અહં તુ હિમવત્પૃષ્ઠં ગતો ધર્મમુપાસિતુમ્ । રૌદ્રં વ્રત્તં સમાસ્થાય નિયતો નિયતેન્દ્રિયઃ ।। ૭.૧૩.
પણ હું ધર્મની આરાધના માટે હિમવંતની ચોટી પર ગયો, કઠોર વ્રત ધારણ કરીને, નિયમિત અને ઇન્દ્રિયજિત બનીને.
તત્ર દેવો મયા દૃષ્ટઃ સહ દેવ્યા મયા પ્રભુઃ । સવ્યં ચક્ષુર્મયા દૈવાત્તત્ર દેવ્યાં નિપાતિતમ્ ।। ૭.૧૩.
ત્યાં મેં દેવને તેમની પત્ની સાથે જોયા; દૈવી ઈચ્છાથી, મારું ડાબું આંખ દેવી પર પડી ગયું.
કા ન્વિયં સ્યાદિતિ શુભા ન ખલ્વન્યેન હેતુના । રૂપં હ્યનુપમં કૃત્વા રુદ્રાણી તત્ર તિષ્ઠતિ ।। ૭.૧૩.
હું વિચાર્યું, 'આ સુંદર સ્ત્રી કોણ હશે?' કારણ કે બીજું કોઈ કારણ નહોતું, રુદ્રાણી ત્યાં અનન્ય રૂપ ધારણ કરીને ઉભી હતી.
દેવ્યા દિવ્યપ્રભાવેણ દગ્ધં સવ્યં મમેક્ષણમ્ । રેણુધ્વસ્તમિવ જ્યોતિઃ પિઙ્ગુલત્વમુપાગતમ્ ।। ૭.૧૩.
દેવીના દૈવી તેજથી મારું ડાબું આંખ દાઝી ગયું, ધૂળથી ઢંકાયેલ પ્રકાશ જેવું પીળાશ પડતું થઈ ગયું.
તતો ઽહમન્યદ્વિસ્તીર્ણં ગત્વા તસ્ય ગિરેસ્તટમ્ । તૂષ્ણીં વર્ષશતાન્યષ્ટૌ સમાધારં મહાવ્રતમ્ ।। ૭.૧૩.
પછી હું એ પર્વતના બીજા વિશાળ ઢાળ પર ગયો અને ત્યાં મૌન રહીને આઠસો વર્ષ સુધી મહાન વ્રતનું પાલન કર્યું.
સમાપ્તે નિયમે તસ્મિંસ્તત્ર દેવો મહેશ્વરઃ । પ્રીતઃ પ્રીતેન મનસા પ્રાહ વાક્યમિદં પ્રભુઃ ।। ૭.૧૩.
જ્યારે એ નિયમ પૂર્ણ થયો, ત્યારે મહાદેવ ત્યાં પ્રસન્ન થઈને આનંદિત મનથી મને કહ્યું.
પૈઙ્ગલ્યં યદવાપ્તં હિ દેવ્યા રૂપનિરીક્ષણાત્ । પ્રીતો ઽસ્મિ તવ ધર્મજ્ઞ તપસા નેન સુવ્રત ।। ૭.૧૩.
દેવીના રૂપને જોવાથી તને જે પીળાશ પડતું દૃષ્ટિ મળ્યું છે, એ તારી તપસ્યાથી હું પ્રસન્ન છું, ધર્મને જાણનારા સુવ્રત.
મયા ચૈતદ્વ્રતં ચીર્ણં ત્વયા ચૈવ ધનાધિપ । તૃતીયઃ પુરુષો નાસ્તિ યશ્ચરેવ્રતમીદૃશમ્ ।। ૭.૧૩.
આ વ્રત મેં અને તું, ધનના સ્વામી, બંનેએ કર્યું છે; આવું વ્રત કરનાર ત્રીજો કોઈ નથી.
વ્રતં સુનિશ્ચયં હ્યેતન્મયા હ્યુત્પાદિતં પુરા । તત્સખિત્વં મયા સૌમ્ય રોચયસ્વ ધનેશ્વર ।। ૭.૧૩.
આ દૃઢ વ્રત મેં બહુ પહેલાંથી સ્થાપિત કર્યું છે; તેથી, ધનપતિ, તું મારી મિત્રતા સ્વીકાર.
તપસા નિર્જિતશ્ચૈવ સખા ભવ મમાનઘ । દેવ્યા દગ્ધં પ્રભાવેણ યચ્ચ સવ્યં તવેક્ષણમ્ ।। ૭.૧૩.
તારી તપસ્યાથી જીતાઈને, નિર્દોષ, તું હવે મારો મિત્ર બન; અને તારી ડાબી આંખ, જે દેવીના તેજથી દાઝી છે—
એકાક્ષિપિઙ્ગલેત્યેવ નામ સ્થાસ્યતિ શાશ્વતમ્ । એવં તેન સખિત્વં ચ પ્રાપ્યાનુજ્ઞાં ચ શઙ્કરાત્ ।। ૭.૧૩.
'એક આંખ પીળાશવાળો' એ નામ હંમેશા રહેશે. આમ, શંકર પાસેથી મિત્રતા અને અનુમતિ મેળવી—
આગત્ય ચ શ્રુતો ઽયં મે તવ પાપવિનિશ્ચયઃ ।। ૭.૧૩.
હું પાછો આવીને, તારા પાપના નિશ્ચય વિશે જાણ્યું.
તદધર્મિષ્ઠસંયોગાન્નિવર્ત કુલદૂષણાત્ । ચિન્ત્યતે હિ વધોપાયઃ સર્ષિસઙ્ઘૈઃ સુરૈસ્તવ ।। ૭.૧૩.
આથી, અધર્મી સંગથી અને કુળને કલંકિત કરવાથી પાછો ફર; દેવો અને ઋષિઓ તારી વિનાશની રીત વિચારી રહ્યા છે.
એવમુક્તો દશગ્રીવઃ ક્રુદ્ધસંરક્તલોચનઃ । હસ્તૌ દન્તાંશ્ચ સમ્પીડ્ય વાક્યમેતદુવાચ હ ।। ૭.૧૩.
આ રીતે કહેતાં, દશમુખ રાવણ ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરી, હાથ અને દાંત ભીંચી બોલ્યો—
વિજ્ઞાતં તે મયા દૂત વાક્યં યસ્ય પ્રભાષસે । નૈતત્ત્વમસિ નૈવાસૌ ભ્રાત્રા યેનાસિ ચોદિતઃ ।। ૭.૧૩.
દૂત, તું જે વચન બોલે છે એનો અર્થ હું સમજી ગયો છું; તું એ વ્યક્તિ નથી, ન તો તને મારા ભાઈએ મોકલ્યો છે.
હિતં નૈષ મમૈતદ્ધિ બ્રવીતિ ધનરક્ષકઃ । મહેશ્વરસખિત્વં તુ મૂઢ શ્રાવયતે કિલ ।। ૭.૧૩.
આ મારી ભલાઈ માટેનો ઉપદેશ નથી, ધનના રક્ષક ફક્ત મહાદેવ સાથેની મિત્રતાની ડંકો પીટે છે, મૂર્ખ.
ન ચેદં ક્ષમણીયં મે યદેતદ્ભાષિતં ત્વયા । યદેતાવન્મયા કાલં દૂત તસ્ય તુ મર્ષિતમ્ ।। ૭.૧૩.
તું જે બોલ્યો છે એ સહન કરવું મને યોગ્ય નથી; છતાં, દૂત, આટલો સમય મેં સહન કર્યું છે.
ન હન્તવ્યો ગુરુર્જ્યેષ્ઠો મયા ઽયમિતિ મન્યતે । તસ્ય ત્વિદાનીં શ્રુત્વા મે વાક્યમેષા કૃતા મતિઃ ।। ૭.૧૩.
તે માને છે કે, 'એ મારા મોટા ભાઈ છે, ગુરુ છે, તેથી હું તેને મારવો નહીં'; પણ હવે, તેની વાત સાંભળી, મેં મનમાં નક્કી કર્યું છે.
ત્રીઁલ્લોકાનપિ જેષ્યામિ બાહુવીર્યમુપાશ્રિતઃ ।। ૭.૧૩.
મારા બળ પર આધાર રાખીને, હું ત્રણેય લોકને પણ જીતીને બતાવીશ.
એતન્મુહૂર્તમેવાહં તસ્યૈકસ્ય તુ વૈ કૃતે । ચતુરો લોકપાલાંસ્તાન્નયિષ્યામિ યમક્ષયમ્ ।। ૭.૧૩.
હું આ ક્ષણે જ, માત્ર એના માટે, ચારેય દિશાના રક્ષકોને યમના ઘર તરફ મોકલી દઈશ.
એવમુક્ત્વા તુ લઙ્કેશો દૂતં ખડ્ગેન જઘ્નિવાન્ । દદૌ ભક્ષયિતું હ્યેનં રાક્ષસાનાં દુરાત્મનામ્ ।। ૭.૧૩.
આવું કહીને લંકેશ્વરે દૂતને તલવારથી ઘાયલ કર્યો અને તેને દુષ્ટ રાક્ષસો પાસે ખાવા માટે આપી દીધો.
એવં કૃતસ્વસ્ત્યયનો રથમારુહ્ય રાવણઃ । ત્રૈલોક્યવિજયાકાઙ્ક્ષી યયૌ યત્ર ધનેશ્વરઃ ।। ૭.૧૩.
વિદાયવિધિ કરી રાવણે રથ પર ચડીને ત્રણેય લોકમાં વિજય મેળવવાની ઈચ્છા સાથે ધનનીશ્વર જ્યાં હતા ત્યાં ગયો.
તતસ્તુ સચિવૈઃ સાર્ધં ષડ્ભિર્નિત્યં બલોદ્ધતૈઃ । મહોદરપ્રહસ્તાભ્યાં મારીચશુકસારણૈઃ ।। ૭.૧૪.
પછી તે પોતાના છ હંમેશા શક્તિશાળી મંત્રીઓ—મહોદર, પ્રહસ્ત, મારીચ, શુક અને સારણ—સાથે નીકળ્યો.
ધૂમ્રાક્ષેણ ચ વીરેણ નિત્યં સમરગૃધ્નુના । વૃતઃ સંપ્રયયૌ શ્રીમાન્ક્રોધાલ્લોકાન્દહન્નિવ ।। ૭.૧૪.
અને હંમેશા યુદ્ધ માટે તત્પર એવા ધૂમ્રાક્ષ નામના વીર સાથે, રાવણ ક્રોધથી ભરાઈને જાણે લોકને દહાળી નાખવા નીકળ્યો.
પુરાણિ સ નદીઃ શૈલાન્વનાન્યુપવનાનિ ચ । અતિક્રમ્ય મુહૂર્તેન કૈલાસં ગિરિમાગમત્ ।। ૭.૧૪.
એણે પૌરાણિક શહેરો, નદીઓ, પર્વતો, જંગલો અને ઉપવનો એક ક્ષણમાં પાર કરી કૈલાસ પર્વત પર પહોંચ્યો.
સન્નિવિષ્ટં ગિરૌ તસ્મિન્રાક્ષસેન્દ્રં નિશમ્ય તુ । યુદ્ધે ઽત્યર્થકૃતોત્સાહં દુરાત્માનં સમન્ત્રિણમ્ ।। ૭.૧૪.
તે પર્વત પર રાક્ષસોના રાજા પોતાના મંત્રીઓ સાથે યુદ્ધ માટે ઉત્સુક થઈને આવી પડ્યો છે, એવું સાંભળીને—
યક્ષા ન શેકુઃ સંસ્થાતું પ્રમુખે તસ્ય રક્ષસઃ । રાજ્ઞો ભ્રાતેતિ વિજ્ઞાય ગતા યત્ર ધનેશ્વરઃ ।। ૭.૧૪.
યક્ષો એ રાક્ષસ રાજા સામે ઊભા રહી શક્યા નહીં; રાજાના ભાઈ છે એમ જાણી તેઓ ધનનીશ્વર પાસે ગયા.
તે ગત્વા સર્વમાચખ્યુર્ભ્રાતુસ્તસ્ય ચિકીર્ષિતમ્ । અનુજ્ઞાતા યયુર્હષ્ટા યુદ્ધાય ધનદેન તે ।। ૭.૧૪.
ત્યાં જઈને તેમણે ભાઈ શું કરવા માંગે છે એ બધું કહી દીધું; પછી ધનદેવાની આજ્ઞાથી ખુશ થઈ યુદ્ધ માટે નીકળી પડ્યા.
તતો બલાનાં સઙ્ક્ષોભો વ્યવર્ધત મહોદધેઃ । તસ્ય નૈર્ઋતરાજસ્ય શૈલં સઞ્ચાલયન્નિવ ।। ૭.૧૪.
પછી સૈન્યનો ગજગમાટ મહાસાગર જેવો વધ્યો, જાણે રાતના વાસી રાજા માટે પર્વત હલાવી રહ્યો હોય.
તતો યુદ્ધં સમભવદ્યક્ષરાક્ષસસઙ્કુલમ્ । વ્યથિતાશ્ચાભવંસ્તત્ર સચિવા રાક્ષસસ્ય તે ।। ૭.૧૪.
પછી યક્ષો અને રાક્ષસોથી ભરેલું યુદ્ધ શરૂ થયું; ત્યાં રાક્ષસોના મંત્રીઓ ગભરાઈ ગયા.