એવમુક્ત્વા તુ લઙ્કેશો દૂતં ખડ્ગેન જઘ્નિવાન્ । દદૌ ભક્ષયિતું હ્યેનં રાક્ષસાનાં દુરાત્મનામ્ ।। ૭.૧૩.
આવું કહીને લંકેશ્વરે દૂતને તલવારથી ઘાયલ કર્યો અને તેને દુષ્ટ રાક્ષસો પાસે ખાવા માટે આપી દીધો.
એવં કૃતસ્વસ્ત્યયનો રથમારુહ્ય રાવણઃ । ત્રૈલોક્યવિજયાકાઙ્ક્ષી યયૌ યત્ર ધનેશ્વરઃ ।। ૭.૧૩.
વિદાયવિધિ કરી રાવણે રથ પર ચડીને ત્રણેય લોકમાં વિજય મેળવવાની ઈચ્છા સાથે ધનનીશ્વર જ્યાં હતા ત્યાં ગયો.
તતસ્તુ સચિવૈઃ સાર્ધં ષડ્ભિર્નિત્યં બલોદ્ધતૈઃ । મહોદરપ્રહસ્તાભ્યાં મારીચશુકસારણૈઃ ।। ૭.૧૪.
પછી તે પોતાના છ હંમેશા શક્તિશાળી મંત્રીઓ—મહોદર, પ્રહસ્ત, મારીચ, શુક અને સારણ—સાથે નીકળ્યો.
ધૂમ્રાક્ષેણ ચ વીરેણ નિત્યં સમરગૃધ્નુના । વૃતઃ સંપ્રયયૌ શ્રીમાન્ક્રોધાલ્લોકાન્દહન્નિવ ।। ૭.૧૪.
અને હંમેશા યુદ્ધ માટે તત્પર એવા ધૂમ્રાક્ષ નામના વીર સાથે, રાવણ ક્રોધથી ભરાઈને જાણે લોકને દહાળી નાખવા નીકળ્યો.
પુરાણિ સ નદીઃ શૈલાન્વનાન્યુપવનાનિ ચ । અતિક્રમ્ય મુહૂર્તેન કૈલાસં ગિરિમાગમત્ ।। ૭.૧૪.
એણે પૌરાણિક શહેરો, નદીઓ, પર્વતો, જંગલો અને ઉપવનો એક ક્ષણમાં પાર કરી કૈલાસ પર્વત પર પહોંચ્યો.
સન્નિવિષ્ટં ગિરૌ તસ્મિન્રાક્ષસેન્દ્રં નિશમ્ય તુ । યુદ્ધે ઽત્યર્થકૃતોત્સાહં દુરાત્માનં સમન્ત્રિણમ્ ।। ૭.૧૪.
તે પર્વત પર રાક્ષસોના રાજા પોતાના મંત્રીઓ સાથે યુદ્ધ માટે ઉત્સુક થઈને આવી પડ્યો છે, એવું સાંભળીને—
યક્ષા ન શેકુઃ સંસ્થાતું પ્રમુખે તસ્ય રક્ષસઃ । રાજ્ઞો ભ્રાતેતિ વિજ્ઞાય ગતા યત્ર ધનેશ્વરઃ ।। ૭.૧૪.
યક્ષો એ રાક્ષસ રાજા સામે ઊભા રહી શક્યા નહીં; રાજાના ભાઈ છે એમ જાણી તેઓ ધનનીશ્વર પાસે ગયા.
તે ગત્વા સર્વમાચખ્યુર્ભ્રાતુસ્તસ્ય ચિકીર્ષિતમ્ । અનુજ્ઞાતા યયુર્હષ્ટા યુદ્ધાય ધનદેન તે ।। ૭.૧૪.
ત્યાં જઈને તેમણે ભાઈ શું કરવા માંગે છે એ બધું કહી દીધું; પછી ધનદેવાની આજ્ઞાથી ખુશ થઈ યુદ્ધ માટે નીકળી પડ્યા.
તતો બલાનાં સઙ્ક્ષોભો વ્યવર્ધત મહોદધેઃ । તસ્ય નૈર્ઋતરાજસ્ય શૈલં સઞ્ચાલયન્નિવ ।। ૭.૧૪.
પછી સૈન્યનો ગજગમાટ મહાસાગર જેવો વધ્યો, જાણે રાતના વાસી રાજા માટે પર્વત હલાવી રહ્યો હોય.
તતો યુદ્ધં સમભવદ્યક્ષરાક્ષસસઙ્કુલમ્ । વ્યથિતાશ્ચાભવંસ્તત્ર સચિવા રાક્ષસસ્ય તે ।। ૭.૧૪.
પછી યક્ષો અને રાક્ષસોથી ભરેલું યુદ્ધ શરૂ થયું; ત્યાં રાક્ષસોના મંત્રીઓ ગભરાઈ ગયા.
સ દૃષ્ટ્વા તાદૃશં સૈન્યં દશગ્રીવો નિશાચરઃ । હર્ષનાદાન્બહૂન્કૃત્વા સ ક્રોધાદભ્યધાવત ।। ૭.૧૪.
એવું મોટું સૈન્ય જોઈને દશમુખ રાત્રિચર ખુશીથી અનેક ઉદ્ઘોષો કરી ક્રોધથી આગળ ધસી ગયો.
યે તુ તે રાક્ષસેન્દ્રસ્ય સચિવા ઘોરવિક્રમાઃ । તેષાં સહસ્રમેકૈકં યક્ષાણાં સમયોધયન્ ।। ૭.૧૪.
પણ રાક્ષસ રાજાના જે ભયાનક પરાક્રમી મંત્રીઓ હતા, તેઓ દરેકે એક હજાર યક્ષો સાથે યુદ્ધ કર્યું.
તતો ગદાભિર્મુસલૈરસિભિઃ શક્તિતોમરૈઃ । હન્યમાનો દશગ્રીવસ્તત્સૈન્યં સમગાહત ।। ૭.૧૪.
પછી દશમુખને ગદા, મુસળ, તલવાર, ભાલા અને તીરો વડે ઘાયલ કરીને એ સૈન્ય પર હુમલો કર્યો.
સ નિરુચ્છ્વાસવત્તત્ર વધ્યમાનો દશાનનઃ । વર્ષદ્ભિરિવ જીમૂતૈર્ધારાભિરવરુધ્યત ।। ૭.૧૪.
ત્યાં દશાનન સતત માર ખાતા શ્વાસે શ્વાસે થાકી ગયો, જાણે વર્ષો સુધી મેઘના ધોધથી દબાઈ ગયો હોય.
ન ચકાર વ્યથાં ચૈવ યક્ષશસ્ત્રૈઃ સમાહતઃ । મહીધર ઇવામ્ભોદૈર્ધારાશતસમુક્ષિતઃ ।। ૭.૧૪.
યક્ષોના શસ્ત્રોથી ઘાયલ થવા છતાં, એણે કોઈ દુઃખ માન્યું નહીં, જેમ પર્વત પર વરસાદના અનેક ધોધ પડે તો પણ પર્વત અડગ રહે છે.
સ દુરાત્મા સમુદ્યમ્ય કાલદણ્ડોપમાં ગદામ્ । પ્રવિવેશ તતઃ સૈન્યં નયન્યક્ષાન્યમક્ષયમ્ ।। ૭.૧૪.
પછી એ દુષ્ટ રાવણે કાળદંડ જેવી ગદા ઉંચકી અને સૈન્યમાં ઘૂસી જઈ યક્ષોને સંપૂર્ણ નાશ કરી નાખ્યા.
સ કક્ષમિવ વિસ્તીર્ણં શુષ્કેન્ધનમિવાકુલમ્ । વાતેનાગ્નિરિવાયત્તો યક્ષસૈન્યં દદાહ તત્ ।। ૭.૧૪.
એણે યક્ષ સૈન્યને એવી રીતે સળગાવી નાખ્યું, જેમ પવનથી પ્રેરિત અગ્નિ વિશાળ જંગલ કે everywhere સુકાં લાકડાંને સળગાવી દે છે.
તૈસ્તુ તત્ર મહામાત્યૈર્મહોદરશુકાદિભિઃ । અલ્પાવશેષાસ્તે યક્ષાઃ કૃતા વાતૈરિવામ્બુદાઃ ।। ૭.૧૪.
મહોદર, શુક અને અન્ય મહામંત્રીઓ દ્વારા, યક્ષો બહુ ઓછા રહી ગયા, જેમ પવનથી વાદળો છૂટા પડે છે.
કેચિત્સમાહતા ભગ્નાઃ પતિતાઃ સમરક્ષિતૌ । ઓષ્ઠાંશ્ચ દશનૈસ્તીક્ષ્ણૈરદશન્કુપિતા રણે ।। ૭.૧૪.
કેટલાક યક્ષો ઘાયલ થઈ, યુદ્ધભૂમિમાં પડી ગયા; અને રોષમાં, તેમણે પોતાની તીક્ષ્ન દાંતથી હોઠ કટ્યા.
શ્રાન્તાશ્ચાન્યોન્યમાલિઙ્ગ્ય ભ્રષ્ટશસ્ત્રા રણાજિરે । સીદન્તિ ચ તદા યક્ષાઃ કૂલા ઇવ જલેન હ ।। ૭.૧૪.
યક્ષો થાકીને એકબીજાને આલિંગન કરતા, તેમના હથિયારો પડી ગયા, અને યુદ્ધભૂમિમાં પાણીથી કિનારા ધસી જાય તેમ ઢળી પડ્યા.
હતાનાં ગચ્છતાં સ્વર્ગં યુધ્યતાં પૃથિવીતલે । પ્રેક્ષતામૃષિસઙ્ઘાનાં ન બભૂવાન્તરં દિવિ ।। ૭.૧૪.
જે મર્યા તેઓ સ્વર્ગ તરફ ગયા, અને જે પૃથ્વી પર લડી રહ્યા હતા, ઋષિગણ જોતા હતા; ત્યારે આકાશ અને ધરતી વચ્ચે કોઈ ભેદ રહ્યો નહોતો.
ભગ્નાંસ્તુ તાન્સમાલક્ષ્ય યક્ષેન્દ્રાંસ્તુ મહાબલાન્ । ધનાધ્યક્ષો મહાબાહુઃ પ્રેષયામાસ યક્ષકાન્ ।। ૭.૧૪.
મહાબળયક્ષ રાજાઓને તૂટી ગયેલા જોઈને, ધનના સ્વામી મહાબાહુએ વધુ યક્ષોને મોકલ્યા.
એતસ્મિન્નન્તરે રામ વિસ્તીર્ણબલવાહનઃ । પ્રેષિતો ન્યપતદ્યક્ષો નામ્ના સંયોધકણ્ટકઃ ।। ૭.૧૪.
એ સમયે, રામ, વિશાળ અને શક્તિશાળી સેના સાથે સંયોધકંટક નામનો યક્ષ મોકલાયો અને યુદ્ધભૂમિમાં આવી પડ્યો.
તેન ચક્રેણ મારીચો વિષ્ણુનેવ રણે હતઃ । પતિતો ભૂતલે શૈલાત્ક્ષીણપુણ્ય ઇવ ગ્રહઃ ।। ૭.૧૪.
તેના ચક્રથી મારીચ યુદ્ધમાં મર્યો, જેમ પર્વત પરથી Merit ખૂટી ગયેલો ગ્રહ ધરા પર પડી જાય છે.
સસઞ્જ્ઞસ્તુ મુહૂર્તેન સ વિશ્રમ્ય નિશાચરઃ । તં યક્ષં યોધયામાસ સ ચ ભગ્નઃ પ્રદુદ્રુવે ।। ૭.૧૪.
થોડી ક્ષણે જાગી, રાત્રીમાં ફરતો તે આરામ કરીને, યક્ષ સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યો; અને તૂટી ગયેલો યક્ષ ભાગી ગયો.
તતઃ કાઞ્ચનચિત્રાઙ્ગં વૈડૂર્યરજસોક્ષિતમ્ । મર્યાદાં પ્રતિહારાણાં તોરણાન્તરમાવિશત્ ।। ૭.૧૪.
પછી તે સોનાથી શણગારેલી અને વૈડૂર્યના ધૂળથી ઝાંખી થયેલી, રક્ષકોની સીમાની દ્વાર વચ્ચે પ્રવેશ્યો.
તં તુ રાજન્દશગ્રીવં પ્રવિશન્તં નિશાચરમ્ । સૂર્યભાનુરિતિ ખ્યાતો દ્વારપાલો ન્યવારયત્ ।। ૭.૧૪.
પણ દશગ્રિવ, રાત્રીમાં ફરતો, પ્રવેશતો હતો ત્યારે, સૂર્યભાનુ નામે ઓળખાતા દ્વારપાલે તેને રોકી દીધો.
સ વાર્યમાણો યક્ષેણ પ્રવિવેશ નિશાચરઃ । યદા તુ વારિતો રામ ન વ્યતિષ્ઠત્સ રાક્ષસઃ ।। ૭.૧૪.
યક્ષે રોકવા છતાં, રાત્રીમાં ફરતો અંદર ઘૂસી ગયો; પણ જ્યારે રોકાયો, રામ, રાક્ષસ અટક્યો નહીં.
તતસ્તોરણમુત્પાટ્ય તેન યક્ષેણ તાડિતઃ । રુધિરં પ્રસ્રવન્ભાતિ શૈલો ધાતુસ્રવૈરિવ ।। ૭.૧૪.
પછી, દ્વાર તોડી, યક્ષે તેને માર્યો, અને તે લોહી વહાવતો, ધાતુ વહેતા પર્વત જેવો ચમકતો હતો.
સ શૈલશિખરાભેણ તોરણેન સમાહતઃ । જગામ ન ક્ષતિં વીરો વરદાનાત્સ્વયમ્ભુવઃ ।। ૭.૧૪.
પર્વતની શિખર જેવાં દ્વારથી ઘાયલ થયા છતાં, તે વીરને સ્વયંભુના વરદાનથી કોઈ ઇજા થઈ નહીં.