અવેક્ષમાણા વૈદેહી પ્રદદૌ વાયુસૂનવે। અવમુચ્યાત્મનઃ કણ્ઠાદ્ધારં જનકનન્દિની
વૈદેહી સીતાએ જોઈને પોતાના ગળેથી હાર ઉતારી, પોતે હાથમાં લઈને પવનપુત્રને આપ્યો.
અવૈક્ષત હરીન્ સર્વાન્ ભર્તારં ચ મુહુર્મુહુઃ। તામિઙ્ગિતજ્ઞઃ સમ્પ્રેક્ષ્ય બભાષે જનકાત્મજામ્
તે સમયે સીતાએ વારંવાર બધા વાનરો અને પોતાના પતિને જોયા; તેની ભાવના સમજીને જનકનંદન રામે સીતાને કહ્યું.
પ્રદેહિ સુભગે હારં યસ્ય તુષ્ટાસિ ભામિનિ। અથ સા વાયુપુત્રાય તં હારમસિતેક્ષણા
"સુભાગ્યવતી, તું જેને પ્રસન્ન થઈને હાર આપવી છે, તેને આપ." ત્યારે કાળી આંખોવાળી સીતાએ પવનપુત્રને એ હાર આપી દીધો.
તેજો ધૃતિર્યશો દાક્ષ્યં સામર્થ્યં વિનયો નયઃ। પૌરુષં વિક્રમો બુદ્ધિર્યસ્મિન્ નેતાનિ નિત્યદા
જેમાં હંમેશાં તેજ, ધીરજ, યશ, કુશળતા, સામર્થ્ય, વિનમ્રતા, સમજદારી, પુરુષાર્થ, પરાક્રમ અને બુદ્ધિ હોય—
હનૂમાંસ્તેન હારેણ શુશુભે વાનરર્ષભઃ। ચન્દ્રાંશુચયગૌરેણ શ્વેતાભ્રેણ યથાચલઃ
હનુમાન, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ, એ ચાંદની જેવી ધોળી હાર પહેરીને એવો શોભતો હતો જેમ કે સફેદ વાદળથી ઢંકાયેલો પર્વત.
સર્વે વાનરવૃદ્ધાશ્ચ યે ચાન્યે વાનરોત્તમાઃ। વાસોભિર્ભૂષણૈશ્ચૈવ યથાર્હં પ્રતિપૂજિતાઃ
બધા વાનર વૃદ્ધો અને અન્ય શ્રેષ્ઠ વાનરોને પણ યોગ્ય રીતે વસ્ત્રો અને આભૂષણોથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા.
વિભીષણોઽથ સુગ્રીવો હનૂમાઞ્જામ્બવાંસ્તથા। સર્વે વાનરમુખ્યાશ્ચ રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા
વિભીષણ, સુગ્રીવ, હનુમાન, જાંબવાન અને બધા વાનરમુખ્યોને નિષ્કલંક કર્મવાળા રામે સન્માન આપ્યો.
યથાર્હં પૂજિતાઃ સર્વે કામૈ રત્નૈશ્ચ પુષ્કલૈઃ। પ્રહૃષ્ટમનસઃ સર્વે જગ્મુરેવ યથાગતમ્
બધાને તેમની યોગ્યતા પ્રમાણે મનગમતા અને અનેક રત્નોથી સન્માન મળ્યું; આનંદિત હૃદયથી બધા પાછા ગયા.
તતો દ્વિવિદમૈન્દાભ્યાં નીલાય ચ પરંતપઃ। સર્વાન્ કામગુણાન્ વીક્ષ્ય પ્રદદૌ વસુધાધિપઃ
પછી દુશ્મનોને હરાવનાર રામે દ્વિવિદ, મેઇંદ અને નીલને પણ તેમની ઇચ્છા મુજબ સર્વ સુખ-સુવિધા આપી.
દૃષ્ટ્વા સર્વે મહાત્માનસ્તતસ્તે વાનરર્ષભાઃ। વિસૃષ્ટાઃ પાર્થિવેન્દ્રેણ કિષ્કિન્ધાં સમુપાગમન્
આ બધું જોઈને મહાન આત્માવાળા વાનરમુખ્યો, રાજાધિરાજ રામે વિદાય આપ્યા પછી, કિષ્કિંધા તરફ પાછા ગયા.
સુગ્રીવો વાનરશ્રેષ્ઠો દૃષ્ટ્વા રામાભિષેચનમ્। પૂજિતશ્ચૈવ રામેણ કિષ્કિન્ધાં પ્રાવિશત્ પુરીમ્
સુગ્રીવ, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ, રામના અભિષેક અને પોતાને મળેલા સન્માન પછી કિષ્કિંધા નગરીમાં પ્રવેશ્યો.
વિભીષણોઽપિ ધર્માત્મા સહ તૈર્નૈર્ઋતર્ષભૈઃ। લબ્ધ્વા કુલધનં રાજા લઙ્કાં પ્રાયાન્મહાયશાઃ
ધર્મનિષ્ઠ અને પ્રસિદ્ધ વિભીષણ, પોતાના કુળધન પ્રાપ્ત કરીને, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા સાથીઓ સાથે લંકા તરફ રાજા બનીને ગયો.
સ રાજ્યમખિલં શાસન્નિહતારિર્મહાયશાઃ। રાઘવઃ પરમોદારઃ શશાસ પરયા મુદા। ઉવાચ લક્ષ્મણં રામો ધર્મજ્ઞં ધર્મવત્સલઃ
શત્રુઓને સંહાર કર્યા પછી મહાન યશસ્વી અને ઉત્તમ દાનશીલ રાઘવએ સમગ્ર રાજ્ય આનંદપૂર્વક સંભાળ્યું અને ધર્મજ્ઞ તથા ધર્મપ્રેમી લક્ષ્મણને કહ્યું.
આતિષ્ઠ ધર્મજ્ઞ મયા સહેમાં ગાં પૂર્વરાજાધ્યુષિતાં બલેન। તુલ્યં મયા ત્વં પિતૃભિર્ધૃતા યા તાં યૌવરાજ્યે ધુરમુદ્વહસ્વ
"હે ધર્મજ્ઞ, મારા સહારે તું આ પૃથ્વી, જે પૂર્વના રાજાઓએ શાસન કરી છે, શક્તિથી સંભાળ. જેમ મારા પિતાઓ અને મેં તેને સંભાળી છે, તેમ તું પણ યુવરાજપદની જવાબદારી વહે.
સર્વાત્મના પર્યનુનીયમાનો યદા ન સૌમિત્રિરુપૈતિ યોગમ્। નિયુજ્યમાનો ભુવિ યૌવરાજ્યે તતોઽભ્યષિઞ્ચદ્ ભરતં મહાત્મા
બધાં રીતે સમજાવ્યા છતાં સૌમિત્રિ લક્ષ્મણે યુવરાજપદ સ્વીકાર્યું નહીં; ત્યારે મહાન આત્માવાળા રામે ભરતને અભિષેક કર્યો.
પૌણ્ડરીકાશ્વમેધાભ્યાં વાજપેયેન ચાસકૃત્। અન્યૈશ્ચ વિવિધૈર્યજ્ઞૈરયજત્ પાર્થિવાત્મજઃ
રાજાના પુત્રએ પૌંડરીક, અશ્વમેધ અને વારંવાર વાજપેય યજ્ઞો કર્યા, અને અનેક પ્રકારના બીજા યજ્ઞો પણ કર્યા.
રાજ્યં દશસહસ્રાણિ પ્રાપ્ય વર્ષાણિ રાઘવઃ। શતાશ્વમેધાનાજહ્રે સદશ્વાન્ ભૂરિદક્ષિણાન્
રાઘવે દસ હજાર વર્ષ સુધી રાજ્ય મેળવ્યા પછી, ઉત્તમ ઘોડાઓ અને ઘણાં દાન સાથે સૈંકડો અશ્વમેધ યજ્ઞો કર્યા.
આજાનુલમ્બિબાહુઃ સ મહાવક્ષાઃ પ્રતાપવાન્। લક્ષ્મણાનુચરો રામઃ શશાસ પૃથિવીમિમામ્
જેનાં હાથ ઘૂંટણ સુધી પહોંચતા, વિશાળ છાતી અને પરાક્રમી એવા રામ, લક્ષ્મણ સાથે, આ ધરતી પર રાજ કરતા.
રાઘવશ્ચાપિ ધર્માત્મા પ્રાપ્ય રાજ્યમનુત્તમમ્। ઈજે બહુવિધૈર્યજ્ઞૈઃ સસુહૃજ્જ્ઞાતિબાન્ધવઃ
ધર્મનિષ્ઠ રાઘવે, શ્રેષ્ઠ રાજ્ય પ્રાપ્ત કરીને, મિત્રો, સગા અને કુટુંબજનો સાથે અનેક પ્રકારના યજ્ઞો કર્યા.
ન પર્યદેવન્ વિધવા ન ચ વ્યાલકૃતં ભયમ્। ન વ્યાધિજં ભયં ચાસીદ્ રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ
રામ રાજ્ય કરતા વખતે, કોઈ વિધવા રડતી ન હતી, જંગલી પ્રાણીઓથી કોઈ ભય ન હતું, અને રોગથી પણ કોઈ ડરતો ન હતો.
નિર્દસ્યુરભવલ્લોકો નાનર્થં કશ્ચિદસ્પૃશત્। ન ચ સ્મ વૃદ્ધા બાલાનાં પ્રેતકાર્યાણિ કુર્વતે
દુનિયામાં કોઈ ચોર નહોતો, કોઈને દુર્ભાગ્ય લાગતું નહોતું, અને વૃદ્ધો ક્યારેય બાળકોનાં અંતિમ સંસ્કાર કરતા નહોતા.
સર્વં મુદિતમેવાસીત્ સર્વો ધર્મપરોઽભવત્। રામમેવાનુપશ્યન્તો નાભ્યહિંસન્ પરસ્પરમ્
સર્વત્ર આનંદ જ હતો, બધા ધર્મમાં લાગેલા હતા; સૌએ રામને જ જોયા, અને કોઈએ કોઈને દુઃખ આપ્યું નહોતું.
આસન્ વર્ષસહસ્રાણિ તથા પુત્રસહસ્રિણઃ। નિરામયા વિશોકાશ્ચ રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ
રામ રાજ્ય કરતા, હજારો વર્ષ સુધી લોકો પાસે હજારો પુત્રો હતા, કોઈ રોગ ન હતો અને કોઈ દુઃખી નહોતો.
રામો રામો રામ ઇતિ પ્રજાનામભવન્ કથાઃ। રામભૂતં જગદભૂદ્ રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ
'રામ, રામ, રામ'—એજ લોકોની વાતો હતી; રામના રાજ્યમાં આખું જગત રામમય બની ગયું હતું.
નિત્યમૂલા નિત્યફલાસ્તરવસ્તત્ર પુષ્પિતાઃ। કામવર્ષી ચ પર્જન્યઃ સુખસ્પર્શશ્ચ મારુતઃ
ત્યાં વૃક્ષો હંમેશાં મજબૂત, ફળથી ભરપૂર અને ફૂલી રહેલા; વાદળો મનગમતું વરસાદ વરસાવે અને પવન સુખદ સ્પર્શ આપતો.
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રા લોભવિવર્જિતાઃ। સ્વકર્મસુ પ્રવર્તન્તે તુષ્ટાઃ સ્વૈરેવ કર્મભિઃ
બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર, લોભથી રહિત, પોતાના કામમાં તૃપ્ત અને ખુશખુશાલ રહેતા.
આસન્ પ્રજા ધર્મપરા રામે શાસતિ નાનૃતાઃ। સર્વે લક્ષણસમ્પન્નાઃ સર્વે ધર્મપરાયણાઃ
રામના રાજ્યમાં praja ધર્મપરાયણ, સત્યવાદી અને સર્વ ગુણોથી યુક્ત હતી; બધા ધર્મમાં સ્થિર હતા.
દશવર્ષસહસ્રાણિ દશવર્ષશતાનિ ચ। ભ્રાતૃભિઃ સહિતઃ શ્રીમાન્ રામો રાજ્યમકારયત્
શ્રીમંત રામે પોતાના ભાઈઓ સાથે દસ હજાર અને દસ સો વર્ષ સુધી રાજ્ય કર્યું.
ધર્મ્યં યશસ્યમાયુષ્યં રાજ્ઞાં ચ વિજયાવહમ્। આદિકાવ્યમિદં ચાર્ષં પુરા વાલ્મીકિના કૃતમ્
આ પ્રાચીન કાવ્ય, જે વાલ્મીકિએ રચ્યું, ધર્મમય, યશસ્વી, આયુષ્યદાયક અને રાજાઓને વિજય આપનારું છે.
યઃ શૃણોતિ સદા લોકે નરઃ પાપાત્ પ્રમુચ્યતે। પુત્રકામશ્ચ પુત્રાન્ વૈ ધનકામો ધનાનિ ચ
જે મનુષ્ય હંમેશાં આ કાવ્ય સાંભળે છે, તે પાપથી મુક્ત થાય છે; પુત્ર ઇચ્છે તે પુત્ર પામે છે, અને ધન ઇચ્છે તે ધન મેળવે છે.