અદિતિશ્ચ દિતિશ્ચૈવ ભગિન્યૌ સહિતે હિ તે । ભાર્યે પરમરૂપિણ્યૌ કશ્યપસ્ય પ્રજાપતેઃ ।। ૭.૧૧.
'અદિતિ અને દિતિ બંને બહેનો છે, અને બંને કશ્યપ પ્રજાપતિની અતિ સુંદર પત્નીઓ છે.'
અદિતિર્જનયામાસ દેવાંસ્ત્રિભુવનેશ્વરાન્ । દિતિસ્ત્વજનયત્પુત્રાન્કશ્યપસ્યાત્મસમ્ભવાન્ ।। ૭.૧૧.
અદિતિએ ત્રણેય લોકના દેવતાઓને જન્મ આપ્યો હતો, જ્યારે દિતીએ કશ્યપના પોતાના પુત્રોને જન્મ આપ્યા હતા.
દૈત્યાનાં કિલ ધર્મજ્ઞ પુરીયં સવનાર્ણવા । સપર્વતા મહી વીર તે ઽભવન્પ્રભવિષ્ણવઃ ।। ૭.૧૧.
ધર્મને જાણનારા, એવું કહેવાય છે કે, ક્યારેક આ ધરતી, તેના સાગરો અને પર્વતો સાથે, શક્તિશાળી દૈત્યોના વશમાં હતી.
નિહત્ય તાંસ્તુ સમરે વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના । દેવાનાં વશમાનીતં ત્રૈલોક્યમિદમવ્યયમ્ ।। ૭.૧૧.
પણ જ્યારે વિષ્ણુ ભગવાને યુદ્ધમાં એ દૈત્યોને મારી નાંખ્યા, ત્યારે આ અવિનાશી ત્રણેય લોક દેવતાઓના અધિકાર હેઠળ આવી ગયા.
નૈતદેકો ભવાનેવ કરિષ્યતિ વિપર્યયમ્ । સુરાસુરૈરાચરિતં તત્કુરુષ્વ વચો મમ ।। ૭.૧૧.
આ બદલાવ માત્ર તમે એકલા લાવી શકશો નહીં; દેવો અને દૈત્યો જે કરી ગયા છે, એ જ કરો અને મારી વાત માનો.
એવમુક્તો દશગ્રીવઃ પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના । ચિન્તયિત્વા મુહૂર્તં વૈ બાઢમિત્યેવ સો ઽબ્રવીત્ ।। ૭.૧૧.
આ રીતે કહેતાં, દશમુખ રાવણના હૃદયમાં આનંદ છલકાયો અને થોડું વિચાર્યા પછી તેણે કહ્યું: 'જેમ કહ્યો તેમ જ થશે.'
સ તુ તેનૈવ હર્ષેણ તસ્મિન્નહનિ વીર્યવાન્ । વનં ગતો દશગ્રીવઃ સહ તૈઃ ક્ષણદાચરૈઃ ।। ૭.૧૧.
એ જ આનંદ સાથે, તે દિવસે જ પરાક્રમી દશમુખ પોતાના રાક્ષસ સાથીઓ સાથે વનમાં ગયો.
ત્રિકૂટસ્થઃ સ તુ તદા દશગ્રીવો નિશાચરઃ । પ્રેષયામાસ દૌત્યેન પ્રહસ્તં વાક્યકોવિદમ્ ।। ૭.૧૧.
પછી દશમુખ રાક્ષસ ત્રિકૂટ પર્વત પર રહીને, વાક્પટુ પ્રહસ્તને દૂત તરીકે મોકલ્યો.
પ્રહસ્ત શીઘ્રં ગચ્છ ત્વં બ્રૂહિ નૈર્ઋતપુઙ્ગવમ્ । વચસા મમ વિત્તેશં સામપૂર્વમિદં વચઃ ।। ૭.૧૧.
'પ્રહસ્ત, તું જલદી જઈને નૈરૃતોમાં શ્રેષ્ઠ એવા કુબેરને મારા શબ્દો સૌમ્યતાથી કહેજે.'
ઇયં લઙ્કા પુરી રાજન્રાક્ષસાનાં મહાત્મનામ્ । ત્વયા નિવેશિતા સૌમ્ય નૈતદ્યુક્તં તવાનઘ ।। ૭.૧૧.
'હે રાજા, મહાન આત્માવાળા રાક્ષસોની આ લંકા નગરી તું સ્થાપી છે, સૌમ્ય; પણ હવે એ તારા માટે યોગ્ય નથી.'
તદ્ભવાન્યદિ નો હ્યદ્ય દદ્યાદતુલવિક્રમ । કૃતા ભવેન્મમ પ્રીતિર્ધુર્મશ્ચૈવાનુપાલિતઃ ।। ૭.૧૧.
'અત્યારે, જો તું અમને આ નગરી આપી દે, તો મારી ઈચ્છા પૂર્ણ થશે અને ધર્મ પણ પાલિત થશે.'
સ તુ ગત્વા પુરીં લઙ્કાં ધનદેન સુરક્ષિતામ્ । અબ્રવીત્પરમોદારં વિત્તપાલમિદં વચઃ ।। ૭.૧૧.
પછી પ્રહસ્ત લંકા નગરીમાં પહોંચ્યો, જે કુબેરના રક્ષણ હેઠળ હતી, અને તેણે દાનશીલ ધનપતિને આ વાત કહી.
પ્રેષિતો ઽહં તવ ભ્રાત્રા દશગ્રીવેણ સુવ્રત । ત્વત્સમીપં મહાબાહો સર્વશસ્ત્રભૃતાં વર ।। ૭.૧૧.
'હું તારા ભાઈ દશમુખ દ્વારા તારા સમક્ષ મોકલાયો છું, હે મહાબાહુ, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ.'
તચ્છ્રૂયતાં મહાપ્રાજ્ઞ સર્વશાસ્ત્રવિશારદ । વચનં મમ વિત્તેશ યદ્બ્રવીતિ દશાનનઃ ।। ૭.૧૧.
'હે મહાપંડિત, સર્વ શાસ્ત્રોમાં નિપુણ, હવે સાંભળ કે દશાનન જે કહે છે તે સંદેશ હું તને કહું છું.'
ઇયં કિલ પુરી રમ્યા સુમાલિપ્રમુખૈઃ પુરા । ભુક્તપૂર્વા વિશાલાક્ષ રાક્ષસૈર્ભીમવિક્રમૈઃ ।। ૭.૧૧.
'આ સુંદર નગરી, વિશાળ નેત્રવાળા, ક્યારેક ભયાનક પરાક્રમવાળા સુમાલી અને અન્ય રાક્ષસો દ્વારા ભોગવાઈ હતી.'
તેન વિજ્ઞાપ્યતે સો ઽયં સામ્પ્રતં વિશ્રવાત્મજ । તદેષા દીયતાં તાત યાચતસ્તસ્ય સામતઃ ।। ૭.૧૧.
'હવે, વિશ્રવાસુત તારા પાસેથી મારી માગણી કરે છે; તેથી, પિતા, વિનંતી કરનારને તું સંમતિથી આ નગરી આપી દે.'
પ્રહસ્તાદભિસંશ્રુત્ય દેવો વૈશ્રવણો વચઃ । પ્રત્યુવાચ પ્રહસ્તં તં વાક્યં વાક્યવિશારદઃ ।। ૭.૧૧.
પહસ્તના શબ્દો સાંભળ્યા પછી, વાક્પટુ વૈશ્વરાણે પ્રહસ્તને આ રીતે ઉત્તર આપ્યો.
દત્તા મમેયં પિત્રા તુ લઙ્કા શૂન્યા નિશાચરૈઃ । નિવાસિતે ચ મે યક્ષૈર્દાનમાનાદિભિર્ગુણૈઃ ।। ૭.૧૧.
'આ લંકા, જે રાત્રિમાં ફરતા રાક્ષસોથી ખાલી હતી, મને પિતાએ આપી હતી; અને મેં અહીં દયાળુ, માન આપનારા અને ગુણવાન યક્ષોને વસાવ્યા છે.'
બ્રૂહિ ગચ્છ દશગ્રીવં પુરં રાજ્યં ચ યન્મમ । તવાપ્યેતન્મહાબાહો ભુઙ્ક્ષ્વ રાજ્યમકણ્ટકમ્ ।। ૭.૧૧.
'જઈને દશમુખને કહેજે: હે મહાબાહુ, જે નગરી અને રાજ્ય મારું છે, એ તું પણ નિરાંતે ભોગવી શકે છે.'
એવમુક્ત્વા ધનાધ્યક્ષો જગામ પિતુરન્તિકમ્ ।। ૭.૧૧.
આ રીતે કહીને ધનની દેવતા પોતાના પિતાજી પાસે ગયા.
અભિવાદ્ય ગુરું પ્રાહ રાવણસ્ય યદીપ્સિતમ્ । એષ તાત દશગ્રીવો દૂતં પ્રેષિતવાન્મમ ।। ૭.૧૧.
પગે પડીને ગુરુને વંદન કરીને તેમણે કહ્યું: 'પિતાજી, દશમુખ રાવણે મને પોતાનો દૂત બનાવીને મોકલ્યો છે.'
દીયતાં નગરી લઙ્કા પૂર્વં રક્ષોગણોષિતા । મયાત્ર યદનુષ્ઠેયં તન્મમાચક્ષ્વ સુવ્રત ।। ૭.૧૧.
'લંકા શહેર, જે પહેલાં રાક્ષસોનું નિવાસસ્થાન હતું, એ આપો; અહીં મને શું કરવું એ કહો, પવિત્રવ્રતી.'
બ્રહ્મર્ષિસ્ત્વેવમુક્તો ઽસૌ વિશ્રવા મુનિપુઙ્ગવઃ । પ્રાઞ્જલિં ધનદં પ્રાહ શૃણુ પુત્ર વચો મમ ।। ૭.૧૧.
મહાન ઋષિ વિશ્રવા, ઋષિમાં શ્રેષ્ઠ, એ રીતે સંભળીને હાથ જોડીને ધનની દેવતાને કહ્યું: 'પુત્ર, મારા શબ્દો સાંભળ.'
દશગ્રીવો મહાબાહુરુક્તવાન્મમ સન્નિધૌ । મયા નિર્ભર્ત્સિતશ્ચાસીદ્બહુશોક્તઃ સુદુર્મતિઃ ।। ૭.૧૧.
દશમુખે મારી હાજરીમાં ઘણી વાતો કરી, અને એ દુષ્ટબુદ્ધિને મેં વારંવાર ઠપકો આપ્યો હતો.
સ ક્રોધેન મયા ચોક્તો ધ્વંસતે ચ પુનઃ પુનઃ । શ્રેયો ઽભિયુક્તં ધર્મ્યં ચ શૃણુ પુત્ર વચો મમ ।। ૭.૧૧.
હું ગુસ્સામાં પણ એને ઘણી વાર સમજાવ્યો હતો; પુત્ર, મારા જે શબ્દો તારા કલ્યાણ અને ધર્મ માટે છે, એ સાંભળ.
વરપ્રદાનસમ્મૂઢો માન્યા ઽમાન્યાન્ સ દુર્મતિઃ । ન વેત્તિ મમ શાપાચ્ચ પ્રકૃતિં દારુણાં ગતઃ ।। ૭.૧૧.
વરદાન મળવાથી એ દુષ્ટ માને છે કે જે માન્ય નથી તેને માન આપે છે અને જે માન્ય છે તેને અવગણે છે; મારા શાપથી એ પોતાનો સ્વભાવ ભૂલી ગયો છે અને ક્રૂર બની ગયો છે.
તસ્માદ્ગચ્છ મહાબાહો કૈલાસં ધરણીધરમ્ । નિવેશય નિવાસાર્થં ત્યક્ત્વા લઙ્કાં સહાનુગઃ ।। ૭.૧૧.
એથી, મહાબાહુ, તું લંકા છોડીને તારા સાથીઓ સાથે કૈલાસ પર્વત પર જઈને ત્યાં નિવાસ કર.
તત્ર મન્દાકિની રમ્યા નદીનામુત્તમા નદી । કાઞ્ચનૈઃ સૂર્યસઙ્કાશૈઃ પઙ્કજૈઃ સંવૃતોદકા ।। ૭.૧૧.
ત્યાં મન્દાકિની નામની સુંદર નદી વહે છે, જે નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે અને જેના પાણી સૂર્ય જેવાં તેજવાળાં સુવર્ણ કમળોથી ઢંકાયેલાં છે.
કુમુદૈરુત્પલૈશ્ચૈવ તથા ઽન્યૈશ્ચ સુગન્ધિભિઃ ।। ૭.૧૧.
તેમાં કુમુદ, ઉત્પલ અને અન્ય સુગંધિત ફૂલો પણ છે.
તત્ર દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સાપ્સરોરગકિંનરાઃ । વિહારશીલાઃ સતતં રમન્તે સર્વદા ઽ ઽશ્રિતાઃ ।। ૭.૧૧.
ત્યાં દેવતાઓ, ગંધર્વો, અપ્સરાઓ, નાગો અને કિન્નરો હંમેશાં રમતા-વહાલા રહીને વસે છે.