ઇતિ તે રામ સમ્મન્ત્ર્ય સર્વોદ્યોગેન રાક્ષસાઃ । યુદ્ધાય નિર્યયુઃ સર્વે મહાકાયા મહાબલાઃ ।। ૭.૬.
હે રામ, આમ ચર્ચા કરીને, બધા મહાકાય અને મહાબલશાળી રાક્ષસો યુદ્ધ માટે સંપૂર્ણ તૈયારી સાથે નીકળી પડ્યા.
સ્યન્દનૈર્વારણૈશ્ચૈવ હયૈશ્ચ ગિરિસન્નિભૈઃ । ખરૈર્ગોભી રથોષ્ટ્રૈશ્ચ શિંશુમારૈર્ભુજઙ્ગમૈઃ ।। ૭.૬.
તેઓ રથો, હાથીઓ, પહાડ જેવાં ઘોડાઓ, ગધેડાં, બળદ, ઉંટ, મગર, અને સાપો પર ચઢીને નીકળી પડ્યા.
મકરૈઃ કચ્છપૈર્મીનૈર્વિહઙ્ગૈર્ગરુડોપમૈઃ । સિંહૈર્વ્યાઘ્રૈર્વરાહૈશ્ચ સૃમરૈશ્ચમરૈરપિ ।। ૭.૬.
મકર, કાચબો, માછલીઓ, ગરુડ જેવાં પક્ષીઓ, સિંહ, વાઘ, જંગલી શૂકર, હરણ અને યાક પર પણ નીકળી પડ્યા.
ત્યક્ત્વા લઙ્કાં ગતાઃ સર્વે રાક્ષસા બલગર્વિતાઃ । પ્રયાતા દેવલોકાય યોદ્ધું દૈવતશત્રવઃ ।। ૭.૬.
લંકાને છોડી, બધા રાક્ષસો પોતાની તાકાત પર ગર્વ કરીને દેવલોક તરફ દેવશત્રુઓ સાથે યુદ્ધ કરવા માટે નીકળી પડ્યા.
લઙ્કાવિપર્યયં દૃષ્ટ્વા યાનિ લઙ્કાલયાન્યથ । ભૂતાનિ ભયદર્શીનિ વિમનસ્કાનિ સર્વશઃ ।। ૭.૬.
લંકામાં થયેલી ઉથલપાથલ જોઈને, ત્યાં રહેતા બધા જીવો ખૂબ ડરી ગયા અને તેમના મનમાં ભારે હતાશા છવાઈ ગઈ.
રથોત્તમૈરુહ્યમાનાઃ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ ।। ૭.૬.
પછી તેઓ સો-સો, હજાર-હજારમાં શાનદાર રથોમાં બેસી જવા લાગ્યા.
પ્રયાતા રાક્ષસાસ્તૂર્ણં દેવલોકં પ્રયત્નતઃ । રક્ષસામેવ માર્ગેણ દૈવતાન્યપચક્રમુઃ ।। ૭.૬.
રાક્ષસો ઝડપથી અને મહેનતે દેવલોક તરફ ચાલ્યા, અને રાક્ષસોના રસ્તે દેવતાઓ પણ હટી ગયા.
ભૌમાશ્ચૈવાન્તરિક્ષાશ્ચ કાલાજ્ઞપ્તા ભયાવહાઃ । ઉત્પાતા રાક્ષસેન્દ્રાણામભાવાય સમુત્થિતાઃ ।। ૭.૬.
પૃથ્વી પર અને આકાશમાં, સમયના આદેશથી ભયાનક અપશકુન ઊભા થયા, જે રાક્ષસ રાજાઓના વિનાશ માટે હતા.
અસ્થીનિ મેઘા વવૃષુરુષ્ણં શોણિતમેવ ચ । વેલાં સમુદ્રાશ્ચોત્ક્રાન્તાશ્ચેલુશ્ચાપ્યથ ભૂધરાઃ ।। ૭.૬.
મેઘો હાડકાં અને ગરમ લોહી વરસાવા લાગ્યા; સમુદ્રો કાંઠા ઓળંગી ગયા અને પહાડો પણ હલવા લાગ્યા.
અટ્ટહાસાન્વિમુઞ્ચન્તો ઘનનાદસમસ્વનાઃ । વાશ્યન્ત્યશ્ચ શિવાસ્તત્ર દારુણં ઘોરદર્શનાઃ ।। ૭.૬.
ત્યાં ભયાનક અને ભયાવહ રૂપે શિવાઓ જોરદાર અઠ્ઠાસી હસવા લાગ્યા, જેમ ઘનઘોર મેઘ ગર્જે, અને ભયંકર રડવા લાગ્યા.
સમ્પતન્ત્યથ ભૂતાનિ દૃશ્યન્તે ચ યથાક્રમમ્ । ગૃધ્રચક્રં મહચ્ચાત્ર જ્વલનોદ્ગારિભિર્મુખૈઃ ।। ૭.૬.
પછી જીવજંતુઓ આકાશમાં ક્રમવાર ઉડતા દેખાયા અને ત્યાં એક મોટું ગૃધ્રોનું વલય દેખાયું, જેમના મોઢામાંથી અગ્નિ નીકળતી હતી.
રાક્ષસાનામુપરિ ખે ભ્રમતે ઽલાતચક્રવત્ । કપોતા રક્તપાદાશ્ચ શારિકા વિદ્રુતા યયુઃ ૭.૬.
રાક્ષસોના ઉપર આકાશમાં અગ્નિનું ચક્ર ઘૂમતું હતું, અને લાલ પગવાળી ફાખરા અને શારિકા પક્ષીઓ ડરીને ઉડી ગયા.
ઉત્પાતાંસ્તાનનાદૃત્ય રાક્ષસા બલગર્વિતાઃ । યાન્ત્યેવ ન નિવર્ત્તન્તે મૃત્યુપાશાવપાશિતાઃ ।। ૭.૬.
આ બધા અપશકુનને અવગણીને, પોતાની તાકાત પર ગર્વ કરનારા રાક્ષસો આગળ જ વધતા રહ્યા, પાછા ફર્યા નહીં, કારણ કે તેઓ મૃત્યુના ફાંસામાં બંધાઈ ગયા હતા.
માલ્યવાંશ્ચ સુમાલી ચ માલી ચ સુમહાબલાઃ । આસન્પુરઃસરાસ્તેષાં ક્રતૂનામિવ પાવકાઃ ।। ૭.૬.
માલ્યવાન, સુમાલી અને માલી – ત્રણેય મહા શક્તિશાળી – તેમના આગેવાન હતા, જેમ યજ્ઞમાં અગ્નિ આગેવાન હોય છે.
માલ્યવન્તં ચ તે સર્વે માલ્યવન્તમિવાચલમ્ । નિશાચરા હ્યાશ્રયન્તિ ધાતારમિવ દેવતાઃ ।। ૭.૬.
બધા નિશાચરો માલ્યવાનની આસપાસ એકઠા થયા, જાણે તે કોઈ વિશાળ પર્વત હોય, જેમ દેવતાઓ પોતાના સર્જનહારની આસપાસ ભેગા થાય છે.
તદ્બલં રાક્ષસેન્દ્રાણાં મહાભ્રઘનનાદિતમ્ । જયેપ્સયા દેવલોકં યયૌ માલિવશે સ્થિતમ્ ।। ૭.૬.
રાક્ષસ રાજાઓની તે સેના ઘનઘોર મેઘ જેવા ગર્જનાથી, વિજયની આશાથી, માલીના નેતૃત્વ હેઠળ દેવલોક તરફ આગળ વધી.
રાક્ષસાનાં સમુદ્યોગં તં તુ નારાયણઃ પ્રભુઃ । દેવદૂતાદુપશ્રુત્ય ચક્રે યુદ્ધે તદા મનઃ ।। ૭.૬.
રાક્ષસોની તૈયારી વિશે દેવદૂત પાસેથી સાંભળી, મહાશક્તિશાળી નારાયણએ મનમાં યુદ્ધ કરવાનો નિશ્ચય કર્યો.
સ સજ્જાયુધતૂણીરો વૈનતેયોપરિ સ્થિતઃ । આસજ્જ્ય કવચં દિવ્યં સહસ્રાર્કસમદ્યુતિ ।। ૭.૬.
તેઓ ધનુષ્ય અને તુણીર સાથે સજ્જ થઈ, ગરુડ પર ઊભા રહ્યા અને હજારો સૂર્ય જેટલી તેજસ્વી દિવ્ય કવચ ધારણ કરી.
આબધ્ય શરસમ્પૂર્ણે ઇષુધી વિમલે તદા । શ્રોણિસૂત્રં ચ ખડ્ગં ચ વિમલં કમલેક્ષણઃ ૭.૬.
પછી, કમળની આંખવાળા, તેમણે તીરો ભરેલા શુદ્ધ તુણીર કમરે બાંધ્યા, કમરપટ્ટો અને તલવાર પણ ધારણ કરી.
સુપર્ણં ગિરિસઙ્કાશં વૈનતેયમથાસ્થિતઃ । રાક્ષસાનામભાવાય યયૌ તૂર્ણતરં પ્રભુઃ ।। ૭.૬.
પર્વત જેવો દેખાતા ગરુડ પર બેસી, પ્રભુ રાક્ષસોના વિનાશ માટે અત્યંત ઝડપથી નીકળી પડ્યા.
સુપર્ણપૃષ્ઠે સ બભૌ શ્યામઃ પીતામ્બરો હરિઃ । કાઞ્ચનસ્ય ગિરેઃ શૃઙ્ગે સતડિત્તોયદો યથા ।। ૭.૬.
શ્યામવર્ણ અને પીળા વસ્ત્રધારી હરિ, ગરુડની પીઠ પર એવા તેજથી ઝગમગતા હતા, જેમ સોનાના પર્વતની ચોટી પર વીજળીવાળો મેઘ ઝળકે.
સ સિદ્ધદેવર્ષિમહોરગૈશ્ચ ગન્ધર્વયક્ષૈરુપગીયમાનઃ । સમાસસાદાસુરસૈન્યશત્રૂંશ્ચક્રાસિશાર્ઙ્ગાયુધશઙ્ખપાણિઃ ।। ૭.૬.
સિદ્ધો, દેવર્ષિઓ, મહાનાગો, ગંધર્વો અને યક્ષો દ્વારા સ્તુતિ થતી, ચક્ર, તલવાર, ધનુષ્ય અને શંખ હાથે ધારણ કરીને, તેમણે અસુરોની સેના અને તેમના નેતાઓનો સામનો કર્યો.
સુપર્ણપક્ષાનિલનુન્નપક્ષં ભ્રમત્પતાકં પ્રવિકીર્ણશસ્ત્રમ્ । ચચાલ તદ્રાક્ષસરાજસૈન્યં ચલોપલં નીલ ઇવાચલેન્દ્રઃ ।। ૭.૬.
ગરૂડના પાંખોની પવનથી ધકેલાયેલી, ધ્વજાઓ ફરે છે, શસ્ત્રો ચકણાચૂર થાય છે—એ રાક્ષસરાજાની સેના એવી ધ્રુજતી હતી જેમ કે પથ્થરોથી અથડાયેલી નીલ પર્વત હલતી હોય.
તતઃ શરૈઃ શોણિતમાંસરૂષિતૈર્યુગાન્તવૈશ્વાનરતુલ્યવિગ્રહૈઃ । નિશાચરાઃ સમ્પરિવાર્ય માધવં વરાયુધૈર્નિર્બિભિદુઃ સહસ્રશઃ ।। ૭.૬.
પછી રાત્રે ફરતા રાક્ષસોએ માધવને ઘેરીને, લોહી અને માંસથી લથપથ, પ્રલયાગ્નિ જેવી ભયાનક તીક્ષ્ણ તીરો અને શ્રેષ્ઠ શસ્ત્રોથી હજારોથી ઘા કર્યા.
નારાયણગિરિં તે તુ ગર્જન્તો રાક્ષસામ્બુદાઃ । વવર્ષુઃ શરવર્ષેણ વર્ષેણેવાદ્રિમમ્બુદાઃ ।। ૭.૭.
રાક્ષસો ગર્જના કરતા મેઘો જેવી ધ્વનિ સાથે, નારાયણ જેવા પર્વત પર તીરોની વરસાદ વરસાવતા હતા, જેમ મેઘો પર્વત પર વરસાદ વરસાવે છે.
શ્યામાવદાતસ્તૈર્વિષ્ણુર્નીલૈર્નક્તઞ્ચરોત્તમૈઃ । વૃતો ઽઞ્જનગિરીવાસીત્ વર્ષમાણૈઃ પયોધરૈઃ ।। ૭.૭.
શ્યામ અને ધોળા એવા શ્રેષ્ઠ રાત્રિચરોથી ઘેરાયેલા, વિષ્ણુ એ રીતે ઊભા હતા જેમ કે અંજનના પર્વતને વરસાદ લાવતાં વાદળો ઘેરી લે છે.
શલભા ઇવ કેદારં મશકા ઇવ પર્વતમ્ । યથામૃતઘટં દંશા મકરા ઇવ ચાર્ણવમ્ ।। ૭.૭.
જેમ કે ટપટપિયા ખેતરમાં, મચ્છરો પર્વત પર, માખીઓ અમૃતના ઘડામાં, અથવા મગરો દરિયામાં ભેગા થાય છે—
તથા રક્ષોધનુર્મુક્તા વજ્રાનિલમનોજવાઃ । હરિં વિશન્તિ સ્મ શરા લોકા ઇવ વિપર્યયે ।। ૭.૭.
એ જ રીતે, રાક્ષસોના ધનુષ્યમાંથી છોડાયેલા, વજ્ર અને પવન જેવી ઝડપ ધરાવતા તીરો, હરિમાં એ રીતે પ્રવેશતા હતા જેમ કે સંહારકાળે જગત હરિમાં લય પામે છે.
સ્યન્દનૈઃ સ્યન્દનગતા ગજૈશ્ચ ગજપૃષ્ઠગાઃ । અશ્વારોહાસ્તથાશ્વૈશ્ચ પાદાતાશ્ચામ્બરે સ્થિતાઃ ।। ૭.૭.
રથ પર બેઠેલા, હાથીઓ પર સવાર, ઘોડેસવાર અને પગપાળા યોદ્ધાઓ પણ આકાશમાં ઊભા રહીને યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યા.
રાક્ષસેન્દ્રા ગિરિનિભાઃ શરૈઃ શક્ત્યૃષ્ટિતોમરૈઃ । નિરુછ્વાસં હરિં ચક્રુઃ પ્રાણાયામા ઇવ દ્વિજમ્ ।। ૭.૭.
પર્વત જેવા દેહ ધરાવતાં રાક્ષસપતિઓએ તીરો, ભાલા, ગુપ્તિ અને તોમરો વડે હરિને એ રીતે ઘાયલ કર્યા કે જેમ યોગી પ્રાણાયામથી શ્વાસ રોકે છે.