ઈદૃશાસ્તે ભવિષ્યન્તિ પુત્રાઃ પુત્રિ ન સંશયઃ । તેજસા ભાસ્કરસમો યાદૃશો ઽયં ધનેશ્વરઃ ।। ૭.૯.
પુત્રી, તારા એવા પુત્રો થશે, તેમાં કોઈ શંકા નથી—જે તેજમાં ધનના સ્વામી જેવાં હશે.
સા તુ તદ્વચનં શ્રુત્વા કન્યકા પિતૃગૌરવાત્ । તત્રોપાગમ્ય સા તસ્થૌ વિશ્રવા યત્ર તપ્યતે ।। ૭.૯.
પિતાના આ શબ્દો સાંભળી, કન્યાએ પિતાનું માન રાખીને ત્યાં જઈને ઊભી રહી, જ્યાં વિશ્વાસુ તપ કરતો હતો.
એતસ્મિન્નન્તરે રામ પુલસ્ત્યતનયો દ્વિજઃ । અગ્નિહોત્રમુપાતિષ્ઠચ્ચતુર્થ ઇવ પાવકઃ ।। ૭.૯.
એ જ સમયે, હે રામ, પુલસ્ત્યના પુત્ર બ્રાહ્મણ મુનિ અગ્નિહોત્ર કરતો હતો, જાણે ચોથો જ્યોત્સ્ના જલતો હોય.
અવિચિન્ત્ય તુ તાં વેલાં દારુણાં પિતૃગૌરવાત્ । ઉપસૃત્યાગ્રતસ્તસ્ય ચરણાધોમુખી સ્થિતા । વિલિખન્તી મુહુર્ભૂમિમઙ્ગુષ્ઠાગ્રેણ ભામિની ।। ૭.૯.
એ કઠિન ઘડીની ચિંતા કર્યા વિના, પિતાના માનથી, તે આગળ જઈને તેના પગ પાસે નમ્રતાથી ઊભી રહી, અને વારંવાર અંગૂઠાથી જમીન પર રેખા દોરતી રહી.
સ તુ તાં વીક્ષ્ય સુશ્રોણીં પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનામ્ । અબ્રવીત્પરમોદારો દીપ્યમાનાં સ્વતેજસા ।। ૭.૯.
મુનિએ તેને સુંદર કટિ અને પૂર્ણચંદ્ર જેવા ચહેરાવાળી જોઈ, પોતાનાં તેજથી પ્રકાશિત થઈ, દયાળુ સ્વરે કહ્યું.
ભદ્રે કસ્યાસિ દુહિતા કુતો વા ત્વમિહાગતા । કિં કાર્યં કસ્ય વા હેતોસ્તત્ત્વતો બ્રૂહિ શોભને ।। ૭.૯.
સુભાગ્યવતી, તું કોણની દીકરી છે? અહીં ક્યાંથી આવી છે? તારો હેતુ શું છે? સાચું સાચું કહો, સુંદરિ.
એવમુક્તા તુ સા કન્યા કૃતાઞ્જલિરથાબ્રવીત્ । આત્મપ્રભાવેણ મુને જ્ઞાતુમર્હસિ મે મતમ્ ।। ૭.૯.
આ રીતે પૂછતાં, કન્યાએ હાથ જોડીને કહ્યું: મુનિ, તમે તમારી જ શક્તિથી મારું મન જાણો છો.
કિં તુ માં વિદ્ધિ બ્રહ્મર્ષે શાસનાત્પિતુરાગતામ્ । કૈકસી નામ નામ્નાહં શેષં ત્વં જ્ઞાતુમર્હસિ ।। ૭.૯.
પણ, બ્રાહ્મણ મુનિ, જાણો કે હું પિતાના આદેશે આવી છું; મારું નામ કૈકસી છે. બાકીનું તમે જાણી શકો છો.
સ તુ ગત્વા મુનિર્ધ્યાનં વાક્યમેતદુવાચ હ । વિજ્ઞાતં તે મયા ભદ્રે કારણં યન્મનોગતમ્ ।। ૭.૯.
પછી મુનિ ધ્યાનમાં જઈને બોલ્યા: સુભાગ્યવતી, તારા મનમાં જે કારણ છે, એ હું સમજી ગયો છું.
સુતાભિલાષો મત્તસ્તે મત્તમાતઙ્ગગામિનિ । દારુણાયાં તુ વેલાયાં યસ્માત્ત્વં મામુપસ્થિતા ।। ૭.૯.
મને ખબર છે કે તને પુત્રોની ઇચ્છા છે, ગજગામિની. પણ તું આવી કઠિન વેળાએ મારા પાસે આવી છે—
શૃણુ તસ્માત્સુતાન્ભદ્રે યાદૃશાઞ્જનયિષ્યસિ । દારુણાન્દારુણાકારાન્દારુણાભિજનપ્રિયાન્ ।। ૭.૯.
એથી, સુભાગ્યવતી, સાંભળ, તને જેવા પુત્રો થશે: ભયાનક, ભયાનક રૂપવાળા અને ભયાનક કુળને પ્રિય એવા.
પ્રસવિષ્યસિ સુશ્રોણિ રાક્ષસાન્ક્રૂરકર્મણઃ । સા તુ તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રણિપત્યાબ્રવીદ્વચઃ ।। ૭.૯.
સુંદર કટિવાળી, તું ક્રૂર કર્મો કરનારા રાક્ષસો ને જન્મ આપશે. એ વાત સાંભળી, તે સ્ત્રીએ વંદન કરીને કહ્યું.
ભગવન્નીદૃશાન્પુત્રાંસ્ત્વત્તો ઽહં બ્રહ્મવાદિનઃ । નેચ્છામિ સુદુરાચારાન્પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ ।। ૭.૯.
હે મહાનુભાવ, બ્રહ્મવિદ્યા જાણનારા, હું તારી પાસે આવા દુશ્ચરિત્ર પુત્રો ઈચ્છતી નથી. કૃપા કરીને મારો કલ્યાણ કર.
કન્યયા ત્વેવમુક્તસ્તુ વિશ્રવા મુનિપુઙ્ગવઃ । ઉવાચ કૈકસીં ભૂયઃ પૂર્ણેન્દુરિવ રોહિણીમ્ ।। ૭.૯.
પછી, કન્યાએ આવું કહ્યાથી મહાન ઋષિ વિશ્વાસુએ, પૂર્ણચંદ્ર જેવી તેજસ્વી કૈકસી ને ફરી કહ્યું.
પશ્ચિમો યસ્તવ સુતો ભવિષ્યતિ શુભાનને । મમ વંશાનુરૂપઃ સ ધર્માત્મા ચ ભવિષ્યતિ ।। ૭.૯.
હે શુભમુખી, તારો છેલ્લો પુત્ર મારા વંશને યોગ્ય અને ધર્મપરાયણ થશે.
એવમુક્તા તુ સા કન્યા રામ કાલેન કેનચિત્ । જનયામાસ બીભત્સં રક્ષોરૂપં સુદારુણમ્ ।। ૭.૯.
હે રામ, એ રીતે કહ્યા પછી, થોડા સમય પછી એ કન્યાએ એક ભયાનક, ભયાવહ રૂપ ધરાવનારા રાક્ષસને જન્મ આપ્યો.
દશગ્રીવં મહાદંષ્ટ્રં નીલાઞ્જનચયોપમમ્ । તામ્રોષ્ઠં વિંશતિભુજં મહાસ્યં દીપ્તમૂર્ધજમ્ ।। ૭.૯.
તે દશમુખવાળો, મોટા દાંતવાળો, કાળી કાજળ જેવી કાયાવાળો, તાંબાં જેવા હોઠવાળો, વીસ હાથવાળો, વિશાળ મોઢાવાળો અને તેજસ્વી વાળવાળો હતો.
તસ્મિઞ્જાતે તુ તત્કાલે સજ્વાલકવલાઃ શિવાઃ । ક્રવ્યાદાશ્ચાપસવ્યાનિ મણ્ડલાનિ પ્રચક્રમુઃ ।। ૭.૯.
એ સમયે, જ્યારે તે જન્મ્યો, ત્યારે અગ્નિ જેવા મોઢાવાળા શિયાળ અને માંસ ખાવા વાળા પ્રાણીઓ ઉલ્ટા દિશામાં ફરવા લાગ્યા.
વવર્ષ રુધિરં દેવો મેઘાશ્ચ ખરનિઃસ્વનાઃ । પ્રબભૌ ન ચ સૂર્યો વૈ મહોલ્કાશ્ચાપતન્ભુવિ ।। ૭.૯.
દેવોએ લોહી વરસાવ્યું, વાદળો ભયાનક ગર્જના કરવા લાગ્યા, સૂર્ય પ્રકાશ્યો નહીં અને વિશાળ ઉલ્કાઓ ધરતી પર પડી.
ચકમ્પે જગતી ચૈવ વવુર્વાતાઃ સુદારુણાઃ । અક્ષોભ્યઃ ક્ષુભિતશ્ચૈવ સમુદ્રઃ સરિતાં પતિઃ ।। ૭.૯.
પૃથ્વી ધ્રૂજી ઉઠી, ભયાનક પવનો વળવા લાગ્યા અને નદીઓના સ્વામી સમુદ્ર પણ ઉથલપાથલ થઈ ગયા.
અથ નામાકરોત્તસ્ય પિતામહસમઃ પિતા । દશગ્રીવઃ પ્રસૂતો ઽયં દશગ્રીવો ભવિષ્યતિ ।। ૭.૯.
પછી, તેના પિતાએ, જે પિતામહ સમાન હતા, તેનું નામ રાખ્યું: 'આ દશમુખવાળો જન્મ્યો છે, એનું નામ દશગ્રીવ હશે.'
તસ્ય ત્વનન્તરં જાતઃ કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ । પ્રમાણાદ્યસ્ય વિપુલં પ્રમાણં નેહ વિદ્યતે ।। ૭.૯.
તેના તરત પછી મહાબલવાન કુંભકર્ણ જન્મ્યો, જેના કદને અહીં કોઈ માપી શકતો નહોતો.
તતઃ શૂર્પણખા નામ સઞ્જજ્ઞે વિકૃતાનના । વિભીષણશ્ચ ધર્માત્મા કૈકસ્યાઃ પશ્ચિમઃ સુતઃ ।। ૭.૯.
પછી વિકૃત મુખવાળી શૂર્પણખા નામની એક પુત્રી જન્મી અને ધર્મનિષ્ઠ વિભીષણ કૈકસીનો સૌથી નાનો પુત્ર થયો.
તસ્મિઞ્જાતે મહાસત્ત્વે પુષ્પવર્ષં પપાત હ ।। ૭.૯.
જ્યારે એ મહાન આત્માવાળો જન્મ્યો ત્યારે ફૂલવર્ષા થઈ.
નભઃસ્થાને દુન્દુભયો દેવાનાં પ્રાણદંસ્તદા । વાક્યં ચૈવાન્તરિક્ષે ચ સાધુ સાધ્વિતિ તત્તદા ।। ૭.૯.
એ સમયે, આકાશમાં દેવોના ઢોલ વગાડાયા અને અંતરિક્ષમાં 'શાબાશ, શાબાશ' એવી અવાજો સંભળાઈ.
તૌ તુ તત્ર મહારણ્યે વવૃધાતે મહૌજસૌ । કુમ્ભકર્ણદશગ્રીવૌ લોકોદ્વેગકરૌ તદા ।। ૭.૯.
એ મહાવનમાં, મહા તેજસ્વી કુંભકર્ણ અને દશગ્રીવ બંને વધતા ગયા અને સમગ્ર જગતને ભયમાં મૂકી દીધું.
કુમ્ભકર્ણઃ પ્રમત્તસ્તુ મહર્ષીન્ધર્મવત્સલાન્ । ત્રૈલોક્યં ભક્ષયન્નિત્યાસન્તુષ્ટો વિચચાર હ ।। ૭.૯.
કુંભકર્ણ તો મસ્ત થઈને, ધર્મપ્રેમી મહર્ષિઓની પરવા કર્યા વિના, ત્રણેય લોકને ભક્ષી રહ્યો હતો અને હંમેશા સંતોષમાં ફરતો હતો.
વિભીષણસ્તુ ધર્માત્મા નિત્યં ધર્મે વ્યવસ્થિતઃ । સ્વાધ્યાયનિયતાહાર ઉવાસ વિજિતેન્દ્રિયઃ ।। ૭.૯.
પણ વિભીષણ ધર્મનિષ્ઠ, સદા ધર્મમાં સ્થિર, નિયમિત સ્વાધ્યાય અને મર્યાદિત આહાર કરતો અને ઇન્દ્રિયો પર વિજય પામીને રહેતો હતો.
અથ વૈશ્રવણો દેવસ્તત્ર કાલેન કેનચિત્ । આગતઃ પિતરં દ્રષ્ટું પુષ્પકેણ ધનેશ્વરઃ ।। ૭.૯.
પછી ધનની દેવતા વૈશ્વરવણ, થોડા સમય પછી પુષ્પક રથમાં બેઠા પિતા ને મળવા આવ્યા.
તં દૃષ્ટ્વા કૈકસી તત્ર જ્વલન્તમિવ તેજસા । આગમ્ય રાક્ષસી તત્ર દશગ્રીવમુવાચ હ ।। ૭.૯.
ત્યાં કૈકસી એ તેજથી પ્રજ્વલિત દશાનનને જોઈ, રાક્ષસી કૈકસી તેના પાસે આવી અને બોલી.