રામો ઽભિવાદ્ય પ્રયત આસનાન્યાદિદેશ હ । તેષુ કાઞ્ચનચિત્રેષુ મહત્સુ ચ વરેષુ ચ ।। ૭.૧.
રામે ભક્તિપૂર્વક નમન કરીને તેમને સોનાથી શોભિત, વિશાળ અને શ્રેષ્ઠ આસનો આપ્યા.
કુશાન્તર્ધાનદત્તેષુ મૃગચર્મયુતેષુ ચ । યથાર્હમુપવિષ્ટાસ્તે આસનેષ્વૃષિપુઙ્ગવાઃ ।। ૭.૧.
પવિત્ર કુશ અને મૃગચર્મથી આવરણ કરેલા આસનો પર ઋષિપ્રમુખો યોગ્ય રીતે બેઠા.
રામેણ કુશલં પૃષ્ટાઃ સશિષ્યાઃ સપુરોગમાઃ । મહર્ષયો વેદવિદો રામં વચનમબ્રુવન્ ।। ૭.૧.
રામે મહર્ષિઓ, તેમના શિષ્યો અને મુખ્ય ઋષિઓની કૂશળતા પૂછીને, વેદજ્ઞ મહર્ષિઓએ રામને કહ્યું.
કુશલં નો મહાબાહો સર્વત્ર રઘુનન્દન । ત્વાં તુ દિષ્ટ્યા કુશલિનં પશ્યામો હતશાત્રવમ્ ।। ૭.૧.
હે રઘુકુલના આનંદ, હે મહાબાહુ, અમારું સર્વત્ર સુખ છે. સૌભાગ્યથી, અમે તને શત્રુવિહિન અને સુખી જોઈ શકીએ છીએ.
દિષ્ટ્યા ત્વયા હતો રાજન્રાવણો લોકરાવણઃ । ન હિ ભારઃ સ તે રામ રાવણઃ પુત્રપૌત્રવાન્ ।। ૭.૧.
હે રાજા, તારા હાથે રાવણ, જે લોકોએ ભય પામ્યો હતો, તેનું સંહાર થયું એ અમારે આનંદ છે. હે રામ, પુત્ર-પૌત્રવાળો રાવણ તારા માટે કોઈ ભાર નહોતો.
સધનુસ્ત્વં હિ લોકાંસ્ત્રીન્વિજયેથા ન સંશયઃ । દિષ્ટ્યા ત્વયા હતો રામ રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ ।। ૭.૧.
તારા ધનુષ્યથી તું ત્રણેય લોકને જીતે એમાં શંકા નથી. હે રામ, તારા હાથે રાક્ષસાધિપતિ રાવણનો વિનાશ થયો એ અમારે આનંદ છે.
દિષ્ટ્યા વિજયિનં ત્વાદ્ય પશ્યામઃ સહ સીતયા । લક્ષ્મણેન ચ ધર્માત્મન્ભ્રાત્રા ત્વદ્ધિતકારિણા ।। ૭.૧.
આજે અમે તને વિજયી જોઈ શકીએ છીએ, સીતા અને તારા કલ્યાણમાં લાગેલા ધર્મનિષ્ઠ લક્ષ્મણ સાથે.
માતૃભિર્ભ્રાતૃસહિતં પશ્યામો ઽદ્ય વયં નૃપ । દિષ્ટ્યા પ્રહસ્તો વિકટો વિરૂપાક્ષો મહોદરઃ । અકમ્પનશ્ચ દુર્ધર્ષો નિહતાસ્તે નિશાચરાઃ ।। ૭.૧.
આજે, હે રાજા, અમે તને માતાઓ અને ભાઈઓ સાથે જોઈ શકીએ છીએ. સૌભાગ્યથી પ્રહસ્ત, વિકટ, વિરૂપાક્ષ, મહોદર અને અકંપન જેવા ભયાનક રાક્ષસો પણ સંહારાયા છે.
યસ્ય પ્રમાણાદ્વિપુલં પ્રમાણં નેહ વિદ્યતે । દિષ્ટ્યા તે સમરે રામ કુમ્ભકર્ણો નિપાતિતઃ ।। ૭.૧.
જેનું કદ અપરંપાર હતું, એવો કુંભકર્ણ પણ, હે રામ, તારા હાથે યુદ્ધમાં સંહારાયો એ અમારે આનંદ છે.
ત્રિશિરાશ્ચાતિકાયશ્ચ દેવાન્તકનરાન્તકૌ । દિષ્ટ્યા તે નિહતા રામ મહાવીર્યા નિશાચરાઃ ।। ૭.૧.
ત્રિશિર, અતિકાય, દેવાંતક અને નરાંતક— રામ, તારા હાથેથી આ મહાન શક્તિશાળી રાક્ષસો મરી ગયા, એ અમને ખૂબ આનંદ છે.
કુમ્ભશ્ચૈવ નિકુમ્ભશ્ચ રાક્ષસૌ ભીમદર્શનૌ । દિષ્ટ્યા તૌ નિહતૌ રામ કુમ્ભકર્ણસુતૌ મૃધે ।। ૭.૧.
કુંભ અને નિકુંભ, જે ભયાનક દેખાતા રાક્ષસો હતા— રામ, યુદ્ધમાં તું કુંભકર્ણના આ બંને પુત્રોને મારી નાખ્યા, એ અમને ખૂબ આનંદ છે.
યુદ્ધોન્મત્તશ્ચ મત્તશ્ચ કાલાન્તકયમોપમૌ । યજ્ઞકોપશ્ચ બલવાન્ધૂમ્રાક્ષો નામ રાક્ષસઃ ।। ૭.૧.
યુદ્ધમાં ઉગ્ર અને પાગલ બનેલા યુદ્ધોન્મત્ત અને મત્ત, અને મહાન શક્તિશાળી, ધૂમ્રાક્ષ નામનો રાક્ષસ યજ્ઞકોપ—
કુર્વન્તઃ કદનં ઘોરમેતે શસ્ત્રાસ્ત્રપારગાઃ । અન્તકપ્રતિમૈર્બાણૈર્દિષ્ટ્યા વિનિહતાસ્ત્વયા ।। ૭.૧.
આ બધા શસ્ત્ર અને અસ્ત્રમાં નિપુણ, ભયાનક હત્યા કરતા, તારા હાથેથી મૃત્યુ સમાન બાણોથી મર્યા, એ અમને આનંદ છે.
દિષ્ટ્યા ત્વં રાક્ષસેન્દ્રેણ દ્વન્દ્વયુદ્ધમુપાગતઃ । દેવતાનામવધ્યેન વિજયં પ્રાપ્તવાનસિ ।। ૭.૧.
રાક્ષસોના રાજા, દેવતાઓ માટે અજેય એવા સાથે તું એકલ યુદ્ધમાં ઉતર્યો અને વિજય મેળવ્યો, એ અમને ખૂબ આનંદ છે.
સઙ્ખ્યે તસ્ય ન કિઞ્ચિત્તુ રાવણસ્ય પરાભવઃ । દ્વન્દ્વયુદ્ધમનુપ્રાપ્તો દિષ્ટ્યા તે રાવણિર્હતઃ ।। ૭.૧.
યુદ્ધમાં રાવણ કદી હાર્યો નહોતો; છતાં, તું તેની સાથે એકલ યુદ્ધમાં લડ્યો અને રાવણના પુત્રને મારી નાખ્યો, એ અમને આનંદ છે.
દિષ્ટ્યા તસ્ય મહાબાહો કાલસ્યેવાભિધાવતઃ । મુક્તઃ સુરરિપોર્વીર પ્રાપ્તશ્ચ વિજયસ્ત્વયા ।। ૭.૧.
મહાબાહુ, જ્યારે તે કાળ સમાન તારા પર તૂટી પડ્યો ત્યારે પણ તું બચી ગયો અને દેવતાઓના દુશ્મન પર વિજય મેળવ્યો, એ અમને આનંદ છે.
અભિનન્દામ તે સર્વે સંશ્રુત્યેન્દ્રજિતો વધમ્ । સો ઽવધ્યઃ સર્વભૂતાનાં મહામાયાધરો યુધિ ।। ૭.૧.
અમે બધા ઇન્દ્રજિતના મૃત્યુનું સમાચાર સાંભળી ખુશ છીએ—જે સર્વ જીવ માટે અજેય હતો અને યુદ્ધમાં મહાન માયા ધરાવતો હતો.
વિસ્મયસ્ત્વેષ ચાસ્માકં તચ્છ્રુત્વેન્દ્રજિતં હતમ્ ।। ૭.૧.
ઇન્દ્રજિત મર્યો એ સાંભળીને અમને ખૂબ આશ્ચર્ય થયું છે.
એતે ચાન્યે ચ બહવો રાક્ષસાઃ કામરૂપિણઃ । દિષ્ટ્યા ત્વયા હતા વીરા રઘૂણાં કુલવર્દ્ધન ।। ૭.૧.
આ અને બીજા અનેક ઇચ્છાથી રૂપ બદલી શકતા રાક્ષસો— રઘુવંશને વધારનાર, તું આવા વીર રાક્ષસોને મારી નાખ્યા, એ અમને આનંદ છે.
દત્ત્વા પુણ્યામિમાં વીર સૌમ્યામભયદક્ષિણામ્ ૭.૧.
વીર, તું આ પવિત્ર અને સૌમ્ય નિર્ભયતાનું દાન આપ્યું છે—
શ્રુત્વા તુ તેષાં વચનમૃષીણાં ભાવિતાત્મનામ્ । વિસ્મયં પરમં ગત્વા રામઃ પ્રાઞ્જલિરબ્રવીત્ ।। ૭.૧.
પવિત્ર મનવાળા ઋષિઓના વચન સાંભળી, રામે ખૂબ આશ્ચર્ય સાથે હાથ જોડીને કહ્યું—
ભગવન્તઃ કુમ્ભકર્ણં રાવણં ચ નિશાચરમ્ । અતિક્રમ્ય મહાવીર્યૌ કિં પ્રશંસથ રાવણિમ્ ।। ૭.૧.
મહાનુભાવો, કુંભકર્ણ અને રાવણ જેવા મહાવીર રાક્ષસોને છોડીને, તમે રાવણના પુત્રની જ કેમ પ્રશંસા કરો છો?
મહોદરં પ્રહસ્તં ચ વિરૂપાક્ષં ચ રાક્ષસમ્ । મત્તોન્મત્તૌ ચ દુર્ધર્ષૌ દેવાન્તકનરાન્તકૌ ૭.૧.
મહોદર, પ્રહસ્ત અને રાક્ષસ વિરૂપાક્ષ, તેમજ ઉગ્ર અને અપરાજેય દેવાંતક અને નરાંતક—
અતિકાયં ત્રિશિરસં ધૂમ્રાક્ષં ચ નિશાચરમ્ । અતિક્રમ્ય મહાવીર્યાન્કિં પ્રશંસથ રાવણિમ્ ।। ૭.૧.
અતિકાય, ત્રિશિર અને ધૂમ્રાક્ષ જેવા મહાવીર રાક્ષસોને છોડીને, તમે રાવણના પુત્રની કેમ પ્રશંસા કરો છો?
કીદૃશો વૈ પ્રભાવો ઽસ્ય કિં બલં કઃ પરાક્રમઃ । કેન વા કારણેનૈષ રાવણાદતિરિચ્યતે ।। ૭.૧.
એની શક્તિ કેવી છે? એનું બળ કેટલું છે? એનો પરાક્રમ કેવો છે? અને કયા કારણથી એ રાવણ કરતાં વધુ છે?
શક્યં યદિ મયા શ્રોતું ન ખલ્વાજ્ઞાપયામિ વઃ । યદિ ગુહ્યં ન ચેદ્વક્તું શ્રોતુમિચ્છામિ કથ્યતામ્ ।। ૭.૧.
જો મને સાંભળવું યોગ્ય હોય તો હું તમને આજ્ઞા આપતો નથી; પણ જો એ કોઈ ગુપ્ત વાત નથી, તો હું સાંભળવા ઇચ્છું છું—કૃપા કરીને કહો.
શક્રો ઽપિ વિજિતસ્તેન કથં લબ્ધવરશ્ચ સઃ । કથં ચ બલવાનન્પુત્રો ન પિતા તસ્ય રાવણઃ ।। ૭.૧.
એણે તો ઇન્દ્રને પણ જીત્યો હતો—એને આવું વર્તમાન કેવી રીતે મળ્યું? અને કેમ એનો પુત્ર જ વધુ શક્તિશાળી છે, પિતા રાવણ નહીં?
કથં પિતુશ્ચાભ્યધિકો મહાહવે શક્રસ્ય જેતા હિ કથં સ રાક્ષસઃ । વરાશ્ચ લબ્ધાઃ કથયસ્વ મે ઽદ્ય તત્પૃચ્છતશ્ચાસ્ય મુનીન્દ્ર સર્વમ્ ।। ૭.૧.
મને કહો કે એ રાક્ષસે કેવી રીતે પોતાના પિતાને મહાયુદ્ધમાં પછાડ્યો અને ઇન્દ્રને પણ જીત્યો? આજે એણે કયા કયા વરદાન મેળવ્યા એ પણ કહો, હે મહર્ષિ, કેમ કે હું તમારું બધું જ પૂછું છું.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ । કુમ્ભયોનિર્મિહાતેજા રામમેતદુવાચ હ ।। ૭.૨.
મહાન આત્માવાળા રાઘવના આ વચન સાંભળી, તપશ્ચર્યામાં તેજસ્વી કુંભયોનીએ રામને આ રીતે કહ્યું.
શૃણુ રામ કથાવૃત્તં તસ્ય તેજોબલં મહત્ । જઘાન શત્રૂન્યેનાસૌ ન ચ વધ્યઃ સ શત્રુભિઃ ।। ૭.૨.
હે રામ, હવે તું એના કાર્યો, મહાન તેજ અને બળની વાતો સાંભળ. એના બળથી એ દુશ્મનોને હરાવતો હતો, પણ દુશ્મનો એને મારી શકતા નહોતા.