સ દૃષ્ટ્વા તાદૃશં સૈન્યં દશગ્રીવો નિશાચરઃ । હર્ષનાદાન્બહૂન્કૃત્વા સ ક્રોધાદભ્યધાવત ।। ૭.૧૪.
એવું મોટું સૈન્ય જોઈને દશમુખ રાત્રિચર ખુશીથી અનેક ઉદ્ઘોષો કરી ક્રોધથી આગળ ધસી ગયો.
યે તુ તે રાક્ષસેન્દ્રસ્ય સચિવા ઘોરવિક્રમાઃ । તેષાં સહસ્રમેકૈકં યક્ષાણાં સમયોધયન્ ।। ૭.૧૪.
પણ રાક્ષસ રાજાના જે ભયાનક પરાક્રમી મંત્રીઓ હતા, તેઓ દરેકે એક હજાર યક્ષો સાથે યુદ્ધ કર્યું.
તતો ગદાભિર્મુસલૈરસિભિઃ શક્તિતોમરૈઃ । હન્યમાનો દશગ્રીવસ્તત્સૈન્યં સમગાહત ।। ૭.૧૪.
પછી દશમુખને ગદા, મુસળ, તલવાર, ભાલા અને તીરો વડે ઘાયલ કરીને એ સૈન્ય પર હુમલો કર્યો.
સ નિરુચ્છ્વાસવત્તત્ર વધ્યમાનો દશાનનઃ । વર્ષદ્ભિરિવ જીમૂતૈર્ધારાભિરવરુધ્યત ।। ૭.૧૪.
ત્યાં દશાનન સતત માર ખાતા શ્વાસે શ્વાસે થાકી ગયો, જાણે વર્ષો સુધી મેઘના ધોધથી દબાઈ ગયો હોય.
ન ચકાર વ્યથાં ચૈવ યક્ષશસ્ત્રૈઃ સમાહતઃ । મહીધર ઇવામ્ભોદૈર્ધારાશતસમુક્ષિતઃ ।। ૭.૧૪.
યક્ષોના શસ્ત્રોથી ઘાયલ થવા છતાં, એણે કોઈ દુઃખ માન્યું નહીં, જેમ પર્વત પર વરસાદના અનેક ધોધ પડે તો પણ પર્વત અડગ રહે છે.
સ દુરાત્મા સમુદ્યમ્ય કાલદણ્ડોપમાં ગદામ્ । પ્રવિવેશ તતઃ સૈન્યં નયન્યક્ષાન્યમક્ષયમ્ ।। ૭.૧૪.
પછી એ દુષ્ટ રાવણે કાળદંડ જેવી ગદા ઉંચકી અને સૈન્યમાં ઘૂસી જઈ યક્ષોને સંપૂર્ણ નાશ કરી નાખ્યા.
સ કક્ષમિવ વિસ્તીર્ણં શુષ્કેન્ધનમિવાકુલમ્ । વાતેનાગ્નિરિવાયત્તો યક્ષસૈન્યં દદાહ તત્ ।। ૭.૧૪.
એણે યક્ષ સૈન્યને એવી રીતે સળગાવી નાખ્યું, જેમ પવનથી પ્રેરિત અગ્નિ વિશાળ જંગલ કે everywhere સુકાં લાકડાંને સળગાવી દે છે.
તૈસ્તુ તત્ર મહામાત્યૈર્મહોદરશુકાદિભિઃ । અલ્પાવશેષાસ્તે યક્ષાઃ કૃતા વાતૈરિવામ્બુદાઃ ।। ૭.૧૪.
મહોદર, શુક અને અન્ય મહામંત્રીઓ દ્વારા, યક્ષો બહુ ઓછા રહી ગયા, જેમ પવનથી વાદળો છૂટા પડે છે.
કેચિત્સમાહતા ભગ્નાઃ પતિતાઃ સમરક્ષિતૌ । ઓષ્ઠાંશ્ચ દશનૈસ્તીક્ષ્ણૈરદશન્કુપિતા રણે ।। ૭.૧૪.
કેટલાક યક્ષો ઘાયલ થઈ, યુદ્ધભૂમિમાં પડી ગયા; અને રોષમાં, તેમણે પોતાની તીક્ષ્ન દાંતથી હોઠ કટ્યા.
શ્રાન્તાશ્ચાન્યોન્યમાલિઙ્ગ્ય ભ્રષ્ટશસ્ત્રા રણાજિરે । સીદન્તિ ચ તદા યક્ષાઃ કૂલા ઇવ જલેન હ ।। ૭.૧૪.
યક્ષો થાકીને એકબીજાને આલિંગન કરતા, તેમના હથિયારો પડી ગયા, અને યુદ્ધભૂમિમાં પાણીથી કિનારા ધસી જાય તેમ ઢળી પડ્યા.
હતાનાં ગચ્છતાં સ્વર્ગં યુધ્યતાં પૃથિવીતલે । પ્રેક્ષતામૃષિસઙ્ઘાનાં ન બભૂવાન્તરં દિવિ ।। ૭.૧૪.
જે મર્યા તેઓ સ્વર્ગ તરફ ગયા, અને જે પૃથ્વી પર લડી રહ્યા હતા, ઋષિગણ જોતા હતા; ત્યારે આકાશ અને ધરતી વચ્ચે કોઈ ભેદ રહ્યો નહોતો.
ભગ્નાંસ્તુ તાન્સમાલક્ષ્ય યક્ષેન્દ્રાંસ્તુ મહાબલાન્ । ધનાધ્યક્ષો મહાબાહુઃ પ્રેષયામાસ યક્ષકાન્ ।। ૭.૧૪.
મહાબળયક્ષ રાજાઓને તૂટી ગયેલા જોઈને, ધનના સ્વામી મહાબાહુએ વધુ યક્ષોને મોકલ્યા.
એતસ્મિન્નન્તરે રામ વિસ્તીર્ણબલવાહનઃ । પ્રેષિતો ન્યપતદ્યક્ષો નામ્ના સંયોધકણ્ટકઃ ।। ૭.૧૪.
એ સમયે, રામ, વિશાળ અને શક્તિશાળી સેના સાથે સંયોધકંટક નામનો યક્ષ મોકલાયો અને યુદ્ધભૂમિમાં આવી પડ્યો.
તેન ચક્રેણ મારીચો વિષ્ણુનેવ રણે હતઃ । પતિતો ભૂતલે શૈલાત્ક્ષીણપુણ્ય ઇવ ગ્રહઃ ।। ૭.૧૪.
તેના ચક્રથી મારીચ યુદ્ધમાં મર્યો, જેમ પર્વત પરથી Merit ખૂટી ગયેલો ગ્રહ ધરા પર પડી જાય છે.
સસઞ્જ્ઞસ્તુ મુહૂર્તેન સ વિશ્રમ્ય નિશાચરઃ । તં યક્ષં યોધયામાસ સ ચ ભગ્નઃ પ્રદુદ્રુવે ।। ૭.૧૪.
થોડી ક્ષણે જાગી, રાત્રીમાં ફરતો તે આરામ કરીને, યક્ષ સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યો; અને તૂટી ગયેલો યક્ષ ભાગી ગયો.
તતઃ કાઞ્ચનચિત્રાઙ્ગં વૈડૂર્યરજસોક્ષિતમ્ । મર્યાદાં પ્રતિહારાણાં તોરણાન્તરમાવિશત્ ।। ૭.૧૪.
પછી તે સોનાથી શણગારેલી અને વૈડૂર્યના ધૂળથી ઝાંખી થયેલી, રક્ષકોની સીમાની દ્વાર વચ્ચે પ્રવેશ્યો.
તં તુ રાજન્દશગ્રીવં પ્રવિશન્તં નિશાચરમ્ । સૂર્યભાનુરિતિ ખ્યાતો દ્વારપાલો ન્યવારયત્ ।। ૭.૧૪.
પણ દશગ્રિવ, રાત્રીમાં ફરતો, પ્રવેશતો હતો ત્યારે, સૂર્યભાનુ નામે ઓળખાતા દ્વારપાલે તેને રોકી દીધો.
સ વાર્યમાણો યક્ષેણ પ્રવિવેશ નિશાચરઃ । યદા તુ વારિતો રામ ન વ્યતિષ્ઠત્સ રાક્ષસઃ ।। ૭.૧૪.
યક્ષે રોકવા છતાં, રાત્રીમાં ફરતો અંદર ઘૂસી ગયો; પણ જ્યારે રોકાયો, રામ, રાક્ષસ અટક્યો નહીં.
તતસ્તોરણમુત્પાટ્ય તેન યક્ષેણ તાડિતઃ । રુધિરં પ્રસ્રવન્ભાતિ શૈલો ધાતુસ્રવૈરિવ ।। ૭.૧૪.
પછી, દ્વાર તોડી, યક્ષે તેને માર્યો, અને તે લોહી વહાવતો, ધાતુ વહેતા પર્વત જેવો ચમકતો હતો.
સ શૈલશિખરાભેણ તોરણેન સમાહતઃ । જગામ ન ક્ષતિં વીરો વરદાનાત્સ્વયમ્ભુવઃ ।। ૭.૧૪.
પર્વતની શિખર જેવાં દ્વારથી ઘાયલ થયા છતાં, તે વીરને સ્વયંભુના વરદાનથી કોઈ ઇજા થઈ નહીં.
તેનૈવ તોરણેનાથ યક્ષસ્તેનાભિતાડિતઃ । નાદૃશ્યત તદા યક્ષો ભસ્મીકૃતતનુસ્તદા ।। ૭.૧૪.
પછી એ જ દ્વારથી, તેણે યક્ષને માર્યો; ત્યારે યક્ષ દેખાયો નહીં, કારણ કે તેનું શરીર ભસ્મ થઈ ગયું હતું.
તતઃ પ્રદુદ્રુવુઃ સર્વે દૃષ્ટ્વા રક્ષઃપરાક્રમમ્ । તતો નદીર્ગુહાશ્ચૈવ વિવિશુર્ભયપીડિતાઃ । ત્યક્તપ્રહરણાઃ શ્રાન્તા વિવર્ણવદનાસ્તદા ।। ૭.૧૪.
પછી, રાક્ષસની શક્તિ જોઈને, બધા ભાગી ગયા; ડરથી, તેઓ નદીઓ અને ગુફાઓમાં ઘૂસી ગયા, હથિયારો છોડી, થાકી ગયેલા અને મુખ પર રંગ ગુમાવેલો.
તતસ્તાઁલ્લક્ષ્ય વિત્રસ્તાન્યક્ષેન્દ્રાંશ્ચ સહસ્રશઃ । ધનાધ્યક્ષો મહાયક્ષં માણિચારમથાબ્રવીત્ ।। ૭.૧૫.
પછી, ધનના સ્વામી, હજારો ડરાયેલા યક્ષ રાજાઓને જોઈને, મહાયક્ષ માનિચારને કહ્યું.
રાવણં જહિ યક્ષેન્દ્ર દુર્વૃત્તં પાપચેતસમ્ । શરણં ભવ વીરાણાં યક્ષાણાં યુદ્ધશાલિનામ્ ।। ૭.૧૫.
યક્ષરાજ, દુર્વૃત્ત અને પાપી મનવાળા રાવણને મારો; યુદ્ધમાં નિપુણ અને વીર યક્ષો માટે આશ્રય બનો.
એવમુક્તો મહાબાહુર્માણિભદ્રઃ સુદુર્જયઃ । વૃતો યક્ષસહસ્રૈસ્તુ ચતુર્ભિઃ સમયોધયત્ ।। ૭.૧૫.
આ રીતે કહેવામાં આવ્યા પછી, મહાબાહુ, અજય માનિભદ્ર, હજારો યક્ષો સાથે, ચાર અન્ય યક્ષો સાથે યુદ્ધ કરવા ઊભો રહ્યો.
તે ગદામુસલપ્રાસૈઃ શક્તિતોમરમુદ્ગરૈઃ । અભિઘ્નન્તસ્તદા યક્ષા રાક્ષસાન્સમુપાદ્રવન્ ।। ૭.૧૫.
યક્ષોએ ગદા, મસલ, ભાલા, શક્તિ અને લોખંડના સોટા વડે રાક્ષસો પર હુમલો કર્યો.
કુર્વન્તસ્તુમુલં યુદ્ધં ચરન્તઃ શ્યેનવલ્લઘુ । બાઢં પ્રયચ્છન્નેચ્છામિ દીયતામિતિ ભાષિણઃ ।। ૭.૧૫.
તેઓએ ગજબનો યુદ્ધ કર્યો, શ્યેન જેવી ઝડપથી દોડ્યા અને જોરદાર લડાઈ કરતા, 'હું પછાડવું નથી ઈચ્છતો—જો આપવું હોય તો આપો!' એમ બોલ્યા.
તતો દેવાઃ સગન્ધર્વા ઋષયો બ્રહ્મવાદિનઃ । દૃષ્ટ્વા તત્તુમુલં યુદ્ધં પરં વિસ્મયમાગમન્ ।। ૭.૧૫.
પછી દેવો, ગંધર્વો અને બ્રહ્મજ્ઞાનમાં નિપુણ ઋષિઓએ એ ભયાનક યુદ્ધ જોઈને ખૂબ જ આશ્ચર્ય અનુભવ્યું.
યક્ષાણાં તુ પ્રહસ્તેન સહસ્રં નિહતં રણે । મહોદરેણ ચાનિન્દ્યં સહસ્રમપરં હતમ્ ।। ૭.૧૫.
યુદ્ધમાં પ્રહસ્તે એક હજાર યક્ષોને માર્યા અને મહોદરે બીજાં એક હજાર નિર્દોષ યક્ષોને સંહાર્યા.
ક્રુદ્ધેન ચ તદા રાજન્મારીચેન યુયુત્સુના । નિમેષાન્તરમાત્રેણ દ્વે સહસ્રે નિપાતિતે ।। ૭.૧૫.
પછી, રાજન, ક્રોધ અને યુદ્ધની ઈચ્છાથી ભરેલા મારિચે પળમાં બે હજાર યક્ષોને પછાડી નાખ્યા.