃ । સીતોત્પન્ના તુ સીતેતિ માનુષૈઃ પુનરુચ્યતે ।। ૭.૧૭.
એ મહાન જનકના મિથિલા વંશમાં જન્મી, અને હલના ફાળથી મળી, એટલે માનવો તેને 'સીતા' કહે છે.
પ્રવિષ્ટાયાં હુતાશં તુ વેદવત્યાં સ રાવણઃ । પુષ્પકં તુ સમારુહ્ય પરિચક્રામ મેદિનીમ્ ।। ૭.૧૮.
જ્યારે વેદવતી અગ્નિમાં પ્રવેશી, ત્યારે રાવણે પુષ્પક રથમાં બેસીને આખી ધરતી પર ફર્યો.
તતો મરુત્તં નૃપતિં યજન્તં સહ દૈવતૈઃ । ઉશીરબીજમાસાદ્ય દદર્શ સ તુ રાવણઃ ।। ૭.૧૮.
પછી રાવણ ઉશીરબીજ નામના સ્થળે ગયો, જ્યાં રાજા મરુત્ત દેવતાઓ સાથે યજ્ઞ કરી રહ્યા હતા.
સંવર્તો નામ બ્રહ્મર્ષિઃ સાક્ષાદ્ભ્રાતા બૃહસ્પતેઃ । યાજયામાસ ધર્મજ્ઞઃ સર્વૈર્દેવગણૈર્વૃતઃ ।। ૭.૧૮.
ત્યાં ધર્મને જાણનારા, બૃહસ્પતિના ભાઈ એવા સંવર્ત નામના મહર્ષિ, બધા દેવતાઓ સાથે યજ્ઞ કરાવી રહ્યા હતા.
દૃષ્ટ્વા દેવાસ્તુ તદ્રક્ષો વરદાનેન દુર્જયમ્ । તિર્યગ્યોનિં સમાવિષ્ટાસ્તસ્ય દર્શનભીરવઃ ।। ૭.૧૮.
એ રાક્ષસને, વરદાનના કારણે અપરાજિત જોઈને, બધા દેવતાઓ ડરી ગયા અને પ્રાણીઓના રૂપમાં છુપાઈ ગયા.
ઇન્દ્રો મયૂરઃ સંવૃત્તો ધર્મરાજસ્તુ વાયસઃ । કૃકલાસો ધનાધ્યક્ષો હંસશ્ચ વરુણો ઽભવત્ ।। ૭.૧૮.
ઇન્દ્ર મોર બની ગયો, ધર્મરાજ કાગડો, ધનની રક્ષા કરનાર ગોઠ, અને વરુણ હંસ બની ગયો.
અન્યેષ્વપિ ગતેષ્વેવં દેવેષ્વરિનિષૂદન । રાવણઃ પ્રાવિશદ્યજ્ઞં સારમેય ઇવાશુચિઃ ।। ૭.૧૮.
બાકીના દેવતાઓ પણ એમ જ છુપાઈ ગયા, હે શત્રુવિનાશક, ત્યારે રાવણ અશુદ્ધ કુતરા જેવો યજ્ઞમાં ઘુસી ગયો.
તં ચ રાજાનમાસાદ્ય રાવણો રાક્ષસાધિપઃ । પ્રાહ યુદ્ધં પ્રયચ્છેતિ નિર્જિતો ઽસ્મીતિ વા વદ ।। ૭.૧૮.
પછી રાક્ષસાધિપતિ રાવણ એ રાજા પાસે ગયો અને કહ્યું: 'મારે સાથે યુદ્ધ કર, નહિ તો માની લે કે હું તને હરાવી દીધો છું.'
તતો મરુત્તો નૃપતિઃ કો ભવાનિત્યુવાચ તમ્ । અપહાસં તતો મુક્ત્વા રાવણો વાક્યમબ્રવીત્ ।। ૭.૧૮.
પછી રાજા મરુત્તે તેને પૂછ્યું: 'તુ કોણ છે?' ત્યારે રાવણે હસીને જવાબ આપ્યો.
અકુતૂહલભાવેન પ્રીતો ઽસ્મિ તવ પાર્થિવ । ધનદસ્યાનુજં યો માં નાવગચ્છસિ રાવણમ્ ।। ૭.૧૮.
મને તારી નિરસતા ગમી, હે રાજા, કારણ કે તું મને ઓળખતો નથી—હું ધનની રક્ષા કરનારનો ભાઈ, રાવણ છું.
ત્રિષુ લોકેષુ કો ઽન્યો ઽસ્તિ યો ન જાનાતિ મે બલમ્ । ભ્રાતરં યેન નિર્જિત્ય વિમાનમિદમાહૃતમ્ । તતો મરુત્તઃ સ નૃપસ્તં રાવણમથાબ્રવીત્ ।। ૭.૧૮.
ત્રણે લોકમાં એવો બીજો કોણ છે જે મારા બળને ઓળખતું નથી? એ જ બળે મેં મારા ભાઈને હરાવ્યો અને આ વિમાન મેળવ્યું છે. પછી રાજા મરુત્તએ રાવણને કહ્યું.