નૃષદ્ગુઃ કવષો ધૌમ્યો રૌદ્રેયશ્ચ મહાનૃષિઃ । તે ઽપ્યાજગ્મુઃ સશિષ્યા વૈ યે શ્રિતાઃ પશ્ચિમાં દિશમ્ ।। ૭.૧.
નૃષદગુ, કવષ, ધૌમ્ય અને મહાન ઋષિ રૌદ્રેય પણ પોતાના શિષ્યો સાથે, પશ્ચિમ દિશામાં વસતા બધા ઋષિઓ સાથે આવ્યા.
વસિષ્ઠઃ કશ્યપો ઽથાત્રિર્વિશ્વામિત્રઃ સગૌતમઃ । જમદગ્નિર્ભરદ્વાજસ્તે ઽપિ સપ્તર્ષયસ્તથા ।। ૭.૧.
વશિષ્ઠ, કશ્યપ, અત્રિ, વિશ્વામિત્ર, ગૌતમ, જમદગ્નિ અને ભરદ્વાજ—આ સાતે ઋષિઓ પણ ત્યાં પહોંચ્યા.
ઉદીચ્યાં દિશિ સપ્તૈતે નિત્યમેવ નિવાસિનઃ ।। ૭.૧.
આ સાતે ઋષિઓ હંમેશા ઉત્તર દિશામાં વસે છે.
સમ્પ્રાપ્ય તે મહાત્માનો રાઘવસ્ય નિવેશનમ્ । વિષ્ટિતાઃ પ્રતિહારાર્થં હુતાશનસમપ્રભાઃ । વેદવેદાઙ્ગવિદુષો નાનાશાસ્ત્રવિશારદાઃ ।। ૭.૧.
આ મહાન આત્માઓ, અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવતા, વેદ અને વેદાંગના જાણકાર તથા અનેક શાસ્ત્રોમાં નિપુણ, રાઘવના મહેલે પહોંચીને પ્રવેશની રાહ જોઈને ઊભા રહ્યા.
દ્વાઃસ્થં પ્રોવાચ ધર્માત્મા અગસ્ત્યો મુનિસત્તમઃ । નિવેદ્યતાં દાશરથેર્ઋષીનસ્માન્સમાગતાન્ ।। ૭.૧.
મુનિશ્રેષ્ઠ અગસ્ત્યે ધર્મનિષ્ઠા સાથે દ્વારપાળને કહ્યું: 'દશરથપુત્રને જણાવો કે ઋષિઓ અહીં એકત્ર થયા છે.'
પ્રતીહારસ્તતસ્તૂર્ણમગસ્ત્યવચનાદ્દ્રુતમ્ । સમીપં રાઘવસ્યાશુ પ્રવિવેશ મહાત્મનઃ ।। ૭.૧.
પછી અગસ્ત્યના કહેવા પર દ્વારપાળ ઝડપથી મહાત્મા રાઘવના સમીપે ગયો.
નયેઙ્ગિતજ્ઞઃ સદ્વૃત્તો દક્ષો ધૈર્યસમન્વિતઃ । સ રામં દૃશ્ય સહસા પૂર્ણચન્દ્રસમપ્રભમ્ ।। ૭.૧.
સંયમથી ચાલતો, સમજદાર, સદ્ગુણો ધરાવતો અને ધૈર્યવાન તે દ્વારપાળ અચાનક પૂર્ણચંદ્ર જેવો તેજસ્વી રામને જોયો.
અગસ્ત્યં કથયામાસ સમ્પ્રાપ્તમૃષિભિઃ સહ ।। ૭.૧.
તેણે રામને જાણ કરાવી કે અગસ્ત્ય ઋષિઓ સાથે આવ્યા છે.
શ્રુત્વા પ્રાપ્તાન્મુનીંસ્તાંસ્તુ બાલસૂર્યસમપ્રભાન્ । પ્રત્યુવાચ તતો દ્વાસ્સ્થં પ્રવેશય યથાસુખમ્ ।। ૭.૧.
જ્યારે રામે સાંભળ્યું કે સૂર્યોદય જેવો તેજ ધરાવતા ઋષિઓ આવ્યા છે, ત્યારે તેણે દ્વારપાળને કહ્યું: 'તેમને આનંદથી અંદર લાવો.'
તાન્ સમ્પ્રાપ્તાન્ મુનીન્ દૃષ્ટ્વા પ્રત્યુત્થાય કૃતાઞ્જલિઃ । પાદ્યાર્ઘ્યાદિભિરાનર્ચ ગાં નિવેદ્ય ચ સાદરમ્ ।। ૭.૧.
આ ઋષિઓને આવતાં જોઈ રામ ઊભો થયો, હાથ જોડી નમસ્કાર કર્યો, પાદ્ય-અર્ગ્ય વગેરેથી તેમનું સન્માન કર્યું અને શ્રદ્ધાપૂર્વક ગાય પણ અર્પણ કરી.
રામો ઽભિવાદ્ય પ્રયત આસનાન્યાદિદેશ હ । તેષુ કાઞ્ચનચિત્રેષુ મહત્સુ ચ વરેષુ ચ ।। ૭.૧.
રામે ભક્તિપૂર્વક નમન કરીને તેમને સોનાથી શોભિત, વિશાળ અને શ્રેષ્ઠ આસનો આપ્યા.
કુશાન્તર્ધાનદત્તેષુ મૃગચર્મયુતેષુ ચ । યથાર્હમુપવિષ્ટાસ્તે આસનેષ્વૃષિપુઙ્ગવાઃ ।। ૭.૧.
પવિત્ર કુશ અને મૃગચર્મથી આવરણ કરેલા આસનો પર ઋષિપ્રમુખો યોગ્ય રીતે બેઠા.
રામેણ કુશલં પૃષ્ટાઃ સશિષ્યાઃ સપુરોગમાઃ । મહર્ષયો વેદવિદો રામં વચનમબ્રુવન્ ।। ૭.૧.
રામે મહર્ષિઓ, તેમના શિષ્યો અને મુખ્ય ઋષિઓની કૂશળતા પૂછીને, વેદજ્ઞ મહર્ષિઓએ રામને કહ્યું.
કુશલં નો મહાબાહો સર્વત્ર રઘુનન્દન । ત્વાં તુ દિષ્ટ્યા કુશલિનં પશ્યામો હતશાત્રવમ્ ।। ૭.૧.
હે રઘુકુલના આનંદ, હે મહાબાહુ, અમારું સર્વત્ર સુખ છે. સૌભાગ્યથી, અમે તને શત્રુવિહિન અને સુખી જોઈ શકીએ છીએ.
દિષ્ટ્યા ત્વયા હતો રાજન્રાવણો લોકરાવણઃ । ન હિ ભારઃ સ તે રામ રાવણઃ પુત્રપૌત્રવાન્ ।। ૭.૧.
હે રાજા, તારા હાથે રાવણ, જે લોકોએ ભય પામ્યો હતો, તેનું સંહાર થયું એ અમારે આનંદ છે. હે રામ, પુત્ર-પૌત્રવાળો રાવણ તારા માટે કોઈ ભાર નહોતો.
સધનુસ્ત્વં હિ લોકાંસ્ત્રીન્વિજયેથા ન સંશયઃ । દિષ્ટ્યા ત્વયા હતો રામ રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ ।। ૭.૧.
તારા ધનુષ્યથી તું ત્રણેય લોકને જીતે એમાં શંકા નથી. હે રામ, તારા હાથે રાક્ષસાધિપતિ રાવણનો વિનાશ થયો એ અમારે આનંદ છે.
દિષ્ટ્યા વિજયિનં ત્વાદ્ય પશ્યામઃ સહ સીતયા । લક્ષ્મણેન ચ ધર્માત્મન્ભ્રાત્રા ત્વદ્ધિતકારિણા ।। ૭.૧.
આજે અમે તને વિજયી જોઈ શકીએ છીએ, સીતા અને તારા કલ્યાણમાં લાગેલા ધર્મનિષ્ઠ લક્ષ્મણ સાથે.
માતૃભિર્ભ્રાતૃસહિતં પશ્યામો ઽદ્ય વયં નૃપ । દિષ્ટ્યા પ્રહસ્તો વિકટો વિરૂપાક્ષો મહોદરઃ । અકમ્પનશ્ચ દુર્ધર્ષો નિહતાસ્તે નિશાચરાઃ ।। ૭.૧.
આજે, હે રાજા, અમે તને માતાઓ અને ભાઈઓ સાથે જોઈ શકીએ છીએ. સૌભાગ્યથી પ્રહસ્ત, વિકટ, વિરૂપાક્ષ, મહોદર અને અકંપન જેવા ભયાનક રાક્ષસો પણ સંહારાયા છે.
યસ્ય પ્રમાણાદ્વિપુલં પ્રમાણં નેહ વિદ્યતે । દિષ્ટ્યા તે સમરે રામ કુમ્ભકર્ણો નિપાતિતઃ ।। ૭.૧.
જેનું કદ અપરંપાર હતું, એવો કુંભકર્ણ પણ, હે રામ, તારા હાથે યુદ્ધમાં સંહારાયો એ અમારે આનંદ છે.
ત્રિશિરાશ્ચાતિકાયશ્ચ દેવાન્તકનરાન્તકૌ । દિષ્ટ્યા તે નિહતા રામ મહાવીર્યા નિશાચરાઃ ।। ૭.૧.
ત્રિશિર, અતિકાય, દેવાંતક અને નરાંતક— રામ, તારા હાથેથી આ મહાન શક્તિશાળી રાક્ષસો મરી ગયા, એ અમને ખૂબ આનંદ છે.
કુમ્ભશ્ચૈવ નિકુમ્ભશ્ચ રાક્ષસૌ ભીમદર્શનૌ । દિષ્ટ્યા તૌ નિહતૌ રામ કુમ્ભકર્ણસુતૌ મૃધે ।। ૭.૧.
કુંભ અને નિકુંભ, જે ભયાનક દેખાતા રાક્ષસો હતા— રામ, યુદ્ધમાં તું કુંભકર્ણના આ બંને પુત્રોને મારી નાખ્યા, એ અમને ખૂબ આનંદ છે.
યુદ્ધોન્મત્તશ્ચ મત્તશ્ચ કાલાન્તકયમોપમૌ । યજ્ઞકોપશ્ચ બલવાન્ધૂમ્રાક્ષો નામ રાક્ષસઃ ।। ૭.૧.
યુદ્ધમાં ઉગ્ર અને પાગલ બનેલા યુદ્ધોન્મત્ત અને મત્ત, અને મહાન શક્તિશાળી, ધૂમ્રાક્ષ નામનો રાક્ષસ યજ્ઞકોપ—
કુર્વન્તઃ કદનં ઘોરમેતે શસ્ત્રાસ્ત્રપારગાઃ । અન્તકપ્રતિમૈર્બાણૈર્દિષ્ટ્યા વિનિહતાસ્ત્વયા ।। ૭.૧.
આ બધા શસ્ત્ર અને અસ્ત્રમાં નિપુણ, ભયાનક હત્યા કરતા, તારા હાથેથી મૃત્યુ સમાન બાણોથી મર્યા, એ અમને આનંદ છે.
દિષ્ટ્યા ત્વં રાક્ષસેન્દ્રેણ દ્વન્દ્વયુદ્ધમુપાગતઃ । દેવતાનામવધ્યેન વિજયં પ્રાપ્તવાનસિ ।। ૭.૧.
રાક્ષસોના રાજા, દેવતાઓ માટે અજેય એવા સાથે તું એકલ યુદ્ધમાં ઉતર્યો અને વિજય મેળવ્યો, એ અમને ખૂબ આનંદ છે.
સઙ્ખ્યે તસ્ય ન કિઞ્ચિત્તુ રાવણસ્ય પરાભવઃ । દ્વન્દ્વયુદ્ધમનુપ્રાપ્તો દિષ્ટ્યા તે રાવણિર્હતઃ ।। ૭.૧.
યુદ્ધમાં રાવણ કદી હાર્યો નહોતો; છતાં, તું તેની સાથે એકલ યુદ્ધમાં લડ્યો અને રાવણના પુત્રને મારી નાખ્યો, એ અમને આનંદ છે.
દિષ્ટ્યા તસ્ય મહાબાહો કાલસ્યેવાભિધાવતઃ । મુક્તઃ સુરરિપોર્વીર પ્રાપ્તશ્ચ વિજયસ્ત્વયા ।। ૭.૧.
મહાબાહુ, જ્યારે તે કાળ સમાન તારા પર તૂટી પડ્યો ત્યારે પણ તું બચી ગયો અને દેવતાઓના દુશ્મન પર વિજય મેળવ્યો, એ અમને આનંદ છે.
અભિનન્દામ તે સર્વે સંશ્રુત્યેન્દ્રજિતો વધમ્ । સો ઽવધ્યઃ સર્વભૂતાનાં મહામાયાધરો યુધિ ।। ૭.૧.
અમે બધા ઇન્દ્રજિતના મૃત્યુનું સમાચાર સાંભળી ખુશ છીએ—જે સર્વ જીવ માટે અજેય હતો અને યુદ્ધમાં મહાન માયા ધરાવતો હતો.
વિસ્મયસ્ત્વેષ ચાસ્માકં તચ્છ્રુત્વેન્દ્રજિતં હતમ્ ।। ૭.૧.
ઇન્દ્રજિત મર્યો એ સાંભળીને અમને ખૂબ આશ્ચર્ય થયું છે.
એતે ચાન્યે ચ બહવો રાક્ષસાઃ કામરૂપિણઃ । દિષ્ટ્યા ત્વયા હતા વીરા રઘૂણાં કુલવર્દ્ધન ।। ૭.૧.
આ અને બીજા અનેક ઇચ્છાથી રૂપ બદલી શકતા રાક્ષસો— રઘુવંશને વધારનાર, તું આવા વીર રાક્ષસોને મારી નાખ્યા, એ અમને આનંદ છે.
દત્ત્વા પુણ્યામિમાં વીર સૌમ્યામભયદક્ષિણામ્ ૭.૧.
વીર, તું આ પવિત્ર અને સૌમ્ય નિર્ભયતાનું દાન આપ્યું છે—