રાક્ષસેન્દ્રા ગિરિનિભાઃ શરૈઃ શક્ત્યૃષ્ટિતોમરૈઃ । નિરુછ્વાસં હરિં ચક્રુઃ પ્રાણાયામા ઇવ દ્વિજમ્ ।। ૭.૭.
પર્વત જેવા દેહ ધરાવતાં રાક્ષસપતિઓએ તીરો, ભાલા, ગુપ્તિ અને તોમરો વડે હરિને એ રીતે ઘાયલ કર્યા કે જેમ યોગી પ્રાણાયામથી શ્વાસ રોકે છે.
નિશાચરૈસ્તાડ્યમાનો મીનૈરિવ મહોદધિઃ । શાર્ઙ્ગમાયમ્ય દુર્ધર્ષો રાક્ષસેભ્યો ઽસૃજચ્છરાન્ ।। ૭.૭.
રાત્રિચરોએ જેમ મહાસાગરમાં માછલીઓ ટકરાવે છે તેમ હરિને ઘાયલ કર્યા, ત્યારે અપરાજેય હરિએ શારંગ ધનુષ્ય ખેંચી રાક્ષસો પર તીરો છોડ્યા.
શરૈઃ પૂર્ણાયતોત્સૃષ્ટૈર્વજ્રવક્ત્રૈર્મનોજવૈઃ । ચિચ્છેદ વિષ્ણુર્નિશિતૈઃ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ ।। ૭.૭.
વિષ્ણુએ મન જેવી ઝડપ અને વજ્ર જેવી કઠિનતા ધરાવતા, આખા ખેંચીને છોડેલા તીક્ષ્ણ તીરો વડે સૈંકડો અને હજારો શત્રુઓને કાપી નાખ્યા.
વિદ્રાવ્ય શરવર્ષેણ વર્ષા વાયુરિવોત્થિતમ્ । પાઞ્ચજન્યં મહાશઙ્ખં પ્રદધ્મૌ પુરુષોત્તમઃ ।। ૭.૭.
જેમ પવન વરસાદના વાદળોને ઉડાડી દે છે તેમ તીરોની વરસાદને વિખેરીને, પુરુષોત્તમએ મહા શંખ પંચજન્ય ફૂંક્યો.
સો ઽમ્બુજો હરિણા ધ્માતઃ સર્વપ્રાણેન શઙ્ખરાટ્ । રરાસ ભીમનિર્હાદસ્ત્રૈલોક્યં વ્યથયન્નિવ ।। ૭.૭.
હરિએ સર્વ શક્તિથી ફૂંકેલો એ શંખ ભયાનક ગર્જના સાથે ગૂંજ્યો, જાણે ત્રણે લોકને હલાવી નાખે છે.
શઙ્ખરાજરવઃ સો ઽથ ત્રાસયામાસ રાક્ષસાન્ । મૃગરાજ ઇવારણ્યે સમદાનિવ કુઞ્જરાન્ ।। ૭.૭.
પછી એ શંખના ગર્જનથી રાક્ષસો ડરી ગયા, જેમ જંગલમાં સિંહના ગર્જનથી ગર્વીલા હાથીઓ ભયભીત થાય છે.
ન શેકુરશ્વાઃ સંસ્થાતું વિમદાઃ કુઞ્જરાભવન્ । સ્યન્દનેભ્યશ્ચ્યુતા વીરાઃ શઙ્ખરાવિતદુર્બલાઃ ।। ૭.૭.
ઘોડાઓનો ઉમંગ ખોવાઈ ગયો, તેઓ ઊભા રહી શક્યા નહીં; તેઓ હાથી જેવા થઈ ગયા અને શંખના ધ્વનિથી દુર્બળ બનેલા વીરો રથમાંથી નીચે પડી ગયા.
શાર્ઙ્ગચાપવિનિર્મુક્તા વજ્રતુલ્યાનનાઃ શરાઃ । વિદાર્ય તાનિ રક્ષાંસિ સુપુઙ્ખા વિવિશુઃ ક્ષિતિમ્ ।। ૭.૭.
શારંગ ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા, વજ્ર જેવી નોક ધરાવતા અને સુંદર પાંખવાળા તીરો એ રાક્ષસોને ભેદી જમીનમાં ઘૂસી ગયા.
ભિદ્યમાનાઃ શરૈઃ સઙ્ખ્યે નારાયણકરચ્યુતૈઃ । નિપેતૂ રાક્ષસા ભૂમૌ શૈલા વજ્રહતા ઇવ ।। ૭.૭.
નારાયણના હાથમાંથી છૂટેલા તીરોના ઘા ખાઈને રાક્ષસો યુદ્ધભૂમિમાં એવા પડી ગયા જેમ વજ્રના પ્રહારથી પર્વતો ધરાશાયી થાય છે.
વ્રણાનિ પરગાત્રેભ્યો વિષ્ણુચક્રકૃતાનિ વૈ । અસૃક્ક્ષરન્તિ ધારાભિઃ સ્વર્ણધારા ઇવાચલાઃ ।। ૭.૭.
વિષ્ણુના ચક્રથી દુશ્મનના દેહમાં થયેલા ઘામાંથી લોહીની ધારો વહેતી હતી, જાણે પર્વત પરથી સોનાની ધારો વહે છે.
શઙ્ખરાજરવશ્ચાપિ શાર્ઙ્ગચાપરસ્વસ્તથા । રાક્ષસાનાં રવાંશ્ચાપિ ગ્રસતે વૈષ્ણવો રવઃ ।। ૭.૭.
શંખ, શારંગ ધનુષ્ય અને અન્ય શસ્ત્રોની ધ્વનિ, તેમજ રાક્ષસોના ચીસ—allને વૈષ્ણવ ગર્જનાએ ઢાંકી લીધા.
તેષાં શિરોધરાન્ધૂતાઞ્છરધ્વજધનૂંષિ ચ । રથાન્પતાકાસ્તૂણીરાંશ્ચિચ્છેદ સ હરિઃ શરૈઃ ।। ૭.૭.
હરિએ પોતાના તીરો વડે તેમના માથા, ધ્વજાવાળા ધનુષ્ય, રથ, ધ્વજાઓ અને તૂણીઓ બધાં કાપી નાખ્યા.
સૂર્યાદિવ કરા ઘોરા ઊર્મયઃ સાગરાદિવ । પર્વતાદિવ નાગેન્દ્રા ધારૌઘા ઇવ ચામ્બુદાત્ ।। ૭.૭.
જેમ સૂર્યની તીવ્ર કિરણો, દરિયાની મોજાઓ, પર્વતોને નાગરાજ હલાવે, કે મેઘમાંથી વહેતા ધોધ—
તથા શાર્ઙ્ગવિનિર્મુક્તાઃ શરા નારાયણેરિતાઃ । નિર્ધાવન્તીષવસ્તૂર્ણં શતશોથ સહસ્રશઃ ।। ૭.૭.
એવી રીતે નારાયણના શારંગ ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા તીરો પણ સૈંકડો-હજારોની સંખ્યામાં ઝટપટ દોડી ગયા.
શરભેણ યથા સિંહાઃ સિંહેન દ્વિરદા યથા । દ્વિરદેન યથા વ્યાઘ્રા વ્યાઘ્રેણ દ્વીપિનો યથા ।। ૭.૭.
જેમ શરભ સિંહોને, સિંહ હાથીઓને, હાથી વાઘોને અને વાઘ ચિત્તાંને હરાવે છે—
દ્વીપિનેવ યથા શ્વાનઃ શુના માર્જારકા યથા । માર્જારેણ યથા સર્પાઃ સર્પેણ ચ યથા ઽ ઽખવઃ ।। ૭.૭.
એવી રીતે ચિત્તાં શ્વાનને, શ્વાન બિલાડીઓને, બિલાડી સાપોને અને સાપ ઉંદરોને મારતા હોય છે—
તથા તે રાક્ષસાઃ સર્વે વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના । દ્રવન્તિ દ્રાવિતાશ્ચન્યે શાયિતાશ્ચ મહીતલે ।। ૭.૭.
એ જ રીતે, બધા રાક્ષસોને પ્રભુ વિષ્ણુએ હરાવ્યા; કેટલાક તો ડરીને ભાગી ગયા અને કેટલાક જમીન પર ઢળી પડ્યા.
રાક્ષસાનાં સહસ્રાણિ નિહત્ય મધુસૂદનઃ । વારિજં પૂરયામાસ તોયદં સુરરાડિવ ।। ૭.૭.
મધુસૂદને હજારો રાક્ષસોને સંહાર્યા પછી, જેમ દેવરાજ મેઘને પાણીથી ભરાવે છે, તેમ મેદાનને ભરાઈ દીધું.
નારાયણશરત્રસ્તં શઙ્ખનાદસુવિહ્વલમ્ । યયૌ લઙ્કામભિમુખં પ્રભગ્નં રાક્ષસં બલમ્ ।। ૭.૭.
નારાયણના તીરો અને શંખના નાદથી ડરેલા, તૂટી પડેલા રાક્ષસોની સેના લંકાની દિશાએ ભાગી.
પ્રભગ્ને રાક્ષસબલે નારાયણશરાહતે । સુમાલી શરવર્ષેણ નિવવાર રણે હરિમ્ ।। ૭.૭.
જ્યારે રાક્ષસોની સેના તૂટી પડી અને નારાયણના તીરોના પ્રહારે પછાડી, ત્યારે સુમાલી તીરોની વરસાદથી હરિને યુદ્ધમાં રોકી રાખ્યો.
સ તુ તં છાદયામાસ નીહાર ઇવ ભાસ્કરમ્ । રાક્ષસાઃ સત્ત્વસમ્પન્નાઃ પુનર્ધૈર્યં સમાદધુઃ ।। ૭.૭.
તે સુમાલીએ હરિને એવી રીતે ઢાંકી દીધો જેમ ધુમ્મસ સૂર્યને ઢાંકે; અને શક્તિથી ભરેલા રાક્ષસોએ ફરી હિંમત પકડી.
અથ સો ઽભ્યપતદ્રોષાદ્રાક્ષસો બલદર્પિતઃ । મહાનાદં પ્રકુર્વાણો રાક્ષસાઞ્જીવયન્નિવ ।। ૭.૭.
પછી એ રાક્ષસ ગુસ્સા અને ઘમંડથી ભરાઈ દોડ્યો, ભયાનક ગર્જના કરી, જાણે રાક્ષસોને જીવંત કરી રહ્યો હોય.
ઉત્ક્ષિપ્ય લમ્બાભરણં ધુન્વન્કરમિવ દ્વિપઃ । રરાસ રાક્ષસો હર્ષાત્સતડિત્તોયદો યથા ।। ૭.૭.
ભારે આભૂષણોથી સજ્જ હાથ ઊંચકીને અને હાથી જેમ હાથ હલાવે તેમ હલાવી, રાક્ષસ આનંદથી ગર્જના કરી, જાણે વીજળીવાળો મેઘ ગર્જે.
સુમાલેર્નર્દતસ્તસ્ય શિરો જ્વલિતકુણ્ડલમ્ । ચિચ્છેદ યન્તુરશ્વાશ્ચ ભ્રાન્તાસ્તસ્ય તુ રક્ષસઃ ।। ૭.૭.
જ્યારે સુમાલી ગર્જના કરી રહ્યો હતો, ત્યારે તેના કાનમાં તેજસ્વી કુંડળવાળું માથું રથચાલકે કાપી નાખ્યું અને તેના ઘોડા ગભરાઈ ગયા.
તૈરશ્વૈર્ભ્રામ્યતે ભ્રાન્તૈઃ સુમાલી રાક્ષસેશ્વરઃ । ઇન્દ્રિયાશ્વૈઃ પરિભ્રાન્તૈર્ધૃતિહીનો યથા નરઃ ।। ૭.૭.
એ ગભરાયેલા ઘોડાઓથી રાક્ષસોના રાજા સુમાલી ચક્કર ખાઈ રહ્યો હતો, જેમ મનુષ્ય સંયમ વગરના ઇન્દ્રિયોથી ગભરાઈ જાય છે.
તતો વિષ્ણું મહાબાહું પ્રપતન્તં રણાજિરે । હૃતે સુમાલેરશ્વૈશ્ચ રથે વિષ્ણુરથં પ્રતિ ।। ૭.૭.
પછી મહાબલી વિષ્ણુ યુદ્ધભૂમિમાં ઊતર્યા અને સુમાલીનો રથ ઘોડા વિના રહી ગયો ત્યારે એના રથ પાસે ગયા.
માલી ચાભ્યદ્રવદ્યુક્તઃ પ્રગૃહ્ય સશરં ધનુઃ । માલેર્ધનુશ્ચ્યુતા બાણાઃ કાર્તસ્વરવિભૂષિતાઃ । વિવિશુર્હરિમાસાદ્ય ક્રૌઞ્ચં પત્રરથા ઇવ ।। ૭.૭.
માલી તીરોવાળું ધનુષ્ય પકડીને તૈયાર થઈ દોડ્યો; માલીના સુવર્ણથી સજ્જ તીરો હરિને એ રીતે વાગ્યા, જેમ પાંખવાળા રથ ક્રૌંચ પક્ષીમાં ઘૂસી જાય.
અર્દ્યમાનઃ શરૈઃ સો ઽથ માલિમુક્તૈઃ સહસ્રશઃ । ચુક્ષુભે ન રણે વિષ્ણુર્જિતેન્દ્રિય ઇવાધિભિઃ ।। ૭.૭.
માલી દ્વારા છોડાયેલા હજારો તીરો વડે ઘાયલ થતા છતાં, વિષ્ણુ યુદ્ધમાં અચળ રહ્યા, જેમ ઇન્દ્રિયજયી મનુષ્ય દુઃખોથી અડગ રહે છે.
અથ મૌર્વીસ્વનં કૃત્વા ભગવાન્ભૂતભાવનઃ । માલિનં પ્રતિ બાણૌઘાન્સસર્જારિનિષૂદનઃ ।। ૭.૭.
પછી સર્વજ્ઞ ભગવાને ધનુષ્યની તાંતણે ઘંટીવાજવું અવાજ કર્યો અને દુશ્મનોના વિનાશક વિષ્ણુએ માલી પર તીરોની ઝમાવટ વરસાવી.
તે માલિદેહમાસાદ્ય વજ્રવિદ્યુત્પ્રભાઃ શરાઃ । પિબન્તિ રુધિરં તસ્ય નાગા ઇવ સુધારસમ્ ।। ૭.૭.
વજ્ર અને વીજળી જેવી તેજસ્વી તીરો માળીના શરીરે વાગી, એના લોહી પી ગયા, જેમ સાપ અમૃત પી જાય છે.