માયાવી પ્રથમસ્તાત દુન્દુભિસ્તદનન્તરઃ । એવં તે સર્વમાખ્યાતં યાથાતથ્યેન પૃચ્છતઃ ।। ૭.૧૨.
પ્રિય, પહેલો પુત્ર માયાવી હતો અને પછી દુન્દુભિ થયો; તમે પૂછ્યું તેથી બધું સાચું કહ્યું.
ત્વામિદાનીં કથં તાત જાનીયાં કો ભવાનિતિ । એવમુક્તસ્તુ તદ્રક્ષો વિનીતમિદમબ્રવીત્ ।। ૭.૧૨.
હવે, પ્રિય, હું કેવી રીતે જાણું કે તમે કોણ છો? આમ પૂછતાં એ વિનમ્ર રાક્ષસે જવાબ આપ્યો.
અહં પૌલસ્ત્યતનયો દશગ્રીવશ્ચ નામતઃ । મુનેર્વિશ્રવસો યસ્તુ તૃતીયો બ્રહ્મણો ઽભવત્ ।। ૭.૧૨.
હું પુલસ્ત્યનો પુત્ર છું, અને દશમુખ નામે ઓળખાય છું; મારા પિતા મહર્ષિ વિશ્રવાસ છે, જે બ્રહ્માના ત્રીજા પુત્ર હતા.
એવમુક્તસ્તદા રામ રાક્ષસેન્દ્રેણ દાનવઃ । મહર્ષેસ્તનયં જ્ઞાત્વા મયો હર્ષમુપાગતઃ । દાતું દુહિતરં તસ્મૈ રોચયામાસ યત્ર વૈ ।। ૭.૧૨.
રામ, રાક્ષસના રાજાએ આમ કહ્યું ત્યારે, દાનવે જાણ્યું કે એ મહર્ષિનો પુત્ર છે, એટલે આનંદિત થઈને પોતાની દીકરી તેને આપવાનો વિચાર કર્યો.
કરેણ તુ કરં તસ્યા ગ્રાહયિત્વા મયસ્તદા । પ્રહસન્પ્રાહ દૈત્યેન્દ્રો રાક્ષસેન્દ્રમિદં વચઃ ।। ૭.૧૨.
પછી માયાએ પોતાની દીકરીનો હાથ પકડી, હસતાં રાક્ષસના રાજાને કહ્યું:
ઇયં મમાત્મજા રાજન્હેમયા ઽપ્સરસા ધૃતા । કન્યા મન્દોદરી નામ પત્ન્યર્થં પ્રતિગૃહ્યતામ્ ।। ૭.૧૨.
રાજા, આ મારી પોતાની દીકરી છે, નામ મન્દોદરી, જેને હેમા નામની અપ્સરાએ ઉછેરી છે. તમે તેને તમારી પત્ની તરીકે સ્વીકારો.
બાઢમિત્યેવ તં રામ દશગ્રીવો ઽભ્યભાષત । પ્રજ્ચાલ્ય તત્ર ચૈવાગ્નિમકરોત્પાણિસઙ્ગ્રહમ્ ।। ૭.૧૨.
દશમુખે કહ્યું: 'જેમ તેમ.' પછી ત્યાં અગ્નિને સાક્ષી રાખીને હાથમાં હાથ મળાવવાની વિધિ કરી.
સ હિ તસ્ય મયો રામ શાપાભિજ્ઞસ્તપોધનાત્ । વિદિત્વા તેન સા દત્તા તસ્ય પૈતામહં કુલમ્ ।। ૭.૧૨.
રામ, માયાએ તે તપસ્વી દ્વારા મળેલા શ્રાપને જાણતાં, તેની પૌત્ર વંશને ઓળખીને, પોતાની દીકરી તેને આપી.
અમોઘાં તસ્ય શક્તિં ચ પ્રદદૌ પરમાદ્ભુતામ્ । પરેણ તપસા લબ્ધાં જઘ્નિવાઁલ્લક્ષ્મણં યયા ।। ૭.૧૨.
માયાએ તેને એક અચૂક અને અદ્ભુત શસ્ત્ર પણ આપ્યું, જે તેણે ભારે તપથી મેળવ્યું હતું, અને જેના દ્વારા લક્ષ્મણને ઘાયલ કરવામાં આવ્યો હતો.
એવં સીકૃતદારો વૈ લઙ્કાયા ઈશ્વરઃ પ્રભુઃ । ગત્વા તુ નગરીં ભાર્યે ભ્રાતૃભ્યાં સમુપાહરત્ ।। ૭.૧૨.
આ રીતે પત્ની મેળવીને, લંકાનો સ્વામી અને પ્રભુ પોતાના ભાઈઓ સાથે શહેરમાં ગયો અને પત્નીને ઘરે લાવ્યો.
વૈરોચનસ્ય દૌહિત્રીં વજ્રજ્વાલેતિ નામતઃ । તાં ભાર્યાં કુમ્ભકર્ણસ્ય રાવણઃ સમકલ્પયત્ ।। ૭.૧૨.
રાવણે કુંભકર્ણ માટે વૈરોચનના દોહિત્રી, વજ્રજ્વાલી નામની સ્ત્રીને પત્ની તરીકે પસંદ કરી.
ગન્ધર્વરાજસ્ય સુતાં શૈલૂષસ્ય મહાત્મનઃ । સરમાં નામ ધર્મજ્ઞાં લેભે ભાર્યાં વિભીષણઃ ।। ૭.૧૨.
વિભીષણે મહાત્મા ગંધર્વરાજ શૈલૂષની ધર્મજ્ઞા પુત્રી સરમાને પોતાની પત્ની તરીકે સ્વીકારી.
તીરે તુ સરસો વૈ તુ સઞ્જજ્ઞે માનસસ્ય હિ । સરસ્તદા માનસં તુ વવૃધે જલદાગમે ।। ૭.૧૨.
માનસ સરોવરનાં કાંઠે, વરસાદ આવતાં એ સરોવર ઘણું વધ્યું.
માત્રા તુ તસ્યાઃ કન્યાયાઃ સ્નેહેનાક્રન્દિતં વચઃ । સરો મા વર્ધયસ્વેતિ તતઃ સા સરમા ઽભવત્ ।। ૭.૧૨.
એ કન્યાની માતાએ પ્રેમથી બોલી: 'સરોવર, હવે વધારે નહિ.' તેથી તેનું નામ સરમા પડ્યું.
એવં તે કૃતદારા વૈ રેમિરે તત્ર રાક્ષસાઃ । સ્વાં સ્વાં ભાર્યામુપાગમ્ય ગન્ધર્વા ઇવ નન્દને ।। ૭.૧૨.
આ રીતે પત્નીઓ મેળવીને, રાક્ષસોએ ત્યાં પોતાની પોતાની પત્ની સાથે આનંદ કર્યો, જેમ ગંધર્વો નંદનવનમાં મોજ કરે છે.
તતો મન્દોદરી પુત્રં મેઘનાદમજીજનત્ । સ એષ ઇન્દ્રજિન્નામ યુષ્માભિરભિધીયતે ।। ૭.૧૨.
પછી મન્દોદરીએ મેઘનાદ નામના પુત્રને જન્મ આપ્યો; તેને તમે ઇન્દ્રજિત કહો છો.
જાતમાત્રેણ હિ પુરા તેન રાવણસૂનુના । રુદતા સુમહાન્મુક્તો નાદો જલધરોપમઃ ।। ૭.૧૨.
રાવણના એ પુત્રે જન્મતાની સાથે જ મેઘ જેવા ગર્જનાવાળો મોટો રડકારો કર્યો.
જડીકૃતા ચ સા લઙ્કા તસ્ય નાદેન રાઘવ । પિતા તસ્યાકરોન્નામ મેઘનાદ ઇતિ સ્વયમ્ ।। ૭.૧૨.
રાઘવ, તેના ગર્જનાથી આખી લંકા શાંત થઇ ગઈ; તેના પિતાએ પોતે જ તેનું નામ મેઘનાદ રાખ્યું.
સો ઽવર્ધત તદા રામ રાવણાન્તઃપુરે શુભે । રક્ષ્યમાણો વરસ્ત્રીભિશ્છન્નઃ કાષ્ઠૈરિવાનલઃ ।। ૭.૧૨.
ત્યારે રામ, રાવણના સુંદર અંતઃપુરમાં, શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ દ્વારા રક્ષાતો, લાકડામાં છુપાયેલ અગ્નિ જેવો, એ પુત્ર વધતો ગયો.
માતાપિત્રોર્મહાહર્ષં જનયન્રાવણાત્મજઃ ।। ૭.૧૨.
રાવણપુત્રે પોતાના માતા-પિતાને બહુ આનંદ આપ્યો.
અથ લોકેશ્વરોત્સૃષ્ટા તત્ર કાલેન કેનચિત્ । નિદ્રા સમભવત્તીવ્રા કુમ્ભકર્ણસ્ય રૂપિણી ।। ૭.૧૩.
પછી થોડા સમય પછી, લોકના સ્વામીએ મોકલેલી તીવ્ર ઊંઘ કુંભકર્ણ પર આવી.
તતો ભ્રાતરમાસીનં કુમ્ભકર્ણો ઽબ્રવીદ્વચઃ । નિદ્રા માં બાધતે રાજન્કારયસ્વ મમાલયમ્ ।। ૭.૧૩.
પછી કુંભકર્ણે બેઠેલા પોતાના ભાઈને કહ્યું: 'મને ઊંઘ બહુ સતાવે છે, રાજા; મારા માટે રહેવાની જગ્યા બનાવો.'
વિનિયુક્તાસ્તતો રાજ્ઞા શિલ્પિનો વિશ્વકર્મવત્ । વિસ્તીર્ણં યોજનં શુભ્રં તતો દ્વિગુણમાયતમ્ ।। ૭.૧૩.
પછી રાજાના આદેશથી વિશ્વકર્મા જેવી કુશળતા ધરાવતા શિલ્પીઓ રાખવામાં આવ્યા; તેમણે એક યોજન પહોળું અને બે યોજન લાંબું, તેજસ્વી મહેલ બનાવ્યું.
દર્શનીયં નિરાબાધં કુમ્ભકર્ણસ્ય ચક્રિરે । સ્ફાટિકૈઃ કાઞ્ચનૈશ્ચિત્રૈઃ સ્તમ્ભૈઃ સર્વત્ર શોભિતમ્ ।। ૭.૧૩.
કુંભકર્ણ માટે સુંદર અને નિરાંતિ અવરોધરહિત મહેલ બનાવાયું, જેમાં ચારે બાજુ સ્ફટિક અને સોનાના સુંદર સ્તંભો શોભતા હતા.
વૈડૂર્યકૃતસોપાનં કિઙ્કિણીજાલકં તથા । દાન્તતોરણવિન્યસ્તં વજ્રસ્ફટિકવેદિકમ્ ।। ૭.૧૩.
તે મહેલમાં વૈડૂર્યના પાયાં, ઘંટડીઓની જાળીઓ, દાંતના દરવાજા અને વજ્ર તથા સ્ફટિકની પાટિયાં ગોઠવવામાં આવી હતી.
મનોહરં સર્વસુખં કારયામાસ રાક્ષસઃ । સર્વત્ર સુખદં નિત્યં મેરોઃ પુણ્યાં ગુહામિવ ।। ૭.૧૩.
રાક્ષસે એ મહેલ ખૂબ જ મનોહર અને સર્વસુખદાયક બનાવાવ્યો, જે હંમેશા આનંદદાયક અને મેરુ પર્વતની પવિત્ર ગુફા જેવી લાગતી હતી.
તત્ર નિદ્રાં સમાવિષ્ટઃ કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ । બહૂન્યબ્દસહસ્રાણિ શયાનો ન પ્રબુદ્ધ્યતે ।। ૭.૧૩.
ત્યાં મહાબલી કુંભકર્ણ ઊંઘમાં તણાઈ ગયો અને હજારો વર્ષ સુધી સુતો રહ્યો, જાગ્યો જ નહીં.
નિદ્રાભિભૂતે તુ તદા કુમ્ભકર્ણે દશાનનઃ । દેવર્ષિયક્ષગન્ધર્વાન્સઞ્જઘ્ને હિ નિરઙ્કુશઃ ।। ૭.૧૩.
જ્યારે કુંભકર્ણ ઊંઘમાં ડૂબેલો હતો, ત્યારે દશાનન બેફામ થઇ દેવી-મુનિ, યક્ષ અને ગંધર્વોને હરાવી નાખતો.
ઉદ્યાનાનિ ચ ચિત્રાણિ નન્દનાદીનિ યાનિ ચ । તાનિ ગત્વા સુસઙક્રુદ્ધો ભિનત્તિ સ્મ દશાનનઃ ।। ૭.૧૩.
દશાનન ભારે ગુસ્સાથી નંદન વગેરે અદભૂત ઉદ્યાનોમાં ગયો અને તેમને તોડી નાખ્યા.
નદીં ગજ ઇવ ક્રીડન્વૃક્ષાન્વાયુરિવ ક્ષિપન્ । નગાન્વ્રજ્ર ઇવોત્સૃષ્ટો વિધ્વંસયતિ રાક્ષસઃ ।। ૭.૧૩.
રાક્ષસે નદીમાં રમતા હાથીની જેમ, પવન જેવું વૃક્ષોને ઉછાળતો અને વજ્રથી પર્વતો તોડી નાખે તેમ બધું વિઘ્વંસ કરી નાખ્યું.