અથ દત્ત્વા સ્વયં રક્ષો મૃગયામટતે સ્મ તત્ । તત્રાપશ્યત્તતો રામ મયં નામ દિતેઃ સુતમ્ ।। ૭.૧૨.
પછી તેને આપી, રાક્ષસ પોતે શિકાર માટે જંગલમાં ફરવા ગયો; ત્યાં તેણે દિતિનો પુત્ર, નામે માયા, જોયો.
કન્યાસહાયં તં દૃષ્ટ્વા દશગ્રીવો નિશાચરઃ । અપૃચ્છત્કો ભવાનેકો નિર્મનુષ્યમૃગે વને । અનયા મૃગશાવાક્ષ્યા કિમર્થં સહ તિષ્ઠસિ ।। ૭.૧૨.
તેને એક કન્યાની સાથે જોઈ, દશમુખ રાત્રીમાં ફરતો રાક્ષસ પૂછે છે: 'તમે આ માનવ અને પ્રાણીઓથી ખાલી જંગલમાં એકલા કોણ છો? આ હરણ જેવી આંખો ધરાવતી કન્યાની સાથે અહીં કેમ છો?'
મયસ્તથાબ્રવીદ્રામ પૃચ્છન્તં તં નિશાચરમ્ । શ્રૂયતાં સર્વમાખ્યાસ્યે યથાવૃત્તમિદં મમ ।। ૭.૧૨.
માયાએ રાત્રીમાં ફરતા રાક્ષસને કહ્યું: 'સાંભળો, જે કંઈ મારા સાથે બન્યું છે, એ બધું હું તમને કહું છું.'
હેમા નામાપ્સરાસ્તાત શ્રુતપૂર્વા યદિ ત્વયા । દૈવતૈર્મમ સા દત્તા પૌલોમીવ શતક્રતોઃ ।। ૭.૧૨.
હેમા નામની એક અપ્સરા છે, પ્રિય, જેનું નામ કદાચ તમે સાંભળ્યું હશે; દેવતાઓએ મને તેને આપી હતી, જેમ પૌલોમીને ઇન્દ્રને આપી હતી.
તસ્યાં સક્તમનાસ્તાત પઞ્ચવર્ષશતાન્યહમ્ । સા ચ દૈવતકાર્યેણ ત્રયોદશ સમા ગતાઃ ।। ૭.૧૨.
પ્રિય, હું મનથી તેની સાથે જોડાયેલો રહી પાંચસો વર્ષ સુધી રહી ગયો; પણ પછી તે દેવતાઓના કામ માટે ગઈ અને તે પછી ત્રેણે વર્ષ વીતી ગયા.
વર્ષં ચતુર્દશં ચૈવ તતો હેમમયં પુરમ્ । વજ્રવૈડૂર્યચિત્રં ચ માયયા નિર્મિતં મયા ।। ૭.૧૨.
પછી ચૌદ વર્ષ પછી મેં મારી કળાથી સોનાનું નગર બનાવ્યું, જે વજ્ર અને વૈડૂર્યના રંગીન રત્નોથી શોભતું હતું.
તત્રાહમવસં દીનસ્તયા હીનઃ સુદુઃખિતઃ ।। ૭.૧૨.
ત્યાં હું તેના વિયોગમાં દુઃખી અને એકલો રહીને રહેતો હતો.
તસ્માત્પુરાદ્દુહિતરં ગૃહીત્વા વનમાગતઃ । ઇયં મમાત્મજા રાજંસ્તસ્યાઃ કુક્ષૌ વિવર્ધિતા ।। ૭.૧૨.
એ નગરમાંથી મારી દીકરીને લઈને હું જંગલમાં આવ્યો છું; રાજા, આ મારી પોતાની દીકરી છે, જે તેની ગર્ભમાં મોટી થઈ હતી.
ભર્તારમનયા સાર્ધમસ્યાઃ પ્રાપ્તો ઽસ્મિ માર્ગિતુમ્ । કન્યાપિતૃત્વં દુઃખં હિ સર્વેષાં માનકાઙ્ક્ષિણામ્ ।। ૭.૧૨.
હું તેની સાથે અહીં આવ્યો છું કે જેથી એને પતિ મળી જાય; કેમ કે કન્યાના પિતાને માન રાખનાર સૌને એ સ્થિતિ દુઃખદાયી લાગે છે.
કન્યા હિ દ્વે કુલે નિત્યં સંશયે સ્થાપ્ય તિષ્ઠતિ । પુત્રદ્વયં મમાપ્યસ્યાં ભાર્યાયાં સમ્બભૂવ હ ।। ૭.૧૨.
કન્યા હંમેશા બે કુળ વચ્ચે અનિશ્ચિત રહે છે; અને આ પત્નીમાંથી મને બે પુત્રો પણ થયા છે.
માયાવી પ્રથમસ્તાત દુન્દુભિસ્તદનન્તરઃ । એવં તે સર્વમાખ્યાતં યાથાતથ્યેન પૃચ્છતઃ ।। ૭.૧૨.
પ્રિય, પહેલો પુત્ર માયાવી હતો અને પછી દુન્દુભિ થયો; તમે પૂછ્યું તેથી બધું સાચું કહ્યું.
ત્વામિદાનીં કથં તાત જાનીયાં કો ભવાનિતિ । એવમુક્તસ્તુ તદ્રક્ષો વિનીતમિદમબ્રવીત્ ।। ૭.૧૨.
હવે, પ્રિય, હું કેવી રીતે જાણું કે તમે કોણ છો? આમ પૂછતાં એ વિનમ્ર રાક્ષસે જવાબ આપ્યો.
અહં પૌલસ્ત્યતનયો દશગ્રીવશ્ચ નામતઃ । મુનેર્વિશ્રવસો યસ્તુ તૃતીયો બ્રહ્મણો ઽભવત્ ।। ૭.૧૨.
હું પુલસ્ત્યનો પુત્ર છું, અને દશમુખ નામે ઓળખાય છું; મારા પિતા મહર્ષિ વિશ્રવાસ છે, જે બ્રહ્માના ત્રીજા પુત્ર હતા.
એવમુક્તસ્તદા રામ રાક્ષસેન્દ્રેણ દાનવઃ । મહર્ષેસ્તનયં જ્ઞાત્વા મયો હર્ષમુપાગતઃ । દાતું દુહિતરં તસ્મૈ રોચયામાસ યત્ર વૈ ।। ૭.૧૨.
રામ, રાક્ષસના રાજાએ આમ કહ્યું ત્યારે, દાનવે જાણ્યું કે એ મહર્ષિનો પુત્ર છે, એટલે આનંદિત થઈને પોતાની દીકરી તેને આપવાનો વિચાર કર્યો.
કરેણ તુ કરં તસ્યા ગ્રાહયિત્વા મયસ્તદા । પ્રહસન્પ્રાહ દૈત્યેન્દ્રો રાક્ષસેન્દ્રમિદં વચઃ ।। ૭.૧૨.
પછી માયાએ પોતાની દીકરીનો હાથ પકડી, હસતાં રાક્ષસના રાજાને કહ્યું:
ઇયં મમાત્મજા રાજન્હેમયા ઽપ્સરસા ધૃતા । કન્યા મન્દોદરી નામ પત્ન્યર્થં પ્રતિગૃહ્યતામ્ ।। ૭.૧૨.
રાજા, આ મારી પોતાની દીકરી છે, નામ મન્દોદરી, જેને હેમા નામની અપ્સરાએ ઉછેરી છે. તમે તેને તમારી પત્ની તરીકે સ્વીકારો.
બાઢમિત્યેવ તં રામ દશગ્રીવો ઽભ્યભાષત । પ્રજ્ચાલ્ય તત્ર ચૈવાગ્નિમકરોત્પાણિસઙ્ગ્રહમ્ ।। ૭.૧૨.
દશમુખે કહ્યું: 'જેમ તેમ.' પછી ત્યાં અગ્નિને સાક્ષી રાખીને હાથમાં હાથ મળાવવાની વિધિ કરી.
સ હિ તસ્ય મયો રામ શાપાભિજ્ઞસ્તપોધનાત્ । વિદિત્વા તેન સા દત્તા તસ્ય પૈતામહં કુલમ્ ।। ૭.૧૨.
રામ, માયાએ તે તપસ્વી દ્વારા મળેલા શ્રાપને જાણતાં, તેની પૌત્ર વંશને ઓળખીને, પોતાની દીકરી તેને આપી.
અમોઘાં તસ્ય શક્તિં ચ પ્રદદૌ પરમાદ્ભુતામ્ । પરેણ તપસા લબ્ધાં જઘ્નિવાઁલ્લક્ષ્મણં યયા ।। ૭.૧૨.
માયાએ તેને એક અચૂક અને અદ્ભુત શસ્ત્ર પણ આપ્યું, જે તેણે ભારે તપથી મેળવ્યું હતું, અને જેના દ્વારા લક્ષ્મણને ઘાયલ કરવામાં આવ્યો હતો.
એવં સીકૃતદારો વૈ લઙ્કાયા ઈશ્વરઃ પ્રભુઃ । ગત્વા તુ નગરીં ભાર્યે ભ્રાતૃભ્યાં સમુપાહરત્ ।। ૭.૧૨.
આ રીતે પત્ની મેળવીને, લંકાનો સ્વામી અને પ્રભુ પોતાના ભાઈઓ સાથે શહેરમાં ગયો અને પત્નીને ઘરે લાવ્યો.
વૈરોચનસ્ય દૌહિત્રીં વજ્રજ્વાલેતિ નામતઃ । તાં ભાર્યાં કુમ્ભકર્ણસ્ય રાવણઃ સમકલ્પયત્ ।। ૭.૧૨.
રાવણે કુંભકર્ણ માટે વૈરોચનના દોહિત્રી, વજ્રજ્વાલી નામની સ્ત્રીને પત્ની તરીકે પસંદ કરી.
ગન્ધર્વરાજસ્ય સુતાં શૈલૂષસ્ય મહાત્મનઃ । સરમાં નામ ધર્મજ્ઞાં લેભે ભાર્યાં વિભીષણઃ ।। ૭.૧૨.
વિભીષણે મહાત્મા ગંધર્વરાજ શૈલૂષની ધર્મજ્ઞા પુત્રી સરમાને પોતાની પત્ની તરીકે સ્વીકારી.
તીરે તુ સરસો વૈ તુ સઞ્જજ્ઞે માનસસ્ય હિ । સરસ્તદા માનસં તુ વવૃધે જલદાગમે ।। ૭.૧૨.
માનસ સરોવરનાં કાંઠે, વરસાદ આવતાં એ સરોવર ઘણું વધ્યું.
માત્રા તુ તસ્યાઃ કન્યાયાઃ સ્નેહેનાક્રન્દિતં વચઃ । સરો મા વર્ધયસ્વેતિ તતઃ સા સરમા ઽભવત્ ।। ૭.૧૨.
એ કન્યાની માતાએ પ્રેમથી બોલી: 'સરોવર, હવે વધારે નહિ.' તેથી તેનું નામ સરમા પડ્યું.
એવં તે કૃતદારા વૈ રેમિરે તત્ર રાક્ષસાઃ । સ્વાં સ્વાં ભાર્યામુપાગમ્ય ગન્ધર્વા ઇવ નન્દને ।। ૭.૧૨.
આ રીતે પત્નીઓ મેળવીને, રાક્ષસોએ ત્યાં પોતાની પોતાની પત્ની સાથે આનંદ કર્યો, જેમ ગંધર્વો નંદનવનમાં મોજ કરે છે.
તતો મન્દોદરી પુત્રં મેઘનાદમજીજનત્ । સ એષ ઇન્દ્રજિન્નામ યુષ્માભિરભિધીયતે ।। ૭.૧૨.
પછી મન્દોદરીએ મેઘનાદ નામના પુત્રને જન્મ આપ્યો; તેને તમે ઇન્દ્રજિત કહો છો.
જાતમાત્રેણ હિ પુરા તેન રાવણસૂનુના । રુદતા સુમહાન્મુક્તો નાદો જલધરોપમઃ ।। ૭.૧૨.
રાવણના એ પુત્રે જન્મતાની સાથે જ મેઘ જેવા ગર્જનાવાળો મોટો રડકારો કર્યો.
જડીકૃતા ચ સા લઙ્કા તસ્ય નાદેન રાઘવ । પિતા તસ્યાકરોન્નામ મેઘનાદ ઇતિ સ્વયમ્ ।। ૭.૧૨.
રાઘવ, તેના ગર્જનાથી આખી લંકા શાંત થઇ ગઈ; તેના પિતાએ પોતે જ તેનું નામ મેઘનાદ રાખ્યું.
સો ઽવર્ધત તદા રામ રાવણાન્તઃપુરે શુભે । રક્ષ્યમાણો વરસ્ત્રીભિશ્છન્નઃ કાષ્ઠૈરિવાનલઃ ।। ૭.૧૨.
ત્યારે રામ, રાવણના સુંદર અંતઃપુરમાં, શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ દ્વારા રક્ષાતો, લાકડામાં છુપાયેલ અગ્નિ જેવો, એ પુત્ર વધતો ગયો.
માતાપિત્રોર્મહાહર્ષં જનયન્રાવણાત્મજઃ ।। ૭.૧૨.
રાવણપુત્રે પોતાના માતા-પિતાને બહુ આનંદ આપ્યો.