તતસ્તેન દશગ્રીવો યક્ષેન્દ્રેણ મહાત્મના । ગદયાભિહતો મૂર્ધ્નિ ન ચ સ્થાનાત્પ્રકમ્પિતઃ ।। ૭.૧૫.
પછી ધનદ, યક્ષોના મહાન આત્મા, દશાનનને ગદા વડે માથા પર માર્યો, પણ તે પોતે સ્થાનેથી હલ્યો નહીં.
તતસ્તૌ રામ નિઘ્નન્તૌ તદાન્યોન્યં મહામૃધે । ન વિહ્વલૌ ન ચ શ્રાન્તૌ બભૂવતુરમર્ષણૌ ।। ૭.૧૫.
પછી, રામ, એ બંને મહાયુદ્ધમાં એકબીજાને મારતા, ન તો થાક્યા, ન તો ગભરાયા, બંને ક્રોધથી ભરેલા હતા.
આગ્નેયમસ્ત્રં તસ્મૈ સ મુમોચ ધનદસ્તદા । રાક્ષસેન્દ્રો વારુણેન તદસ્ત્રં પ્રત્યવારયત્ ।। ૭.૧૫.
પછી ધનદે અગ્નિ અસ્ત્ર છોડ્યું, પણ રાક્ષસોના રાજાએ તે અસ્ત્રને જલ અસ્ત્રથી રોકી દીધું.
તતો માયાં પ્રવિષ્ટો ઽસૌ રાક્ષસીં રાક્ષસેશ્વરઃ । રૂપાણાં શતસાહસ્રં વિનાશાય ચકાર ચ ।। ૭.૧૫.
પછી રાક્ષસોના રાજાએ માયા પ્રવેશી, વિનાશ માટે લાખો રાક્ષસ રૂપો ઊભા કર્યા.
વ્યાઘ્રો વરાહો જીમૂતઃ પર્વતઃ સાગરો દ્રુમઃ । યક્ષો દૈત્યસ્વરૂપી ચ સો ઽદૃશ્યત દશાનનઃ ।। ૭.૧૫.
દશાનન વાઘ, દૂધ, મેઘ, પર્વત, સાગર, વૃક્ષ, યક્ષ અને દૈત્ય જેવા અનેક રૂપોમાં દેખાયો.
બહૂનિ ચ કરોતિ સ્મ દૃશ્યન્તે ન ત્વસૌ તતઃ । પ્રતિગૃહ્ય તતો રામ મહદસ્ત્રં દશાનનઃ ।। ૭.૧૫.
એણે અનેક વિદ્યા બતાવી, પણ કોઈ દેખાઈ નહીં; પછી રામ પાસેથી મહાન અસ્ત્ર મેળવી દશાનને.
જઘાન મૂર્ધ્નિ ધનદં વ્યાવિદ્ધ્ય મહતીં ગદામ્ । એવં સ તેનાભિહતો વિહ્વલઃ શોણિતોક્ષિતઃ ।। ૭.૧૫.
એણે ધનદને માથા પર મોટી ગદા વડે માર્યો; એ રીતે ધનદે ઘાયલ થઈ, લોહીથી તરબતર અને ગભરાઈ ગયો.
કૃત્તમૂલ ઇવાશોકો નિપપાત ધનાધિપઃ ।। ૭.૧૫.
કાપેલા મૂળના અશોક વૃક્ષ જેવો, ધનદ પતન થયો.
તતઃ પદ્માદિભિસ્તત્ર નિધિભિઃ સ તદા વૃતઃ । ધનદોચ્છ્વાસિતસ્તૈસ્તુ વનમાનીય નન્દનમ્ ।। ૭.૧૫.
પછી, કમળ વગેરે ખજાનાથી ઘેરાયેલા ધનદને એ ખજાનાઓએ જીવંત કર્યો અને નંદનવનમાં લઈ ગયા.
નિર્જિત્ય રાક્ષસેન્દ્રસ્તં ધનદં હૃષ્ટમાનસઃ । પુષ્પકં તસ્ય જગ્રાહ વિમાનં જયલક્ષણમ્ ।। ૭.૧૫.
ધનદને જીત્યા પછી, રાક્ષસોના રાજાએ આનંદથી પુષ્પક વિમાન, જે વિજયનું ચિહ્ન હતું, પોતાના કબજામાં લીધું.
કાઞ્ચનસ્તમ્ભસંવીતં વૈડૂર્યમણિતોરણમ્ । મુક્તાજાલપ્રતિચ્છન્નં સર્વકામફલદ્રુમમ્ ।। ૭.૧૫.
તે વિમાન સોનાના સ્તંભોથી શોભિત, વૈડૂર્ય રત્નના દરવાજા, મુક્તાની ઝાંપથી ઢંકાયેલું અને સર્વ ઈચ્છા પૂરી પાડતા વૃક્ષોથી સજ્જ હતું.
મનોજવં કામગમં કામરૂપં વિહઙ્ગમમ્ । મણિકાઞ્ચનસોપાનં તપ્તકાઞ્ચનવેદિકમ્ ।। ૭.૧૫.
વિચારો જેટલી ઝડપથી થાય છે, એવી જ ઝડપથી ચાલે છે, મનગમતી જગ્યાએ જઈ શકે છે, મનગમતું રૂપ ધારણ કરી શકે છે, આકાશમાં ઉડી શકે છે; મણિ અને સોનાની સોપાનીઓથી શોભાયમાન છે, અને તપેલા સોનાની વેદિકાઓથી સજ્જ છે.
દેવોપવાહ્યમક્ષય્યં સદાદૃષ્ટિમનઃસુખમ્ । બહ્વાશ્ચર્યં ભક્તિચિત્રં બ્રહ્મણા પરિનિર્મિતમ્ ।। ૭.૧૫.
દેવતાઓ માટે યોગ્ય, ક્યારેય ખૂટે નહીં એવું, હંમેશા મનને આનંદ આપે એવું; અનેક અદ્ભુતતાઓથી ભરપૂર, ભક્તિપૂર્વક સુંદર રીતે શોભાયમાન, બ્રહ્માએ સંપૂર્ણ રીતે બનાવેલું.
નિર્મિતં સર્વકામૈસ્તુ મનોહરમનુત્તમમ્ । ન તુ શીતં ન ચોષ્ણં ચ સર્વર્તુસુખદં શુભમ્ ।। ૭.૧૫.
દરેક આનંદથી રચાયેલું, મનને મોહી લે એવું અને સર્વોત્તમ; ન તો ઠંડું, ન તો ગરમ, દરેક ઋતુમાં સુખદાયી અને શુભ છે.
સ તં રાજા સમારુહ્ય કામગં વીર્યનિર્જિતમ્ । જિતં ત્રિભુવનં મેને દર્પોત્સેકાત્સુદુર્મતિઃ ।। ૭.૧૫.
પછી રાજાએ એ રથ પર ચઢ્યું, જે મનગમતી જગ્યાએ જઈ શકે એવું અને પોતાના પરાક્રમથી જીતેલું હતું; અહંકાર અને ઘમંડમાં, તેણે ત્રણેય લોકને જીતેલું માન્યું.
જિત્વા વૈશ્રવણં દેવં કૈલાસાત્સમવાતરત્ ।। ૭.૧૫.
વૈશ્વરાણ દેવને જીત્યા પછી, તે કૈલાસ પરથી નીચે ઉતર્યો.
સ્વતેજસા વિપુલમવાપ્ય તં જયં પ્રતાપવાન્વિમલકિરીટહારવાન્ । રરાજ વૈ પરમવિમાનમાસ્થિતો નિશાચરઃ સદસિ ગતો યથાનલઃ ।। ૭.૧૫.
પોતાના તેજથી એ વિશાળ વિજય મેળવ્યા પછી, પરાક્રમી અને નિર્વિકાર મુગટ અને હારથી શોભાયમાન રાક્ષસ, સર્વોત્તમ વિમાનમાં બેઠો ત્યારે સભામાં પ્રવેશતા અગ્નિ જેમ તેજસ્વી લાગતો હતો.
સ જિત્વા ધનદં રામ ભ્રાતરં રાક્ષસાધિપઃ । મહાસેનપ્રસૂતિં તદ્યયૌ શરવણં મહત્ ।। ૭.૧૬.
રામ, ધનદાને જીત્યા પછી રાક્ષસાધિપતિ એ મહાસેનાપતિના જન્મસ્થળ એવા મહાન શરવણમાં ગયો.
અથાપશ્યદૃશગ્રીવો રૌક્મં શરવણં મહત્ । ગભસ્તિજાલસંવીતં દ્વિતીયમિવ ભાસ્કરમ્ ।। ૭.૧૬.
પછી વિશાળ ગળાવાળા એ તેજસ્વી શરવણને જોયું, જે કિરણોથી ઘેરાયેલું હતું અને બીજું સૂર્ય જેવું લાગતું હતું.
સ પર્વતં સમારુહ્ય કઞ્ચિદ્રમ્યવનાન્તરમ્ । અપશ્યત્ પુષ્પકં તત્ર રામવિષ્ટમ્ભિતં તદા ।। ૭.૧૬.
એ એક પર્વત પર ચઢીને મનોહર વન વિસ્તારમાં ગયો; ત્યાં તેણે પુષ્પકને જોયું, જે તે સમયે રામ દ્વારા રોકાયેલું હતું.
વિષ્ટબ્ધં પુષ્પકં દૃષ્ટ્વા હ્યગમં કામાગં કૃતમ્ । અચિન્તયદ્રાક્ષસેન્દ્રઃ સચિવૈસ્તૈઃ સમાવૃતઃ ।। ૭.૧૬.
મનગમતી જગ્યાએ જઈ શકે એવું હોવા છતાં, પુષ્પક અચળ જોઈને, રાક્ષસરાજ પોતાના મંત્રીઓથી ઘેરાયેલો વિચારોમાં પડ્યો.
કિન્નિમિત્તં ચેચ્છયા મે નેદં ગચ્છતિ પુષ્પકમ્ । પર્વતસ્યોપરિષ્ઠસ્ય કર્મેદં કસ્યચિદ્ભવેત્ ।। ૭.૧૬.
શું કારણ છે કે મારે ઈચ્છા હોવા છતાં પુષ્પક ચાલતું નથી? શું પર્વતની ઉપર કોઈએ એવું કર્યું હશે?
તતો ઽબ્રવીત્તદા રામ મારીચો બુદ્ધિકોવિદઃ । નેદં નિષ્કારણં રાજન્પુષ્પકં યન્ન ગચ્છતિ ।। ૭.૧૬.
ત્યારે બુદ્ધિશાળી મારીચે કહ્યું: 'રાજા, કોઈ કારણ વિના પુષ્પક ચાલતું નથી.'
અથવા પુષ્પકમિદં ધનદાન્નાન્યવાહનમ્ । અતો નિષ્પન્દમભવદ્ધનાધ્યક્ષવિનાકૃતમ્ ।। ૭.૧૬.
અથવા, આ પુષ્પક ધનદાનું વાહન છે, બીજું કોઈ વાહન નથી; એટલે ધનના સ્વામી વિના એ અચળ થઈ ગયું છે.
ઇતિ વાક્યાન્તરે તસ્ય કરાલઃ કૃષ્ણપિઙ્ગલઃ । વામનો વિકટો મુણ્ડી નન્દી પ્રહ્વભુજો બલી ।। ૭.૧૬.
એ વાતચીત વચ્ચે, ભયાનક, કાળા અને પીળા રંગનો, નાનો, વિકટ, ટકલા, નંદી, વળાંકડા હાથવાળો અને બળવાન એવો પુરુષ દેખાયો.
તતઃ પાર્શ્વમુપાગમ્ય ભવસ્યાનુચરો ઽબ્રવીત્ । નન્દીશ્વરો વચશ્ચેદં રાક્ષસેન્દ્રમશઙ્કિતઃ ।। ૭.૧૬.
પછી ભવાની સેવક એ બાજુએ આવીને, નિર્ભયપણે રાક્ષસરાજને નંદીશ્વરે કહ્યું.
નિવર્તસ્વ દશગ્રીવ શૈલે ક્રીડતિ શઙ્કરઃ । સુપર્ણનાગયક્ષાણાં દેવગન્ધર્વરક્ષસામ્ ।। ૭.૧૬.
દશાનન, પાછો વળી જા; શંકર પર્વત પર સુપરિણ, નાગ, યક્ષ, દેવ, ગંધર્વ અને રાક્ષસો સાથે રમે છે.
સર્વેષામેવ ભૂતાનામગમ્યઃ પર્વતઃ કૃતઃ । ઇતિ નન્દિવચઃ શ્રુત્વા ક્રોધાત્કમ્પિતકુણ્ડલઃ ।। ૭.૧૬.
આ પર્વત બધા જીવ માટે અપ્રાપ્ય બનાવાયો છે; નંદીના વચન સાંભળીને, એના કુંડળો ગુસ્સામાં કાંપવા લાગ્યા.
રોષાત્તુ તામ્રનયનઃ પુષ્પકાદવરુહ્ય સઃ । કો ઽયં શઙ્કર ઇત્યુક્ત્વા શૈલમૂલમુપાગતઃ ।। ૭.૧૬.
કોપથી આંખો લાલ થઈ, એ પુષ્પકમાંથી નીચે ઉતર્યો અને 'આ શંકર કોણ છે?' એમ કહી પર્વતના તળિયે ગયો.
સો ઽપશ્યન્નન્દિનં તત્ર દેવસ્યાદૂરતઃ સ્થિતમ્ । દીપ્તં શૂલમવષ્ટભ્ય દ્વિતીયમિવ શઙ્કરમ્ ।। ૭.૧૬.
ત્યાં તેણે ભગવાનના નજીક, તેજસ્વી ત્રિશૂલ ધારણ કરેલા, બીજાં શંકર જેવા, નંદીને ઊભેલા જોયા.