અભિવાદ્ય ગુરું પ્રાહ રાવણસ્ય યદીપ્સિતમ્ । એષ તાત દશગ્રીવો દૂતં પ્રેષિતવાન્મમ ।। ૭.૧૧.
પગે પડીને ગુરુને વંદન કરીને તેમણે કહ્યું: 'પિતાજી, દશમુખ રાવણે મને પોતાનો દૂત બનાવીને મોકલ્યો છે.'
દીયતાં નગરી લઙ્કા પૂર્વં રક્ષોગણોષિતા । મયાત્ર યદનુષ્ઠેયં તન્મમાચક્ષ્વ સુવ્રત ।। ૭.૧૧.
'લંકા શહેર, જે પહેલાં રાક્ષસોનું નિવાસસ્થાન હતું, એ આપો; અહીં મને શું કરવું એ કહો, પવિત્રવ્રતી.'
બ્રહ્મર્ષિસ્ત્વેવમુક્તો ઽસૌ વિશ્રવા મુનિપુઙ્ગવઃ । પ્રાઞ્જલિં ધનદં પ્રાહ શૃણુ પુત્ર વચો મમ ।। ૭.૧૧.
મહાન ઋષિ વિશ્રવા, ઋષિમાં શ્રેષ્ઠ, એ રીતે સંભળીને હાથ જોડીને ધનની દેવતાને કહ્યું: 'પુત્ર, મારા શબ્દો સાંભળ.'
દશગ્રીવો મહાબાહુરુક્તવાન્મમ સન્નિધૌ । મયા નિર્ભર્ત્સિતશ્ચાસીદ્બહુશોક્તઃ સુદુર્મતિઃ ।। ૭.૧૧.
દશમુખે મારી હાજરીમાં ઘણી વાતો કરી, અને એ દુષ્ટબુદ્ધિને મેં વારંવાર ઠપકો આપ્યો હતો.
સ ક્રોધેન મયા ચોક્તો ધ્વંસતે ચ પુનઃ પુનઃ । શ્રેયો ઽભિયુક્તં ધર્મ્યં ચ શૃણુ પુત્ર વચો મમ ।। ૭.૧૧.
હું ગુસ્સામાં પણ એને ઘણી વાર સમજાવ્યો હતો; પુત્ર, મારા જે શબ્દો તારા કલ્યાણ અને ધર્મ માટે છે, એ સાંભળ.
વરપ્રદાનસમ્મૂઢો માન્યા ઽમાન્યાન્ સ દુર્મતિઃ । ન વેત્તિ મમ શાપાચ્ચ પ્રકૃતિં દારુણાં ગતઃ ।। ૭.૧૧.
વરદાન મળવાથી એ દુષ્ટ માને છે કે જે માન્ય નથી તેને માન આપે છે અને જે માન્ય છે તેને અવગણે છે; મારા શાપથી એ પોતાનો સ્વભાવ ભૂલી ગયો છે અને ક્રૂર બની ગયો છે.
તસ્માદ્ગચ્છ મહાબાહો કૈલાસં ધરણીધરમ્ । નિવેશય નિવાસાર્થં ત્યક્ત્વા લઙ્કાં સહાનુગઃ ।। ૭.૧૧.
એથી, મહાબાહુ, તું લંકા છોડીને તારા સાથીઓ સાથે કૈલાસ પર્વત પર જઈને ત્યાં નિવાસ કર.
તત્ર મન્દાકિની રમ્યા નદીનામુત્તમા નદી । કાઞ્ચનૈઃ સૂર્યસઙ્કાશૈઃ પઙ્કજૈઃ સંવૃતોદકા ।। ૭.૧૧.
ત્યાં મન્દાકિની નામની સુંદર નદી વહે છે, જે નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે અને જેના પાણી સૂર્ય જેવાં તેજવાળાં સુવર્ણ કમળોથી ઢંકાયેલાં છે.
કુમુદૈરુત્પલૈશ્ચૈવ તથા ઽન્યૈશ્ચ સુગન્ધિભિઃ ।। ૭.૧૧.
તેમાં કુમુદ, ઉત્પલ અને અન્ય સુગંધિત ફૂલો પણ છે.
તત્ર દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સાપ્સરોરગકિંનરાઃ । વિહારશીલાઃ સતતં રમન્તે સર્વદા ઽ ઽશ્રિતાઃ ।। ૭.૧૧.
ત્યાં દેવતાઓ, ગંધર્વો, અપ્સરાઓ, નાગો અને કિન્નરો હંમેશાં રમતા-વહાલા રહીને વસે છે.
ન હિ ક્ષમં તવાનેન વૈરં ધનદ રક્ષસા । જાનીષે હિ યથા ઽનેન લબ્ધઃ પરમકો વરઃ ।। ૭.૧૧.
ધનની દેવતા, તને આ રાક્ષસ સાથે વૈર રાખવું યોગ્ય નથી; કેમ કે તારે ખબર છે કે એને કયું મહાન વરદાન મળ્યું છે.
એવમુક્તો ગૃહીત્વા ઽ ઽશુ તદ્વચઃ પિતૃગૌરવાત્ । સદારપુત્રઃ સામાન્યઃ સવાહનધનો ગતઃ ।। ૭.૧૧.
પિતાની આજ્ઞાને માન આપી, તેણે એ શબ્દો સ્વીકારીને પત્ની, પુત્ર, સાથીઓ, વાહન અને ધન સાથે ત્યાંથી વિદાય લીધી.
પ્રહસ્તો ઽથ દશગ્રીવં ગત્વા વચનમબ્રવીત્ । પ્રહૃષ્ટાત્મા મહાત્માનં સહામાત્યં સહાનુજમ્ ।। ૭.૧૧.
પછી પ્રસન્ન મનથી પ્રહસ્ત દશમુખ રાવણ પાસે ગયો અને એમના મંત્રીઓ તથા ભાઈ સાથે એમને સંબોધીને કહ્યું.
શૂન્યા સા નગરી લઙ્કા ત્યક્ત્ત્વૈનાં ધનદો ગતઃ । પ્રવિશ્ય તાં સહાસ્માભિઃ સ્વધર્મં પ્રતિપાલય ।। ૭.૧૧.
'લંકા શહેર હવે ખાલી છે, ધનની દેવતા એને છોડીને ગયા છે; તું અમારો સાથ લઈ એમાં પ્રવેશ કર અને તારો ધર્મ પાળ.'
એવમુક્તો દશગ્રીવઃ પ્રહસ્તેન મહાબલઃ । વિવેશ નગરીં લઙ્કાં ભ્રાતૃભિઃ સબલાનુગૈઃ ।। ૭.૧૧.
પહાડ જેવી શક્તિ ધરાવતો દશમુખ, પ્રહસ્તના શબ્દો સાંભળી, પોતાના ભાઈઓ અને સેનાપતિઓ સાથે લંકા શહેરમાં પ્રવેશ્યો.
ધનદેન પરિત્યક્તાં સુવિભક્તમહાપથામ્ । આરુરોહ સ દેવારિઃ સ્વર્ગં દેવાધિપો યથા ।। ૭.૧૧.
કુબેર દ્વારા છોડી દેવાયેલ અને વિશાળ માર્ગો ધરાવતું એ શહેર, દશમુખે એ રીતે ચઢી લીધું જેમ દેવતાઓના રાજા સ્વર્ગ પર જાય છે.
સ ચાભિષિક્તઃ ક્ષણદાચરૈસ્તદા નિવેશયામાસ પુરીં દશાનનઃ । નિકામપૂર્ણા ચ બભૂવ સા પુરી નિશાચરૈર્નીલબલાહકોપમૈઃ ।। ૭.૧૧.
પછી દશાનન રાવણે રાત્રે ફરતા રાક્ષસો દ્વારા અભિષેક પામી, એ શહેરમાં પોતાનું રાજ્ય સ્થાપ્યું; અને એ શહેર કાળી વાદળ જેવી રાક્ષસોની ભીડથી ભરાઈ ગયું.
ધનેશ્વરસ્ત્વથ પિતૃવાક્યગૌરવાન્ન્યવેશયચ્છશિવિમલે ગિરૌ પુરીમ્ । સ્વલઙ્કૃતૈર્ભવનવરૈર્વિભૂષિતાં પુરન્દરસ્વેવ તદા ઽમરાવતીમ્ ।। ૭.૧૧.
પિતાના આદેશનું માન રાખીને ધનેશ્વરે, શિવ અને શુદ્ધ પર્વત પર સુંદર મહેલો વડે શોભતી એક નગર વસાવ્યું, જે ઇન્દ્રની અમરાવતી જેવી જ ભવ્ય લાગતી હતી.
રાક્ષસેન્દ્રો ઽભિષિક્તસ્તુ ભ્રાતૃભ્યાં સહિતસ્તદા । તતઃ પ્રદાનં રાક્ષસ્યા ભગિન્યાઃ સમચિન્તયત્ ।। ૭.૧૨.
પછી રાક્ષસોના રાજાએ પોતાના ભાઈઓ સાથે રાજતિલક પામી, પોતાની રાક્ષસી બહેનને શું આપવું એ વિચાર્યું.
સ્વસારં કાલકેયાય દાનવેન્દ્રાય રાક્ષસીમ્ । દદૌ શૂર્પણખાં નામ વિદ્યુજ્જિહ્વાય નામતઃ ।। ૭.૧૨.
પછી તેણે પોતાની બહેન, નામે શૂર્પણખા, દાનવોના રાજા કાલકેયને, જેનું નામ વિદ્યુજ્ઝિહ્વા હતું, આપી દીધી.
અથ દત્ત્વા સ્વયં રક્ષો મૃગયામટતે સ્મ તત્ । તત્રાપશ્યત્તતો રામ મયં નામ દિતેઃ સુતમ્ ।। ૭.૧૨.
પછી તેને આપી, રાક્ષસ પોતે શિકાર માટે જંગલમાં ફરવા ગયો; ત્યાં તેણે દિતિનો પુત્ર, નામે માયા, જોયો.
કન્યાસહાયં તં દૃષ્ટ્વા દશગ્રીવો નિશાચરઃ । અપૃચ્છત્કો ભવાનેકો નિર્મનુષ્યમૃગે વને । અનયા મૃગશાવાક્ષ્યા કિમર્થં સહ તિષ્ઠસિ ।। ૭.૧૨.
તેને એક કન્યાની સાથે જોઈ, દશમુખ રાત્રીમાં ફરતો રાક્ષસ પૂછે છે: 'તમે આ માનવ અને પ્રાણીઓથી ખાલી જંગલમાં એકલા કોણ છો? આ હરણ જેવી આંખો ધરાવતી કન્યાની સાથે અહીં કેમ છો?'
મયસ્તથાબ્રવીદ્રામ પૃચ્છન્તં તં નિશાચરમ્ । શ્રૂયતાં સર્વમાખ્યાસ્યે યથાવૃત્તમિદં મમ ।। ૭.૧૨.
માયાએ રાત્રીમાં ફરતા રાક્ષસને કહ્યું: 'સાંભળો, જે કંઈ મારા સાથે બન્યું છે, એ બધું હું તમને કહું છું.'
હેમા નામાપ્સરાસ્તાત શ્રુતપૂર્વા યદિ ત્વયા । દૈવતૈર્મમ સા દત્તા પૌલોમીવ શતક્રતોઃ ।। ૭.૧૨.
હેમા નામની એક અપ્સરા છે, પ્રિય, જેનું નામ કદાચ તમે સાંભળ્યું હશે; દેવતાઓએ મને તેને આપી હતી, જેમ પૌલોમીને ઇન્દ્રને આપી હતી.
તસ્યાં સક્તમનાસ્તાત પઞ્ચવર્ષશતાન્યહમ્ । સા ચ દૈવતકાર્યેણ ત્રયોદશ સમા ગતાઃ ।। ૭.૧૨.
પ્રિય, હું મનથી તેની સાથે જોડાયેલો રહી પાંચસો વર્ષ સુધી રહી ગયો; પણ પછી તે દેવતાઓના કામ માટે ગઈ અને તે પછી ત્રેણે વર્ષ વીતી ગયા.
વર્ષં ચતુર્દશં ચૈવ તતો હેમમયં પુરમ્ । વજ્રવૈડૂર્યચિત્રં ચ માયયા નિર્મિતં મયા ।। ૭.૧૨.
પછી ચૌદ વર્ષ પછી મેં મારી કળાથી સોનાનું નગર બનાવ્યું, જે વજ્ર અને વૈડૂર્યના રંગીન રત્નોથી શોભતું હતું.
તત્રાહમવસં દીનસ્તયા હીનઃ સુદુઃખિતઃ ।। ૭.૧૨.
ત્યાં હું તેના વિયોગમાં દુઃખી અને એકલો રહીને રહેતો હતો.
તસ્માત્પુરાદ્દુહિતરં ગૃહીત્વા વનમાગતઃ । ઇયં મમાત્મજા રાજંસ્તસ્યાઃ કુક્ષૌ વિવર્ધિતા ।। ૭.૧૨.
એ નગરમાંથી મારી દીકરીને લઈને હું જંગલમાં આવ્યો છું; રાજા, આ મારી પોતાની દીકરી છે, જે તેની ગર્ભમાં મોટી થઈ હતી.
ભર્તારમનયા સાર્ધમસ્યાઃ પ્રાપ્તો ઽસ્મિ માર્ગિતુમ્ । કન્યાપિતૃત્વં દુઃખં હિ સર્વેષાં માનકાઙ્ક્ષિણામ્ ।। ૭.૧૨.
હું તેની સાથે અહીં આવ્યો છું કે જેથી એને પતિ મળી જાય; કેમ કે કન્યાના પિતાને માન રાખનાર સૌને એ સ્થિતિ દુઃખદાયી લાગે છે.
કન્યા હિ દ્વે કુલે નિત્યં સંશયે સ્થાપ્ય તિષ્ઠતિ । પુત્રદ્વયં મમાપ્યસ્યાં ભાર્યાયાં સમ્બભૂવ હ ।। ૭.૧૨.
કન્યા હંમેશા બે કુળ વચ્ચે અનિશ્ચિત રહે છે; અને આ પત્નીમાંથી મને બે પુત્રો પણ થયા છે.