અટ્ટહાસાન્વિમુઞ્ચન્તો ઘનનાદસમસ્વનાઃ । વાશ્યન્ત્યશ્ચ શિવાસ્તત્ર દારુણં ઘોરદર્શનાઃ ।। ૭.૬.
ત્યાં ભયાનક અને ભયાવહ રૂપે શિવાઓ જોરદાર અઠ્ઠાસી હસવા લાગ્યા, જેમ ઘનઘોર મેઘ ગર્જે, અને ભયંકર રડવા લાગ્યા.
સમ્પતન્ત્યથ ભૂતાનિ દૃશ્યન્તે ચ યથાક્રમમ્ । ગૃધ્રચક્રં મહચ્ચાત્ર જ્વલનોદ્ગારિભિર્મુખૈઃ ।। ૭.૬.
પછી જીવજંતુઓ આકાશમાં ક્રમવાર ઉડતા દેખાયા અને ત્યાં એક મોટું ગૃધ્રોનું વલય દેખાયું, જેમના મોઢામાંથી અગ્નિ નીકળતી હતી.
રાક્ષસાનામુપરિ ખે ભ્રમતે ઽલાતચક્રવત્ । કપોતા રક્તપાદાશ્ચ શારિકા વિદ્રુતા યયુઃ ૭.૬.
રાક્ષસોના ઉપર આકાશમાં અગ્નિનું ચક્ર ઘૂમતું હતું, અને લાલ પગવાળી ફાખરા અને શારિકા પક્ષીઓ ડરીને ઉડી ગયા.
ઉત્પાતાંસ્તાનનાદૃત્ય રાક્ષસા બલગર્વિતાઃ । યાન્ત્યેવ ન નિવર્ત્તન્તે મૃત્યુપાશાવપાશિતાઃ ।। ૭.૬.
આ બધા અપશકુનને અવગણીને, પોતાની તાકાત પર ગર્વ કરનારા રાક્ષસો આગળ જ વધતા રહ્યા, પાછા ફર્યા નહીં, કારણ કે તેઓ મૃત્યુના ફાંસામાં બંધાઈ ગયા હતા.
માલ્યવાંશ્ચ સુમાલી ચ માલી ચ સુમહાબલાઃ । આસન્પુરઃસરાસ્તેષાં ક્રતૂનામિવ પાવકાઃ ।। ૭.૬.
માલ્યવાન, સુમાલી અને માલી – ત્રણેય મહા શક્તિશાળી – તેમના આગેવાન હતા, જેમ યજ્ઞમાં અગ્નિ આગેવાન હોય છે.
માલ્યવન્તં ચ તે સર્વે માલ્યવન્તમિવાચલમ્ । નિશાચરા હ્યાશ્રયન્તિ ધાતારમિવ દેવતાઃ ।। ૭.૬.
બધા નિશાચરો માલ્યવાનની આસપાસ એકઠા થયા, જાણે તે કોઈ વિશાળ પર્વત હોય, જેમ દેવતાઓ પોતાના સર્જનહારની આસપાસ ભેગા થાય છે.
તદ્બલં રાક્ષસેન્દ્રાણાં મહાભ્રઘનનાદિતમ્ । જયેપ્સયા દેવલોકં યયૌ માલિવશે સ્થિતમ્ ।। ૭.૬.
રાક્ષસ રાજાઓની તે સેના ઘનઘોર મેઘ જેવા ગર્જનાથી, વિજયની આશાથી, માલીના નેતૃત્વ હેઠળ દેવલોક તરફ આગળ વધી.
રાક્ષસાનાં સમુદ્યોગં તં તુ નારાયણઃ પ્રભુઃ । દેવદૂતાદુપશ્રુત્ય ચક્રે યુદ્ધે તદા મનઃ ।। ૭.૬.
રાક્ષસોની તૈયારી વિશે દેવદૂત પાસેથી સાંભળી, મહાશક્તિશાળી નારાયણએ મનમાં યુદ્ધ કરવાનો નિશ્ચય કર્યો.
સ સજ્જાયુધતૂણીરો વૈનતેયોપરિ સ્થિતઃ । આસજ્જ્ય કવચં દિવ્યં સહસ્રાર્કસમદ્યુતિ ।। ૭.૬.
તેઓ ધનુષ્ય અને તુણીર સાથે સજ્જ થઈ, ગરુડ પર ઊભા રહ્યા અને હજારો સૂર્ય જેટલી તેજસ્વી દિવ્ય કવચ ધારણ કરી.
આબધ્ય શરસમ્પૂર્ણે ઇષુધી વિમલે તદા । શ્રોણિસૂત્રં ચ ખડ્ગં ચ વિમલં કમલેક્ષણઃ ૭.૬.
પછી, કમળની આંખવાળા, તેમણે તીરો ભરેલા શુદ્ધ તુણીર કમરે બાંધ્યા, કમરપટ્ટો અને તલવાર પણ ધારણ કરી.
સુપર્ણં ગિરિસઙ્કાશં વૈનતેયમથાસ્થિતઃ । રાક્ષસાનામભાવાય યયૌ તૂર્ણતરં પ્રભુઃ ।। ૭.૬.
પર્વત જેવો દેખાતા ગરુડ પર બેસી, પ્રભુ રાક્ષસોના વિનાશ માટે અત્યંત ઝડપથી નીકળી પડ્યા.
સુપર્ણપૃષ્ઠે સ બભૌ શ્યામઃ પીતામ્બરો હરિઃ । કાઞ્ચનસ્ય ગિરેઃ શૃઙ્ગે સતડિત્તોયદો યથા ।। ૭.૬.
શ્યામવર્ણ અને પીળા વસ્ત્રધારી હરિ, ગરુડની પીઠ પર એવા તેજથી ઝગમગતા હતા, જેમ સોનાના પર્વતની ચોટી પર વીજળીવાળો મેઘ ઝળકે.
સ સિદ્ધદેવર્ષિમહોરગૈશ્ચ ગન્ધર્વયક્ષૈરુપગીયમાનઃ । સમાસસાદાસુરસૈન્યશત્રૂંશ્ચક્રાસિશાર્ઙ્ગાયુધશઙ્ખપાણિઃ ।। ૭.૬.
સિદ્ધો, દેવર્ષિઓ, મહાનાગો, ગંધર્વો અને યક્ષો દ્વારા સ્તુતિ થતી, ચક્ર, તલવાર, ધનુષ્ય અને શંખ હાથે ધારણ કરીને, તેમણે અસુરોની સેના અને તેમના નેતાઓનો સામનો કર્યો.
સુપર્ણપક્ષાનિલનુન્નપક્ષં ભ્રમત્પતાકં પ્રવિકીર્ણશસ્ત્રમ્ । ચચાલ તદ્રાક્ષસરાજસૈન્યં ચલોપલં નીલ ઇવાચલેન્દ્રઃ ।। ૭.૬.
ગરૂડના પાંખોની પવનથી ધકેલાયેલી, ધ્વજાઓ ફરે છે, શસ્ત્રો ચકણાચૂર થાય છે—એ રાક્ષસરાજાની સેના એવી ધ્રુજતી હતી જેમ કે પથ્થરોથી અથડાયેલી નીલ પર્વત હલતી હોય.
તતઃ શરૈઃ શોણિતમાંસરૂષિતૈર્યુગાન્તવૈશ્વાનરતુલ્યવિગ્રહૈઃ । નિશાચરાઃ સમ્પરિવાર્ય માધવં વરાયુધૈર્નિર્બિભિદુઃ સહસ્રશઃ ।। ૭.૬.
પછી રાત્રે ફરતા રાક્ષસોએ માધવને ઘેરીને, લોહી અને માંસથી લથપથ, પ્રલયાગ્નિ જેવી ભયાનક તીક્ષ્ણ તીરો અને શ્રેષ્ઠ શસ્ત્રોથી હજારોથી ઘા કર્યા.
નારાયણગિરિં તે તુ ગર્જન્તો રાક્ષસામ્બુદાઃ । વવર્ષુઃ શરવર્ષેણ વર્ષેણેવાદ્રિમમ્બુદાઃ ।। ૭.૭.
રાક્ષસો ગર્જના કરતા મેઘો જેવી ધ્વનિ સાથે, નારાયણ જેવા પર્વત પર તીરોની વરસાદ વરસાવતા હતા, જેમ મેઘો પર્વત પર વરસાદ વરસાવે છે.
શ્યામાવદાતસ્તૈર્વિષ્ણુર્નીલૈર્નક્તઞ્ચરોત્તમૈઃ । વૃતો ઽઞ્જનગિરીવાસીત્ વર્ષમાણૈઃ પયોધરૈઃ ।। ૭.૭.
શ્યામ અને ધોળા એવા શ્રેષ્ઠ રાત્રિચરોથી ઘેરાયેલા, વિષ્ણુ એ રીતે ઊભા હતા જેમ કે અંજનના પર્વતને વરસાદ લાવતાં વાદળો ઘેરી લે છે.
શલભા ઇવ કેદારં મશકા ઇવ પર્વતમ્ । યથામૃતઘટં દંશા મકરા ઇવ ચાર્ણવમ્ ।। ૭.૭.
જેમ કે ટપટપિયા ખેતરમાં, મચ્છરો પર્વત પર, માખીઓ અમૃતના ઘડામાં, અથવા મગરો દરિયામાં ભેગા થાય છે—
તથા રક્ષોધનુર્મુક્તા વજ્રાનિલમનોજવાઃ । હરિં વિશન્તિ સ્મ શરા લોકા ઇવ વિપર્યયે ।। ૭.૭.
એ જ રીતે, રાક્ષસોના ધનુષ્યમાંથી છોડાયેલા, વજ્ર અને પવન જેવી ઝડપ ધરાવતા તીરો, હરિમાં એ રીતે પ્રવેશતા હતા જેમ કે સંહારકાળે જગત હરિમાં લય પામે છે.
સ્યન્દનૈઃ સ્યન્દનગતા ગજૈશ્ચ ગજપૃષ્ઠગાઃ । અશ્વારોહાસ્તથાશ્વૈશ્ચ પાદાતાશ્ચામ્બરે સ્થિતાઃ ।। ૭.૭.
રથ પર બેઠેલા, હાથીઓ પર સવાર, ઘોડેસવાર અને પગપાળા યોદ્ધાઓ પણ આકાશમાં ઊભા રહીને યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યા.
રાક્ષસેન્દ્રા ગિરિનિભાઃ શરૈઃ શક્ત્યૃષ્ટિતોમરૈઃ । નિરુછ્વાસં હરિં ચક્રુઃ પ્રાણાયામા ઇવ દ્વિજમ્ ।। ૭.૭.
પર્વત જેવા દેહ ધરાવતાં રાક્ષસપતિઓએ તીરો, ભાલા, ગુપ્તિ અને તોમરો વડે હરિને એ રીતે ઘાયલ કર્યા કે જેમ યોગી પ્રાણાયામથી શ્વાસ રોકે છે.
નિશાચરૈસ્તાડ્યમાનો મીનૈરિવ મહોદધિઃ । શાર્ઙ્ગમાયમ્ય દુર્ધર્ષો રાક્ષસેભ્યો ઽસૃજચ્છરાન્ ।। ૭.૭.
રાત્રિચરોએ જેમ મહાસાગરમાં માછલીઓ ટકરાવે છે તેમ હરિને ઘાયલ કર્યા, ત્યારે અપરાજેય હરિએ શારંગ ધનુષ્ય ખેંચી રાક્ષસો પર તીરો છોડ્યા.
શરૈઃ પૂર્ણાયતોત્સૃષ્ટૈર્વજ્રવક્ત્રૈર્મનોજવૈઃ । ચિચ્છેદ વિષ્ણુર્નિશિતૈઃ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ ।। ૭.૭.
વિષ્ણુએ મન જેવી ઝડપ અને વજ્ર જેવી કઠિનતા ધરાવતા, આખા ખેંચીને છોડેલા તીક્ષ્ણ તીરો વડે સૈંકડો અને હજારો શત્રુઓને કાપી નાખ્યા.
વિદ્રાવ્ય શરવર્ષેણ વર્ષા વાયુરિવોત્થિતમ્ । પાઞ્ચજન્યં મહાશઙ્ખં પ્રદધ્મૌ પુરુષોત્તમઃ ।। ૭.૭.
જેમ પવન વરસાદના વાદળોને ઉડાડી દે છે તેમ તીરોની વરસાદને વિખેરીને, પુરુષોત્તમએ મહા શંખ પંચજન્ય ફૂંક્યો.
સો ઽમ્બુજો હરિણા ધ્માતઃ સર્વપ્રાણેન શઙ્ખરાટ્ । રરાસ ભીમનિર્હાદસ્ત્રૈલોક્યં વ્યથયન્નિવ ।। ૭.૭.
હરિએ સર્વ શક્તિથી ફૂંકેલો એ શંખ ભયાનક ગર્જના સાથે ગૂંજ્યો, જાણે ત્રણે લોકને હલાવી નાખે છે.
શઙ્ખરાજરવઃ સો ઽથ ત્રાસયામાસ રાક્ષસાન્ । મૃગરાજ ઇવારણ્યે સમદાનિવ કુઞ્જરાન્ ।। ૭.૭.
પછી એ શંખના ગર્જનથી રાક્ષસો ડરી ગયા, જેમ જંગલમાં સિંહના ગર્જનથી ગર્વીલા હાથીઓ ભયભીત થાય છે.
ન શેકુરશ્વાઃ સંસ્થાતું વિમદાઃ કુઞ્જરાભવન્ । સ્યન્દનેભ્યશ્ચ્યુતા વીરાઃ શઙ્ખરાવિતદુર્બલાઃ ।। ૭.૭.
ઘોડાઓનો ઉમંગ ખોવાઈ ગયો, તેઓ ઊભા રહી શક્યા નહીં; તેઓ હાથી જેવા થઈ ગયા અને શંખના ધ્વનિથી દુર્બળ બનેલા વીરો રથમાંથી નીચે પડી ગયા.
શાર્ઙ્ગચાપવિનિર્મુક્તા વજ્રતુલ્યાનનાઃ શરાઃ । વિદાર્ય તાનિ રક્ષાંસિ સુપુઙ્ખા વિવિશુઃ ક્ષિતિમ્ ।। ૭.૭.
શારંગ ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા, વજ્ર જેવી નોક ધરાવતા અને સુંદર પાંખવાળા તીરો એ રાક્ષસોને ભેદી જમીનમાં ઘૂસી ગયા.
ભિદ્યમાનાઃ શરૈઃ સઙ્ખ્યે નારાયણકરચ્યુતૈઃ । નિપેતૂ રાક્ષસા ભૂમૌ શૈલા વજ્રહતા ઇવ ।। ૭.૭.
નારાયણના હાથમાંથી છૂટેલા તીરોના ઘા ખાઈને રાક્ષસો યુદ્ધભૂમિમાં એવા પડી ગયા જેમ વજ્રના પ્રહારથી પર્વતો ધરાશાયી થાય છે.
વ્રણાનિ પરગાત્રેભ્યો વિષ્ણુચક્રકૃતાનિ વૈ । અસૃક્ક્ષરન્તિ ધારાભિઃ સ્વર્ણધારા ઇવાચલાઃ ।। ૭.૭.
વિષ્ણુના ચક્રથી દુશ્મનના દેહમાં થયેલા ઘામાંથી લોહીની ધારો વહેતી હતી, જાણે પર્વત પરથી સોનાની ધારો વહે છે.