મહીધ્રકસુતો રાજા કીર્તિરાતો મહાબલઃ। કીર્તિરાતસ્ય રાજર્ષેર્મહારોમા વ્યજાયત
મહીધ્રકનો પુત્ર મહાબળવાન રાજા કીર્તિરાત હતો; રાજર્ષિ કીર્તિરાતથી મહારોમા જન્મ્યો.
મહારોમ્ણસ્તુ ધર્માત્મા સ્વર્ણરોમા વ્યજાયત। સ્વર્ણરોમ્ણસ્તુ રાજર્ષેર્હ્રસ્વરોમા વ્યજાયત
મહારોમાથી ધર્મનિષ્ઠ સ્વર્ણરોમા જન્મ્યો; સ્વર્ણરોમા રાજર્ષિથી હ્રસ્વરોમા જન્મ્યો.
તસ્ય પુત્રદ્વયં રાજ્ઞો ધર્મજ્ઞસ્ય મહાત્મનઃ। જ્યેષ્ઠોઽહમનુજો ભ્રાતા મમ વીરઃ કુશધ્વજઃ
આ ધર્મજ્ઞ અને મહાત્મા રાજાને બે પુત્રો હતા; હું મોટો છું અને મારો વીરાનુભવ ભાઈ કુશધ્વજ છે.
માં તુ જ્યેષ્ઠં પિતા રાજ્યે સોઽભિષિચ્ય પિતા મમ। કુશધ્વજં સમાવેશ્ય ભારં મયિ વનં ગતઃ
પિતાએ મને, મોટા પુત્રને, રાજ્ય પર અભિષેક કર્યો અને રાજ્યની જવાબદારી મારી ઉપર સોંપી, પછી પિતા કુશધ્વજને સ્થાપિત કરી વનમાં ગયા.
વૃદ્ધે પિતરિ સ્વર્યાતે ધર્મેણ ધુરમાવહમ્। ભ્રાતરં દેવસંકાશં સ્નેહાત્ પશ્યન્ કુશધ્વજમ્
મારા વૃદ્ધ પિતા સ્વર્ગે ગયા પછી, મેં ધર્મપૂર્વક રાજ્યની જવાબદારી સંભાળી અને દેવસમાન ભાઈ કુશધ્વજને હંમેશા પ્રેમથી જોયો.
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય સાંકાશ્યાદાગતઃ પુરાત્। સુધન્વા વીર્યવાન્ રાજા મિથિલામવરોધકઃ
થોડા સમય પછી, સાંકાશ્યથી વીર્યવાન રાજા સુધન્વા આવ્યો અને મિથિલાને ઘેરી લીધી.
સ ચ મે પ્રેષયામાસ શૈવં ધનુરનુત્તમમ્। સીતા ચ કન્યા પદ્માક્ષી મહ્યં વૈ દીયતામિતિ
તેણે મને સંદેશ મોકલાવ્યો: 'મને અનન્ય શિવધનુષ્ય અને કમળનેત્રાવાળી કન્યા સીતાને આપ.'
તસ્યાપ્રદાનાન્મહર્ષે યુદ્ધમાસીન્મયા સહ। સ હતોઽભિમુખો રાજા સુધન્વા તુ મયા રણે
હે મહર્ષિ, મેં તે વસ્તુઓ ન આપતાં અમારા વચ્ચે યુદ્ધ થયું; એ યુદ્ધમાં મેં સામેથી આવતા રાજા સુધન્વાને મારી નાખ્યો.
નિહત્ય તં મુનિશ્રેષ્ઠ સુધન્વાનં નરાધિપમ્। સાંકાશ્યે ભ્રાતરં શૂરમભ્યષિઞ્ચં કુશધ્વજમ્
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, મેં નરાધિપ સુધન્વાને માર્યા પછી સાંકાશ્યમાં મારા વીર ભાઈ કુશધ્વજનો અભિષેક કર્યો.
કનીયાનેષ મે ભ્રાતા અહં જ્યેષ્ઠો મહામુને। દદામિ પરમપ્રીતો વધ્વૌ તે મુનિપુંગવ
હું મોટો ભાઈ છું, આ મારું નાનકડું ભાઈ છે, હે મહામુનિ; હું ખૂબ આનંદથી તને બંને વધૂઓ અર્પણ કરું છું, હે મુનિપુંગવ.
સીતાં રામાય ભદ્રં તે ઊર્મિલાં લક્ષ્મણાય વૈ। વીર્યશુલ્કાં મમ સુતાં સીતાં સુરસુતોપમામ્
હે ભદ્ર, હું સીતાને રામને અને ઊર્મિલાને લક્ષ્મણને આપું છું—મારી પુત્રી સિતા, દેવકન્યાઓ સમાન, વીર્યપરીક્ષા દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલી છે.
દ્વિતીયામૂર્મિલાં ચૈવ ત્રિર્વદામિ ન સંશયઃ। દદામિ પરમપ્રીતો વધ્વૌ તે મુનિપુંગવ
બીજી ઊર્મિલા પણ—હું ત્રણ વાર કહું છું, કોઈ સંશય નથી—હું ખૂબ આનંદથી તને બંને વધૂઓ અર્પણ કરું છું, હે મુનિપુંગવ.
રામલક્ષ્મણયો રાજન્ ગોદાનં કારયસ્વ હ। પિતૃકાર્યં ચ ભદ્રં તે તતો વૈવાહિકં કુરુ
હે રાજા, રામ અને લક્ષ્મણ માટે ગૌદાન કરાવો અને પિતૃકર્મ પણ કરો; પછી શુભકામનાઓ સાથે લગ્નવિધિ કરો.
મઘા હ્યદ્ય મહાબાહો તૃતીયદિવસે પ્રભો। ફલ્ગુન્યામુત્તરે રાજંસ્તસ્મિન્ વૈવાહિકં કુરુ। રામલક્ષ્મણયોરર્થે દાનં કાર્યં સુખોદયમ્
આજે મઘા નક્ષત્ર છે, હે મહાબાહુ, અને ત્રીજા દિવસે ઉત્તર ફાલ્ગુની નક્ષત્રમાં, હે રાજા, લગ્નવિધિ કરો; રામ અને લક્ષ્મણ માટે શુભ દાન કરો.
thumb|દ્વિસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે દ્વિસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૧-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડનો બહોતેરમો સર્ગ સાંભળો.
તમુક્તવન્તં વૈદેહં વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ। ઉવાચ વચનં વીરં વસિષ્ઠસહિતો નૃપમ્
જ્યારે વૈદેહ રાજાએ આ રીતે કહ્યું, ત્યારે મહામુનિ વિશ્વામિત્રે વસિષ્ઠ સાથે મળીને વીર રાજાને આ શબ્દો કહ્યા.
અચિન્ત્યાન્યપ્રમેયાણિ કુલાનિ નરપુંગવ। ઇક્ષ્વાકૂણાં વિદેહાનાં નૈષાં તુલ્યોઽસ્તિ કશ્ચન
હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, ઇક્ષ્વાકુઓ અને વિદેહોનું વંશ એટલું અપરંપાર અને અણમાપ છે કે, તેમની બરાબરી કોઈ કરી શકે તેમ નથી.
સદૃશો ધર્મસમ્બન્ધઃ સદૃશો રૂપસમ્પદા। રામલક્ષ્મણયો રાજન્ સીતા ચોર્મિલયા સહ
હે રાજા, રામ અને લક્ષ્મણનો સીતાજી અને ઉર્મિલાજી સાથેનો સંબંધ ધર્મમાં અને રૂપમાં બન્ને રીતે યોગ્ય છે.
વક્તવ્યં ચ નરશ્રેષ્ઠ શ્રૂયતાં વચનં મમ। ભ્રાતા યવીયાન્ ધર્મજ્ઞ એષ રાજા કુશધ્વજઃ
હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, હવે મારા શબ્દો સાંભળો: આ મારા નાના ભાઈ, ધર્મને જાણનારા રાજા કુશધ્વજ છે.
અસ્ય ધર્માત્મનો રાજન્ રૂપેણાપ્રતિમં ભુવિ। સુતાદ્વયં નરશ્રેષ્ઠ પત્ન્યર્થં વરયામહે
હે રાજા, આ ધર્મપ્રિય અને રૂપમાં અનન્ય એવા વ્યક્તિને બે દીકરીઓ છે; હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, અમે તેમને પત્ની તરીકે માંગીએ છીએ.
ભરતસ્ય કુમારસ્ય શત્રુઘ્નસ્ય ચ ધીમતઃ। વરયે તે સુતે રાજંસ્તયોરર્થે મહાત્મનોઃ
હે રાજા, તમારા પુત્ર ભરત અને બુદ્ધિશાળી શત્રુઘ્ન માટે, હું આ બે દીકરીઓ માગું છું, એ મહાન આત્માઓ માટે.
પુત્રા દશરથસ્યેમે રૂપયૌવનશાલિનઃ। લોકપાલસમાઃ સર્વે દેવતુલ્યપરાક્રમાઃ
દશરથના આ પુત્રો સૌ સુંદરતા અને યુવાનીથી ભરપૂર છે; તેઓ બધા લોકપાલો સમાન છે અને દેવતાની જેમ પરાક્રમી છે.
ઉભયોરપિ રાજેન્દ્ર સમ્બન્ધેનાનુબધ્યતામ્। ઇક્ષ્વાકુકુલમવ્યગ્રં ભવતઃ પુણ્યકર્મણઃ
હે પુણ્યકર્મી રાજા, આ સંબંધથી ઇક્ષ્વાકુ વંશ અને તમારો વંશ નિર્વિઘ્ન રીતે જોડાઈ જાય.
વિશ્વામિત્રવચઃ શ્રુત્વા વસિષ્ઠસ્ય મતે તદા। જનકઃ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યમુવાચ મુનિપુંગવૌ
વિશ્વામિત્રના શબ્દો અને વસિષ્ઠજીની સલાહ સાંભળીને, જનકજીએ હાથે જોડીને બંને મહાન ઋષિઓને કહ્યું.
કુલં ધન્યમિદં મન્યે યેષાં તૌ મુનિપુંગવૌ। સદૃશં કુલસમ્બન્ધં યદાજ્ઞાપયતઃ સ્વયમ્
મને લાગે છે કે આ વંશ ધન્ય છે, જેમના માટે તમે બંને મહાન ઋષિઓ પોતે આવો યોગ્ય સંબંધ કરાવવાનો આદેશ આપો છો.
એવં ભવતુ ભદ્રં વઃ કુશધ્વજસુતે ઇમે। પત્ન્યૌ ભજેતાં સહિતૌ શત્રુઘ્નભરતાવુભૌ
એવું જ થાઓ, તમારો કલ્યાણ થાય! કુશધ્વજની આ દીકરીઓ શત્રુઘ્ન અને ભરતની પત્ની બને.
એકાહ્ના રાજપુત્રીણાં ચતસૄણાં મહામુને। પાણીન્ ગૃહ્ણન્તુ ચત્વારો રાજપુત્રા મહાબલાઃ
હે મહાન ઋષિ, એક જ દિવસે ચારેય રાજકુમારો ચારેય રાજકુમારીઓના હાથ પકડી લગ્ન કરે.
ઉત્તરે દિવસે બ્રહ્મન્ ફલ્ગુનીભ્યાં મનીષિણઃ। વૈવાહિકં પ્રશંસન્તિ ભગો યત્ર પ્રજાપતિઃ
પછીના દિવસે, હે બ્રાહ્મણ, વિદ્વાનો ફાગણી નક્ષત્રમાં, જ્યાં ભગ અને પ્રજાપતિ હાજર હોય, લગ્નવિધિનું વખાણ કરે છે.
એવમુક્ત્વા વચઃ સૌમ્યં પ્રત્યુત્થાય કૃતાઞ્જલિઃ। ઉભૌ મુનિવરૌ રાજા જનકો વાક્યમબ્રવીત્
આ રીતે મધુર વચન બોલીને, જનક રાજા ઊભા થયા અને હાથે જોડીને બંને મહાન ઋષિઓને કહ્યું.
પરો ધર્મઃ કૃતો મહ્યં શિષ્યોઽસ્મિ ભવતોસ્તથા। ઇમાન્યાસનમુખ્યાનિ આસ્યતાં મુનિપુંગવૌ
મારા માટે સર્વોચ્ચ ધર્મનું કાર્ય થયું છે; હું તમારો શિષ્ય પણ છું. અહીં મુખ્ય આસનો છે—કૃપા કરીને બેસો, હે મહાન ઋષિઓ.