વક્તા સર્વેષુ કૃત્યેષુ વસિષ્ઠો ભગવાનૃષિઃ। વિશ્વામિત્રાભ્યનુજ્ઞાતઃ સહ સર્વૈર્મહર્ષિભિઃ
'સર્વ કાર્યોમાં વશિષ્ઠજી મહર્ષિ, વિશ્વામિત્રજી અને બધા મહર્ષિઓની મંજૂરીથી, મુખ્ય વક્તા છે.'
એષ વક્ષ્યતિ ધર્માત્મા વસિષ્ઠો મે યથાક્રમમ્। તૂષ્ણીંભૂતે દશરથે વસિષ્ઠો ભગવાનૃષિઃ
'આ ધર્મનિષ્ઠ વશિષ્ઠજી મારા તરફથી યોગ્ય ક્રમમાં વાત કરશે.' દશરથજી ચૂપ રહ્યા ત્યારે, પૂજ્ય વશિષ્ઠ મહર્ષિ બોલ્યા.
ઉવાચ વાક્યં વાક્યજ્ઞો વૈદેહં સપુરોધસમ્। અવ્યક્તપ્રભવો બ્રહ્મા શાશ્વતો નિત્ય અવ્યયઃ
અદૃશ્ય મૂળ ધરાવનારા, શાશ્વત અને અવિનાશી બ્રહ્માજીએ, પુરોહિતો હાજર હોય ત્યારે, વિદેહરાજને સમજદારીપૂર્વક વાત કરી.
તસ્માન્મરીચિઃ સંજજ્ઞે મરીચેઃ કશ્યપઃ સુતઃ। વિવસ્વાન્ કશ્યપાજ્જજ્ઞે મનુર્વૈવસ્વતઃ સ્મૃતઃ
તેમના પરથી મરીચિ જન્મ્યા, મરીચિમાંથી કશ્યપ, કશ્યપમાંથી વિવસ્વાન અને વિવસ્વાનમાંથી વૈવસ્વત મનુ જન્મ્યા.
મનુઃ પ્રજાપતિઃ પૂર્વમિક્ષ્વાકુશ્ચ મનોઃ સુતઃ। તમિક્ષ્વાકુમયોધ્યાયાં રાજાનં વિદ્ધિ પૂર્વકમ્
મનુ પ્રજાપતિ હતા અને મનુના પુત્ર ઇક્ષ્વાકુ હતા; અયોધ્યાના પ્રથમ રાજા ઇક્ષ્વાકુ હતા, એ જાણ.
ઇક્ષ્વાકોસ્તુ સુતઃ શ્રીમાન્ કુક્ષિરિત્યેવ વિશ્રુતઃ। કુક્ષેરથાત્મજઃ શ્રીમાન્ વિકુક્ષિરુદપદ્યત
ઇક્ષ્વાકુના પુત્ર કુક્ષિ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા; કુક્ષિના પુત્ર વિકુક્ષિ પણ પ્રસિદ્ધ અને તેજસ્વી હતા.
વિકુક્ષેસ્તુ મહાતેજા બાણઃ પુત્રઃ પ્રતાપવાન્। બાણસ્ય તુ મહાતેજા અનરણ્યઃ પ્રતાપવાન્
વિકુક્ષિના પુત્ર બાણ, મહાન તેજસ્વી અને પરાક્રમી હતા; બાણના પુત્ર અનરણ્ય પણ મહા તેજસ્વી અને પરાક્રમી હતા.
અનરણ્યાત્ પૃથુર્જજ્ઞે ત્રિશઙ્કુસ્તુ પૃથોરપિ। ત્રિશઙ્કોરભવત્ પુત્રો ધુન્ધુમારો મહાયશાઃ
અનરણ્યમાંથી પૃથુ જન્મ્યા, પૃથુમાંથી ત્રિશંકુ અને ત્રિશંકુના પુત્ર ધુંધુમાર, જે મહાન યશસ્વી હતા.
ધુન્ધુમારાન્મહાતેજા યુવનાશ્વો મહારથઃ। યુવનાશ્વસુતશ્ચાસીન્માન્ધાતા પૃથિવીપતિઃ
ધુંધુમારના પુત્ર યુવનાશ્વ, મહાન રથયોધા અને તેજસ્વી હતા; યુવનાશ્વના પુત્ર માંધાતા, પૃથ્વીપતિ થયા.
માન્ધાતુસ્તુ સુતઃ શ્રીમાન્ સુસન્ધિરુદપદ્યત। સુસન્ધેરપિ પુત્રૌ દ્વૌ ધ્રુવસન્ધિઃ પ્રસેનજિત્
માંધાતાથી સુસંધિ નામના પુત્ર જન્મ્યા; સુસંધિના બે પુત્ર થયા: ધ્રુવસંધિ અને પ્રસેનજિત.
યશસ્વી ધ્રુવસન્ધેસ્તુ ભરતો નામ નામતઃ। ભરતાત્ તુ મહાતેજા અસિતો નામ જાયત
ધ્રુવસંધિના પુત્ર તરીકે યશસ્વી ભરત જન્મ્યા; ભરતથી મહા તેજસ્વી અસિત જન્મ્યા.
યસ્યૈતે પ્રતિરાજાન ઉદપદ્યન્ત શત્રવઃ। હૈહયાસ્તાલજઙ્ઘાશ્ચ શૂરાશ્ચ શશબિન્દવઃ
તેમના સામે હૈહય, તાલજંઘ અને શશબિંદુ જેવા શૂરવીર શત્રુ રાજાઓ ઉભા થયા.
તાંશ્ચ સ પ્રતિયુધ્યન્ વૈ યુદ્ધે રાજા પ્રવાસિતઃ। હિમવન્તમુપાગમ્ય ભાર્યાભ્યાં સહિતસ્તદા
રાજાએ એ શત્રુઓ સામે યુદ્ધ કર્યું, પણ અંતે તેમને રાજ્ય છોડવું પડ્યું; પછી તેઓ પોતાની પત્નીઓ સાથે હિમાલય ગયા.
અસિતોઽલ્પબલો રાજા કાલધર્મમુપેયિવાન્। દ્વે ચાસ્ય ભાર્યે ગર્ભિણ્યૌ બભૂવતુરિતિ શ્રુતિઃ
અસિત રાજા, જેઓ નબળા હતા, પોતાના સમય પર મૃત્યુ પામ્યા; કહેવાય છે કે તેમની બંને પત્નીઓ ગર્ભવતી થઈ.
એકા ગર્ભવિનાશાર્થં સપત્ન્યૈ સગરં દદૌ। તતઃ શૈલવરે રમ્યે બભૂવાભિરતો મુનિઃ
પત્નીઓમાંથી એકે પોતાના ગર્ભનો નાશ કરવા માટે સગરને બીજી પત્નીને આપી દીધો; ત્યારબાદ સુંદર પર્વતમાં મুনি આનંદિત થયા.
ભાર્ગવશ્ચ્યવનો નામ હિમવન્તમુપાશ્રિતઃ। તત્ર ચૈકા મહાભાગા ભાર્ગવં દેવવર્ચસમ્
ભાર્ગવ ચ્યવન નામના ઋષિ હિમાલયમાં વસવા ગયા; ત્યાં એક મહાન ભાગ્યશાળી સ્ત્રીએ, દેવ જેવું તેજ ધરાવતા ચ્યવનને મળ્યા.
વવન્દે પદ્મપત્રાક્ષી કાંક્ષન્તી સુતમુત્તમમ્। તમૃષિં સાભ્યુપાગમ્ય કાલિન્દી ચાભ્યવાદયત્
પદ્મપત્ર જેવી આંખો ધરાવતી એ સ્ત્રીએ શ્રેષ્ઠ પુત્રની ઈચ્છા સાથે ઋષિને વંદન કર્યું; કલિન્દીએ ઋષિ ચ્યવનને મળીને પ્રણામ કર્યો.
સ તામભ્યવદદ્ વિપ્રઃ પુત્રેપ્સું પુત્રજન્મનિ। તવ કુક્ષૌ મહાભાગે સુપુત્રઃ સુમહાબલઃ
પુત્રની ઈચ્છાવાળી એ સ્ત્રીને ઋષિએ કહ્યું: 'હે મહાભાગ્યશાળી, તારા ગર્ભમાંથી એક ઉત્તમ અને મહા બળવાન પુત્ર જન્મશે.'
મહાવીર્યો મહાતેજા અચિરાત્ સંજનિષ્યતિ। ગરેણ સહિતઃ શ્રીમાન્ મા શુચઃ કમલેક્ષણે
'મહા પરાક્રમી અને તેજસ્વી પુત્ર તારા ગર્ભથી જલદી જન્મશે; હે કમલનેત્રે, તું દુઃખ ન કર, તારો સુપુત્ર જન્મશે.'
ચ્યવનં ચ નમસ્કૃત્ય રાજપુત્રી પતિવ્રતા। પત્યા વિરહિતા તસ્માત્ પુત્રં દેવી વ્યજાયત
ચ્યવનને વંદન કરીને, પતિથી વિયોગમાં રહેલી રાજકુમારી, પતિપ્રતિવ્રતા રહીને પણ, એક પુત્રને જન્મ આપ્યો.
સપત્ન્યા તુ ગરસ્તસ્યૈ દત્તો ગર્ભજિઘાંસયા। સહ તેન ગરેણૈવ સંજાતઃ સગરોઽભવત્
પણ તેની સોપતની ઈર્ષાથી, ગર્ભનો નાશ થાય એ આશયથી એને એક દ્રાવ્ય આપ્યું હતું; છતાં એ દ્રાવ્ય સાથે જ સગર જન્મ્યો.
સગરસ્યાસમઞ્જસ્તુ અસમઞ્જાદથાંશુમાન્। દિલીપોંઽશુમતઃ પુત્રો દિલીપસ્ય ભગીરથઃ
સગરનો પુત્ર અસમાન્જ હતો, અસમાન્જથી અંશુમાન થયો; અંશુમાનના પુત્ર દિલીપ અને દિલીપનો પુત્ર ભગીરથ થયો.
ભગીરથાત્ કકુત્સ્થશ્ચ કકુત્સ્થાચ્ચ રઘુસ્તથા। રઘોસ્તુ પુત્રસ્તેજસ્વી પ્રવૃદ્ધઃ પુરુષાદકઃ
ભગીરથથી કકુત્સ્થ અને કકુત્સ્થથી રઘુ જન્મ્યા; રઘુથી તેજસ્વી અને પુરુષ ભક્ષક પ્રવૃદ્ધ જન્મ્યો.
કલ્માષપાદોઽપ્યભવત્ તસ્માજ્જાતસ્તુ શઙ્ખણઃ। સુદર્શનઃ શઙ્ખણસ્ય અગ્નિવર્ણઃ સુદર્શનાત્
પ્રવૃદ્ધથી કલ્માષપાદ થયો, કલ્માષપાદથી શંખન જન્મ્યો; શંખનનો પુત્ર સુદર્શન અને સુદર્શનથી અગ્નિવર્ણ થયો.
શીઘ્રગસ્ત્વગ્નિવર્ણસ્ય શીઘ્રગસ્ય મરુઃ સુતઃ। મરોઃ પ્રશુશ્રુકસ્ત્વાસીદમ્બરીષઃ પ્રશુશ્રુકાત્
અગ્નિવર્ણનો પુત્ર શીઘ્રગ અને શીઘ્રગનો પુત્ર મરુ થયો; મરુથી પ્રશુશ્રુક અને પ્રશુશ્રુકથી અંબરીષ જન્મ્યો.
અમ્બરીષસ્ય પુત્રોઽભૂન્નહુષશ્ચ મહીપતિઃ। નહુષસ્ય યયાતિસ્તુ નાભાગસ્તુ યયાતિજઃ
અંબરીષનો પુત્ર મહારાજ નહુષ થયો; નહુષથી યયાતિ અને યયાતિથી નાભાગ જન્મ્યો.
નાભાગસ્ય બભૂવાજ અજાદ્ દશરથોઽભવત્। અસ્માદ્ દશરથાજ્જાતૌ ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ
નાભાગનો પુત્ર અજ અને અજથી દશરથ જન્મ્યો; આ દશરથથી રામ અને લક્ષ્મણ નામના ભાઈઓ જન્મ્યા.
આદિવંશવિશુદ્ધાનાં રાજ્ઞાં પરમધર્મિણામ્। ઇક્ષ્વાકુકુલજાતાનાં વીરાણાં સત્યવાદિનામ્
આ પ્રાચીન અને શુદ્ધ વંશના રાજાઓ, શ્રેષ્ઠ ધર્મનિષ્ઠ, ઇક્ષ્વાકુ કુળમાં જન્મેલા, વીર અને સત્યવચન વાળા હતા.
રામલક્ષ્મણયોરર્થે ત્વત્સુતે વરયે નૃપ। સદૃશાભ્યાં નરશ્રેષ્ઠ સદૃશે દાતુમર્હસિ
રામ અને લક્ષ્મણ માટે, રાજા, હું તમારી પુત્રી માગું છું; જે તેમના સમાન અને યોગ્ય હોય એવા શ્રેષ્ઠ પુરુષોને તમે આપવી જોઈએ.
thumb|એકસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે એકસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૧-
શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળો, શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડનો એકોતેરમો સર્ગ.