રક્ષામેતિ ચ યૈરુક્તં રાક્ષસાસ્તે ભવન્તુ વઃ । જક્ષામ ઇતિ યૈરુક્તં યક્ષા એવ ભવન્તુ વઃ ।। ૭.૪.
'જેઓએ કહ્યું કે રક્ષણ કરીએ, તેઓ રાક્ષસ કહેવાશે; અને જેઓએ કહ્યું કે ભોજન કરીએ, તેઓ યક્ષ કહેવાશે.'
તત્ર હેતિઃ પ્રહેતિશ્ચ ભ્રાતરૌ રાક્ષસાધિપૌ । મધુકૈટભસઙ્કાશૌ બભૂવતુરરિન્દમૌ ।। ૭.૪.
ત્યાં હેતી અને પ્રહેતી નામના બે ભાઈઓ રાક્ષસોના રાજા બન્યા. તેઓ મધુ-કૈટભ જેવી તાકાત ધરાવતા અને દેવોના શત્રુ હતા.
પ્રહેતિર્ધાર્મિકસ્તત્ર તપોવનગતસ્તદા । હેતિર્દારક્રિયાર્થે તુ પરં યત્નમથાકરોત્ ।। ૭.૪.
તેમાં પ્રહેતી ધર્મનિષ્ઠ હતો અને તે સમયે તપોવનમાં રહેતો હતો. હેતીએ પુત્રપ્રાપ્તિ માટે ખૂબ પ્રયત્ન કર્યો.
સ કાલભગિનીં કન્યાં ભયાં નામ ભયાવહામ્ । ઉદાવહદમેયાત્મા સ્વયમેવ મહામતિઃ ।। ૭.૪.
એ મહામતિ અને સ્વયં નિયંત્રિત હેતીએ કાળની બહેન ભયાનક ભયા નામની કન્યાને પત્ની તરીકે સ્વીકારી.
સ તસ્યાં જનયામાસ હેતી રાક્ષસપુઙ્ગવઃ । પુત્રં પુત્રવતાં શ્રેષ્ઠો વિદ્યુત્કેશ ઇતિ શ્રુતમ્ ।। ૭.૪.
હેતી, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, એ ભયા પાસેથી પુત્રને જન્મ આપ્યો, જે પુત્રોમાં શ્રેષ્ઠ અને વિદ્યુત્કેશ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો.
વિદ્યુત્કેશો હેતિપુત્રઃ સ દીપ્તાર્કસમપ્રભઃ । વ્યવર્ધત મહાતેજાસ્તોયમધ્ય ઇવામ્બુદઃ ।। ૭.૪.
હેતીનો પુત્ર વિદ્યુત્કેશ, દીપ્ત સૂર્ય જેવો તેજસ્વી હતો અને પાણીમાં વધતા મેઘ જેવો વિકસતો ગયો.
સ યદા યૌવનં ભદ્રમનુપ્રાપ્તો નિશાચરઃ । તતો દારક્રિયાં તસ્ય કર્તું વ્યવસિતઃ પિતા ।। ૭.૪.
જ્યારે એ નિશાચર યુવાનીના શુભ વયે પહોંચ્યો, ત્યારે તેના પિતાએ તેના લગ્ન માટે વિચાર કર્યો.
સન્ધ્યાયાસ્તનયાં સો ઽથ સન્ધ્યાતુલ્યાં પ્રભાવતઃ । વરયામાસ પુત્રાર્થં હેતી રાક્ષસપુઙ્ગવઃ ।। ૭.૪.
પછી હેતી નામનો રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, પોતાના પુત્ર માટે સંધ્યા જેવી જ શક્તિશાળી સંધ્યાની પુત્રીને પસંદ કરી.
અવશ્યમેવ દાતવ્યા પરસ્મૈ સેતિ સન્ધ્યયા । ચિન્તયિત્વા સુતા દત્તા વિદ્યુત્કેશાય રાઘવ ।। ૭.૪.
‘મારે મારી દીકરીને બીજાને આપવી જ પડશે’ એમ વિચારીને સંધ્યાએ પોતાની પુત્રી વિદ્યુત્કેશને આપી દીધી, હે રાઘવ.
સન્ધ્યાયાસ્તનયાં લબ્ધ્વા વિદ્યુત્કેશો નિશાચરઃ । રમતે સ્મ તયા સાર્ધં પૌલોમ્યા મઘવાનિવ ।। ૭.૪.
સંધ્યાની પુત્રી મળ્યા પછી, વિદ્યુત્કેશ એ રાત્રિમાં ફરતો રાક્ષસ, તેની સાથે આનંદથી રહેવા લાગ્યો, જેમ મેઘરાજ પૌલોમીની સાથે આનંદ કરે છે.
કેનચિત્ત્વથ કાલેન રામ સાલકટઙ્કટા । વિદ્યુત્કેશાદ્ગર્ભમાપ ઘનરાજિરિવાર્ણવાત્ ।। ૭.૪.
થોડા સમય પછી, હે રામ, સાલકટંકટા વિદ્યુત્કેશથી ગર્ભવતી થઈ, જેમ પવનથી મેઘમાળા ભરાઈ જાય છે.
તતઃ સા રાક્ષસી ગર્ભં ઘનગર્ભસમપ્રભમ્ । પ્રસૂતા મન્દરં ગત્વા ગઙ્ગા ગર્ભમિવાગ્નિજમ્ ।। ૭.૪.
પછી એ રાક્ષસી, જેનો ગર્ભ વરસાદથી ભરેલા વાદળ જેટલો તેજસ્વી હતો, મન્દર પર્વત પર ગઈ અને ત્યાં બાળકને જન્મ આપ્યો, જેમ ગંગાએ અગ્નિના પુત્રને જન્મ આપ્યો હતો.
સમુત્સૃજ્ય તુ સા ગર્ભં વિદ્યુત્કેશરતાર્થિની । રેમે તુ સાર્ધં પતિના વિસ્મૃત્ય સુતમાત્મજમ્ ।। ૭.૪.
વિદ્યુત્કેશ સાથે મિલન કરવાની ઈચ્છાથી, એ સ્ત્રીએ પોતાનો બાળક છોડી દીધો અને પોતાનો પુત્ર ભૂલીને પતિ સાથે આનંદ માણવા લાગી.
ઉત્સૃષ્ટસ્તુ તદા ગર્ભો ઘનશબ્દસમસ્વનઃ । તયોત્સૃષ્ટઃ સ તુ શિશુઃ શરદર્કસમદ્યુતિઃ । નિધાયાસ્યે સ્વયં મુષ્ટિં રુરોદ શનકૈસ્તદા ।। ૭.૪.
પછી એ છોડી દીધેલો બાળક, જેનો રડવાનો અવાજ વાદળના ગર્જનાથી પણ ઉંચો હતો અને જે શરદના સૂર્ય જેવો તેજસ્વી હતો, એણે પોતાના મોઢામાં મુઠી મૂકી ધીમે ધીમે રડવા લાગ્યો.
તતો વૃષભમાસ્થાય પાર્વત્યા સહિતઃ શિવઃ । વાયુમાર્ગેણ ગચ્છન્વૈ શુશ્રાવ રુદિતસ્વનમ્ ।। ૭.૪.
પછી શિવજી, પાર્વતી સાથે પોતાના વૃષભ પર બેઠા અને પવનના માર્ગે જતા, એ રડવાનો અવાજ સાંભળ્યો.
અપશ્યદુમયા સાર્ધં રુદન્તં રાક્ષસાત્મજમ્ । કારુણ્યભાવાત્પાર્વત્યા ભવસ્ત્રિપુરસૂદનઃ ।। ૭.૪.
ઉમાના સાથે, એ રડતો રાક્ષસપુત્ર જોયો; પાર્વતીના દયાભાવથી ભવ, ત્રિપુરાના વિનાશક, દયાળુ થયા.
તં રાક્ષસાત્મજં ચક્રે માતુરેવ વયઃસમમ્ । અમરં ચૈવ તં કૃત્વા મહાદેવો ઽક્ષરો ઽવ્યયઃ ।। ૭.૪.
મહાદેવ, જે અક્ષય અને શાશ્વત છે, એ રાક્ષસપુત્રને તેની માતા જેટલું જ વય આપ્યું અને તેને અમરતા પણ આપી.
પુરમાકાશગં પ્રાદાત્પાર્વત્યાઃ પ્રિયકામ્યયા । ઉમયાપિ વરો દત્તો રાક્ષસાનાં નૃપાત્મજ ।। ૭.૪.
પાર્વતીને પ્રસન્ન કરવા માટે, શિવજી એ બાળકને આકાશમાં એક નગર આપ્યું; અને ઉમાએ પણ રાક્ષસોને વરદાન આપ્યું, હે રાજકુમાર.
સદ્યોપલબ્ધિર્ગર્ભસ્ય પ્રસૂતિઃ સદ્ય એવ ચ । સદ્ય એવ વયઃપ્રાપ્તિર્માતુરેવ વયસ્સમમ્ ।। ૭.૪.
એ બાળકને તરત જ જન્મ, તરત જ વૃદ્ધિ અને તરત જ પોતાની માતા જેટલું વય પ્રાપ્ત થયું.
તતઃ સુકેશો વરદાનગર્વિતઃ શ્રિયં પ્રભોઃ પ્રાપ્ય હરસ્ય પાર્શ્વતઃ । ચચાર સર્વત્ર મહાન્મહામતિઃ ખગં પુરં પ્રાપ્ય પુરન્દરો યથા ।। ૭.૪.
પછી સુકેશ, વરદાનથી ગર્વિત અને ભગવાનની કીર્તિ મેળવનાર, હરિના પાસે રહીને સર્વત્ર વિહાર કરવા લાગ્યો; એ મહાન અને બુદ્ધિશાળી સુકેશે નગર પ્રાપ્ત કરીને, જેમ ઇન્દ્રે અમરાવતી મેળવી પછી વિહાર કર્યો હતો, તેમ સર્વત્ર ફરવા લાગ્યો.
સુકેશં ધાર્મિકં દૃષ્ટ્વા વરલબ્ધં ચ રાક્ષસમ્ । ગ્રામણીર્નામ ગન્ધર્વો વિશ્વાવસુસમપ્રભઃ ।। ૭.૫.
સુકેશને, જે ધર્મનિષ્ઠ અને વરદાન પ્રાપ્ત રાક્ષસ હતો, જોઈને, વિશ્વાવસુ નામનો, તેજમાં સમાન ગંધર્વપ્રમુખ ત્યાં આવ્યો.
તસ્ય દેવવતી નામ દ્વિતીયા શ્રીરિવાત્મજા । ત્રિષુ લોકેષુ વિખ્યાતા રૂપયૌવનશાલિની । તાં સુકેશાય ધર્મેણ દદૌ રક્ષઃશ્રિયં યથા ।। ૭.૫.
એની બીજી દીકરી દેવવતી નામે હતી, જે પવનપુત્રની જેમ તેજસ્વી અને ત્રણેય લોકમાં રૂપ અને યુવાની માટે પ્રસિદ્ધ હતી; એ દેવવતીને સુકેશને ધર્મ પ્રમાણે આપી, જેમ રાક્ષસોની સંપત્તિ આપી હોય તેમ.
વરદાનકૃતૈશ્વર્યં સા તં પ્રાપ્ય પતિં પ્રિયમ્ । આસીદ્દેવવતી તુષ્ટા ધનં પ્રાપ્યેવ નિર્ધનઃ ।। ૭.૫.
વરદાનના પ્રભાવથી શક્તિશાળી એવા પ્રિય પતિને પામીને દેવવતી ખૂબ પ્રસન્ન થઈ, જેમ ગરીબને ધન મળે ત્યારે ખુશી થાય.
સ તયા સહ સંયુક્તો રરાજ રજનીચરઃ । અઞ્જનાદભિનિષ્ક્રાન્તઃ કરેણ્વેવ મહાગજઃ ।। ૭.૫.
તેવી રીતે, દેવવતી સાથે જોડાઈને એ રાત્રિમાં ફરતો રાક્ષસ તેજથી ઝળહળી ઉઠ્યો, જેમ અંધકારમય જંગલમાંથી મોટો હાથી બહાર આવે ત્યારે દેખાય છે.
દેવવત્યાં સુકેશસ્તુ જનયામાસ રાઘવ ।। ૭.૫.
દેવવતીમાંથી સુકેશે પુત્રોને જન્મ આપ્યા, હે રાઘવ.
ત્રીન્ પુત્રાન્ જનયામાસ ત્રેતાગ્નિસમવિગ્રહાન્ । માલ્યવન્તં સુમાલિં ચ માલિં ચ બલિનાં વરમ્ । ત્રીંસ્ત્રિનેત્રસમાન્પુત્રાન્રાક્ષસાન્રાક્ષસાધિપઃ ।। ૭.૫.
સુકેશાએ ત્રણ પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા, જેમના રૂપ ત્રેતાયુગના યજ્ઞાગ્નિ જેટલા જ તેજસ્વી હતા—માલ્યવંત, સુમાલી અને માલી. એ ત્રણેય ભાઈઓ રાક્ષસોમાં સૌથી બળવાન હતા અને તેઓ ત્રિનેત્રવાળા દેવ જેવા જ મહાન હતા.
ત્રયો લોકા ઇવાવ્યગ્રાઃ સ્થિતાસ્ત્રય ઇવાગ્નયઃ । ત્રયો મન્ત્રા ઇવાત્યુગ્રાસ્ત્રયો ઘોરા ઇવામયાઃ ।। ૭.૫.
તેઓ ત્રણેય લોકોથી પણ અડગ હતા, ત્રણ અગ્નિ જેવી જ્વલંત શક્તિ ધરાવતા, ત્રણ મંત્ર જેટલા પ્રભાવી અને ત્રણ ભયાનક રોગો જેટલા ભયાનક હતા.
ત્રયઃ સુકેશસ્ય સુતાસ્ત્રેતાગ્નિસમતેજસઃ । વિવૃદ્ધિમગમંસ્તત્ર વ્યાધયોપેક્ષિતા ઇવ ।। ૭.૫.
સુકેશાના એ ત્રણ પુત્રો, યજ્ઞાગ્નિ જેવી તેજસ્વિતા ધરાવતા, ત્યાં દિવસે દિવસે વધુ શક્તિશાળી બનતા ગયા, જાણે અવગણેલા રોગો વધે એમ.
વરપ્રાપ્તિં પિતુસ્તે તુ જ્ઞાત્વેશ્વરતપોબલાત્ । તપસ્તપ્તું ગતા મેરું ભ્રાતરઃ કૃતનિશ્ચયાઃ ।। ૭.૫.
પિતાએ તપશ્ચર્યાથી મળેલા વર વિશે જાણીને, એ ત્રણેય ભાઈઓ મજબૂત સંકલ્પ સાથે મેરુ પર્વત પર તપ કરવા ગયા.
પ્રગૃહ્ય નિયમાન્ઘોરાન્રાક્ષસા નૃપસત્તમ । વિચેરુસ્તે તપો ઘોરં સર્વભૂતભયાવહમ્ ।। ૭.૫.
એ રાક્ષસોએ કઠોર નિયમો ધારણ કરી, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, એણે ભયાનક તપશ્ચર્યાનો આરંભ કર્યો, જે તમામ જીવજંતુઓને ડરાવનારી હતી.