વૈરોચનસ્ય દૌહિત્રીં વજ્રજ્વાલેતિ નામતઃ । તાં ભાર્યાં કુમ્ભકર્ણસ્ય રાવણઃ સમકલ્પયત્ ।। ૭.૧૨.
રાવણે કુંભકર્ણ માટે વૈરોચનના દોહિત્રી, વજ્રજ્વાલી નામની સ્ત્રીને પત્ની તરીકે પસંદ કરી.
ગન્ધર્વરાજસ્ય સુતાં શૈલૂષસ્ય મહાત્મનઃ । સરમાં નામ ધર્મજ્ઞાં લેભે ભાર્યાં વિભીષણઃ ।। ૭.૧૨.
વિભીષણે મહાત્મા ગંધર્વરાજ શૈલૂષની ધર્મજ્ઞા પુત્રી સરમાને પોતાની પત્ની તરીકે સ્વીકારી.
તીરે તુ સરસો વૈ તુ સઞ્જજ્ઞે માનસસ્ય હિ । સરસ્તદા માનસં તુ વવૃધે જલદાગમે ।। ૭.૧૨.
માનસ સરોવરનાં કાંઠે, વરસાદ આવતાં એ સરોવર ઘણું વધ્યું.
માત્રા તુ તસ્યાઃ કન્યાયાઃ સ્નેહેનાક્રન્દિતં વચઃ । સરો મા વર્ધયસ્વેતિ તતઃ સા સરમા ઽભવત્ ।। ૭.૧૨.
એ કન્યાની માતાએ પ્રેમથી બોલી: 'સરોવર, હવે વધારે નહિ.' તેથી તેનું નામ સરમા પડ્યું.
એવં તે કૃતદારા વૈ રેમિરે તત્ર રાક્ષસાઃ । સ્વાં સ્વાં ભાર્યામુપાગમ્ય ગન્ધર્વા ઇવ નન્દને ।। ૭.૧૨.
આ રીતે પત્નીઓ મેળવીને, રાક્ષસોએ ત્યાં પોતાની પોતાની પત્ની સાથે આનંદ કર્યો, જેમ ગંધર્વો નંદનવનમાં મોજ કરે છે.
તતો મન્દોદરી પુત્રં મેઘનાદમજીજનત્ । સ એષ ઇન્દ્રજિન્નામ યુષ્માભિરભિધીયતે ।। ૭.૧૨.
પછી મન્દોદરીએ મેઘનાદ નામના પુત્રને જન્મ આપ્યો; તેને તમે ઇન્દ્રજિત કહો છો.
જાતમાત્રેણ હિ પુરા તેન રાવણસૂનુના । રુદતા સુમહાન્મુક્તો નાદો જલધરોપમઃ ।। ૭.૧૨.
રાવણના એ પુત્રે જન્મતાની સાથે જ મેઘ જેવા ગર્જનાવાળો મોટો રડકારો કર્યો.
જડીકૃતા ચ સા લઙ્કા તસ્ય નાદેન રાઘવ । પિતા તસ્યાકરોન્નામ મેઘનાદ ઇતિ સ્વયમ્ ।। ૭.૧૨.
રાઘવ, તેના ગર્જનાથી આખી લંકા શાંત થઇ ગઈ; તેના પિતાએ પોતે જ તેનું નામ મેઘનાદ રાખ્યું.
સો ઽવર્ધત તદા રામ રાવણાન્તઃપુરે શુભે । રક્ષ્યમાણો વરસ્ત્રીભિશ્છન્નઃ કાષ્ઠૈરિવાનલઃ ।। ૭.૧૨.
ત્યારે રામ, રાવણના સુંદર અંતઃપુરમાં, શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ દ્વારા રક્ષાતો, લાકડામાં છુપાયેલ અગ્નિ જેવો, એ પુત્ર વધતો ગયો.
માતાપિત્રોર્મહાહર્ષં જનયન્રાવણાત્મજઃ ।। ૭.૧૨.
રાવણપુત્રે પોતાના માતા-પિતાને બહુ આનંદ આપ્યો.
અથ લોકેશ્વરોત્સૃષ્ટા તત્ર કાલેન કેનચિત્ । નિદ્રા સમભવત્તીવ્રા કુમ્ભકર્ણસ્ય રૂપિણી ।। ૭.૧૩.
પછી થોડા સમય પછી, લોકના સ્વામીએ મોકલેલી તીવ્ર ઊંઘ કુંભકર્ણ પર આવી.
તતો ભ્રાતરમાસીનં કુમ્ભકર્ણો ઽબ્રવીદ્વચઃ । નિદ્રા માં બાધતે રાજન્કારયસ્વ મમાલયમ્ ।। ૭.૧૩.
પછી કુંભકર્ણે બેઠેલા પોતાના ભાઈને કહ્યું: 'મને ઊંઘ બહુ સતાવે છે, રાજા; મારા માટે રહેવાની જગ્યા બનાવો.'
વિનિયુક્તાસ્તતો રાજ્ઞા શિલ્પિનો વિશ્વકર્મવત્ । વિસ્તીર્ણં યોજનં શુભ્રં તતો દ્વિગુણમાયતમ્ ।। ૭.૧૩.
પછી રાજાના આદેશથી વિશ્વકર્મા જેવી કુશળતા ધરાવતા શિલ્પીઓ રાખવામાં આવ્યા; તેમણે એક યોજન પહોળું અને બે યોજન લાંબું, તેજસ્વી મહેલ બનાવ્યું.
દર્શનીયં નિરાબાધં કુમ્ભકર્ણસ્ય ચક્રિરે । સ્ફાટિકૈઃ કાઞ્ચનૈશ્ચિત્રૈઃ સ્તમ્ભૈઃ સર્વત્ર શોભિતમ્ ।। ૭.૧૩.
કુંભકર્ણ માટે સુંદર અને નિરાંતિ અવરોધરહિત મહેલ બનાવાયું, જેમાં ચારે બાજુ સ્ફટિક અને સોનાના સુંદર સ્તંભો શોભતા હતા.
વૈડૂર્યકૃતસોપાનં કિઙ્કિણીજાલકં તથા । દાન્તતોરણવિન્યસ્તં વજ્રસ્ફટિકવેદિકમ્ ।। ૭.૧૩.
તે મહેલમાં વૈડૂર્યના પાયાં, ઘંટડીઓની જાળીઓ, દાંતના દરવાજા અને વજ્ર તથા સ્ફટિકની પાટિયાં ગોઠવવામાં આવી હતી.
મનોહરં સર્વસુખં કારયામાસ રાક્ષસઃ । સર્વત્ર સુખદં નિત્યં મેરોઃ પુણ્યાં ગુહામિવ ।। ૭.૧૩.
રાક્ષસે એ મહેલ ખૂબ જ મનોહર અને સર્વસુખદાયક બનાવાવ્યો, જે હંમેશા આનંદદાયક અને મેરુ પર્વતની પવિત્ર ગુફા જેવી લાગતી હતી.
તત્ર નિદ્રાં સમાવિષ્ટઃ કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ । બહૂન્યબ્દસહસ્રાણિ શયાનો ન પ્રબુદ્ધ્યતે ।। ૭.૧૩.
ત્યાં મહાબલી કુંભકર્ણ ઊંઘમાં તણાઈ ગયો અને હજારો વર્ષ સુધી સુતો રહ્યો, જાગ્યો જ નહીં.
નિદ્રાભિભૂતે તુ તદા કુમ્ભકર્ણે દશાનનઃ । દેવર્ષિયક્ષગન્ધર્વાન્સઞ્જઘ્ને હિ નિરઙ્કુશઃ ।। ૭.૧૩.
જ્યારે કુંભકર્ણ ઊંઘમાં ડૂબેલો હતો, ત્યારે દશાનન બેફામ થઇ દેવી-મુનિ, યક્ષ અને ગંધર્વોને હરાવી નાખતો.
ઉદ્યાનાનિ ચ ચિત્રાણિ નન્દનાદીનિ યાનિ ચ । તાનિ ગત્વા સુસઙક્રુદ્ધો ભિનત્તિ સ્મ દશાનનઃ ।। ૭.૧૩.
દશાનન ભારે ગુસ્સાથી નંદન વગેરે અદભૂત ઉદ્યાનોમાં ગયો અને તેમને તોડી નાખ્યા.
નદીં ગજ ઇવ ક્રીડન્વૃક્ષાન્વાયુરિવ ક્ષિપન્ । નગાન્વ્રજ્ર ઇવોત્સૃષ્ટો વિધ્વંસયતિ રાક્ષસઃ ।। ૭.૧૩.
રાક્ષસે નદીમાં રમતા હાથીની જેમ, પવન જેવું વૃક્ષોને ઉછાળતો અને વજ્રથી પર્વતો તોડી નાખે તેમ બધું વિઘ્વંસ કરી નાખ્યું.
તથાવૃત્તં તુ વિજ્ઞાય દશગ્રીવં ધનેશ્વરઃ । કુલાનુરૂપં ધર્મજ્ઞો વૃત્તં સંસ્મૃત્ય ચાત્મનઃ ।। ૭.૧૩.
આવી ઘટના જાણી ધનની સ્વામી, જે ધર્મને જાણતો અને પોતાના કુળને અનુરૂપ વર્તન યાદ કરતો હતો, તેણે દશગ્રિવ વિશે વિચાર્યું.
સૌભ્રાત્રદર્શનાર્થં તુ દૂતં વૈશ્રવણસ્તદા । લઙ્કાં સમ્પ્રેષયામાસ દશગ્રીવસ્ય વૈ હિતમ્ ।। ૭.૧૩.
પછી વૈશ્વરણે ભાઈપ્રેમના હિતાર્થે દશગ્રિવના કલ્યાણ માટે લંકામાં દૂત મોકલ્યો.
સ ગત્વા નગરીં લઙ્કામાસસાદ વિભીષણમ્ । માનિતસ્તેન ધર્મેણ પૃષ્ટશ્ચાગમનં પ્રતિ ।। ૭.૧૩.
તે દૂત લંકા શહેરમાં ગયો અને વિભીષણને મળ્યો; વિભીષણે ધર્મ પ્રમાણે તેનું સન્માન કર્યું અને આવવાના હેતુ વિશે પૂછ્યું.
પૃષ્ટ્વા ચ કુશલં રાજ્ઞો જ્ઞાતીનાં ચ બિભીષણઃ । સભાયાં દર્શયામાસ તમાસીનં દશાનનમ્ ।। ૭.૧૩.
પછી વિભીષણે રાજા અને તેના સંબંધીઓની ખેરખબર પૂછ્યા પછી, તેને સભામાં બેઠેલા દશાનનને દેખાડ્યો.
સ દૃષ્ટ્વા તત્ર રાજાનં દીપ્યમાનં સ્વતેજસા । જયેતિ વાચા સમ્પૂજ્ય તૂષ્ણીં સમભિવર્તત ।। ૭.૧૩.
ત્યાં રાજાને પોતાના તેજથી તેજસ્વી જોઈ, દૂતે 'જય હો' કહી વંદન કર્યું અને પછી શાંતિથી ઊભો રહ્યો.
તં તત્રોત્તમપર્યઙ્કે વરાસ્તરણશોભિતે । ઉપવિષ્ટં દશગ્રીવં દૂતો વાક્યમથાબ્રવીત્ ।। ૭.૧૩.
પછી તે ઉત્તમ અને સુંદર પથારી પર બેઠેલા દશગ્રિવને દૂતે આ રીતે સંદેશ આપ્યો.
રાજન્વદામિ તે સર્વં ભ્રાતા તવ યદબ્રવીત્ । ઉભયોઃ સદૃશં વીર વૃત્તસ્ય ચ કુલસ્ય ચ ।। ૭.૧૩.
રાજા, હું તારો ભાઈ જે કહ્યો છે તે બધું કહું છું; એ બંનેના વર્તન અને કુળને યોગ્ય છે, હે વીર.
સાધુ પર્યાપ્તમેતાવત્કૃતશ્ચારિત્રસઙ્ગ્રહઃ । સાધુ ધર્મે વ્યવસ્થાનં ક્રિયતાં યદિ શક્યતે ।। ૭.૧૩.
શાબાશ, એટલું પૂરતું છે; સારા ગુણોનું સંચય થઇ ગયું છે. જો શક્ય હોય તો, ધર્મમાં સ્થિર રહેવું.
દૃષ્ટં મે નન્દનં ભગ્નમૃષયો નિહતાઃ શ્રુતાઃ । દેવતાનાં સમુદ્યોગસ્ત્વત્તો રાજન્મમ શ્રુતઃ ।। ૭.૧૩.
મેં નંદન ઉદ્યાન તૂટેલું જોયું છે, ઋષિઓના વિનાશની વાત સાંભળી છે અને દેવતાઓ તારી સામે તૈયારી કરી રહ્યા છે એ પણ જાણ્યું છે, હે રાજા.
નિરાકૃતશ્ચ બહુશસ્ત્વયા ઽહં રાક્ષસાધિપ । અપરાદ્ધા હિ બાલ્યાચ્ચ રમણીયાઃ સ્વબાન્ધવાઃ ।। ૭.૧૩.
હે રાક્ષસાધિપતિ, તું મને ઘણી વખત અવગણ્યો છે; બાળપણમાં તું પોતાના પ્રિય સગાંઓને પણ દુઃખ આપ્યું છે.