પુરોહિતસ્યાત્મસખસ્ય રાઘવો બૃહસ્પતેઃ શક્ર ઇવામરાધિપઃ। નિપીડ્ય પાદૌ પૃથગાસને શુભે સહૈવ તેનોપવિવેશ વીર્યવાન્
રાઘવે પોતાના પુરોહિત અને મિત્રના પગ દબાવ્યા અને પછી બંનેએ અલગ સુંદર આસન પર બેસ્યા, જેમ ઇન્દ્ર પોતાના ગુરુ બૃહસ્પતિ સાથે બેસે છે.
thumb|અષ્ટાવિંશત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center thumb|મઙ્ગલશાસનં શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે અષ્ટાવિંશત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડના એકસો અઠ્ઠાવીસમા શુભ સર્ગને સાંભળો.
શિરસ્યઞ્જલિમાધાય કૈકેય્યાનન્દવર્ધનઃ। બભાષે ભરતો જ્યેષ્ઠં રામં સત્યપરાક્રમમ્
કૈકેયીનો આનંદ વધારનાર ભરતે હાથ જોડીને માથા પર રાખ્યા અને પોતાના મોટા ભાઈ, સત્યવીર રામને કહ્યું.
પૂજિતા મામિકા માતા દત્તં રાજ્યમિદં મમ। તદ્ દદામિ પુનસ્તુભ્યં યથા ત્વમદદા મમ
મારી માતાને માન મળ્યો છે અને આ રાજ્ય મને મળ્યું છે; હવે એ હું ફરીથી તમને પરત આપું છું, જેમ તમે મને આપ્યું હતું.
ધુરમેકાકિના ન્યસ્તાં વૃષભેણ બલીયસા। કિશોરવદ્ ગુરું ભારં ન વોઢુમહમુત્સહે
એક જ મજબૂત બળદ પર ભારે જુઆ મૂકે છે, પણ હું તો વાછરડા જેવો છું, આવું મોટું ભાર હું ઉઠાવી શકતો નથી.
વારિવેગેન મહતા ભિન્નઃ સેતુરિવ ક્ષરન્। દુર્બન્ધનમિદં મન્યે રાજ્યચ્છિદ્રમસંવૃતમ્
મોટા પાણીના પ્રવાહથી તૂટી ગયેલા બંધ જેવો, આ રાજ્ય પણ મને નબળા બંધથી બંધાયેલું અને ફાટલીઓ ખુલ્લી રહી ગયેલું લાગે છે.
ગતિં ખર ઇવાશ્વસ્ય હંસસ્યેવ ચ વાયસઃ। નાન્વેતુમુત્સહે વીર તવ માર્ગમરિંદમ
જેમ ઘોડાની કે હંસની ચાલ કાગડો પકડી શકતો નથી, એમ હે વીર, દુશ્મનોને હરાવનાર, હું પણ તારી રીત પાળવા અસમર્થ છું.
યથા ચારોપિતો વૃક્ષો જાતશ્ચાન્તર્નિવેશને। મહાનપિ દુરારોહો મહાસ્કન્ધઃ પ્રશાખવાન્
જેમ ઘરનાં અંદર વાવેલો વૃક્ષ, મોટું, ચડવા મુશ્કેલ, અને અનેક ફાંટાવાળું ઉગે છે—
શીર્યેત પુષ્પિતો ભૂત્વા ન ફલાનિ પ્રદર્શયન્। તસ્ય નાનુભવેદર્થં યસ્ય હેતોઃ સ રોપિતઃ
—પણ એ ફૂલો તો આપે છે, છતાં ફળ નથી આપતું, અને જેને માટે વાવ્યું હોય એનો હેતુ પૂરું થતો નથી.
એષોપમા મહાબાહો ત્વમર્થં વેત્તુમર્હસિ। યદ્યસ્માન્ મનુજેન્દ્ર ત્વં ભર્તા ભૃત્યાન્ ન શાધિ હિ
હે મહાબાહુ, આ ઉપમા છે, તું તેનો અર્થ સમજજે. હે મનુષ્યોના રાજા, જો તું અમારો સ્વામી છે, તો અમને વચેટ બનાવીને રાજ કરશો નહીં.
જગદદ્યાભિષિક્તં ત્વામનુપશ્યતુ રાઘવ। પ્રતપન્તમિવાદિત્યં મધ્યાહ્ને દીપ્તતેજસમ્
આજે આખું જગત તને, હે રાઘવ, અભિષેક પામેલા, મધ્યાહ્નના તેજસ્વી સૂર્ય જેવો પ્રકાશમાન જોઈ શકે.
તૂર્યસંઘાતનિર્ઘોષૈઃ કાઞ્ચીનૂપુરનિઃસ્વનૈઃ। મધુરૈર્ગીતશબ્દૈશ્ચ પ્રતિબુધ્યસ્વ શેષ્વ ચ
ઢોલ-બાજા અને વાદ્યોના ગુંજ સાથે, સોનાની પાયલના ઝણકાર અને મીઠા ગીતોના સ્વરે, તું જાગ અને આરામ કર.
યાવદાવર્તતે ચક્રં યાવતી ચ વસુંધરા। તાવત્ ત્વમિહ લોકસ્ય સ્વામિત્વમનુવર્તય
જ્યાં સુધી ચક્ર ફરતું રહે અને જ્યાં સુધી ધરતી ટકી રહે, ત્યાં સુધી તું અહીં દુનિયાની રાજગાદી સંભાળજે.
ભરતસ્ય વચઃ શ્રુત્વા રામઃ પરપુરઞ્જયઃ। તથેતિ પ્રતિજગ્રાહ નિષસાદાસને શુભે
ભરતના વચન સાંભળી, દુશ્મન શહેરો પર વિજય મેળવનાર રામે 'જેમ તું કહે તેમ' કહીને સુંદર આસન પર બેસી ગયો.
તતઃ શત્રુઘ્નવચનાન્નિપુણાઃ શ્મશ્રુવર્ધનાઃ। સુખહસ્તાઃ સુશીઘ્રાશ્ચ રાઘવં પર્યવારયન્
પછી શત્રુઘ્નના કહ્યા મુજબ, કુશળ અને હળવા હાથવાળા, ઝડપી કામ કરનારા નાઈઓએ રાઘવને ઘેરી લીધો.
પૂર્વં તુ ભરતે સ્નાતે લક્ષ્મણે ચ મહાબલે। સુગ્રીવે વાનરેન્દ્રે ચ રાક્ષસેન્દ્રે વિભીષણે
પહેલા ભરત, મહાબલી લક્ષ્મણ, વાનરરાજ સુગ્રીવ અને રાક્ષસરાજ વિભીષણ—allે સ્નાન કર્યું—
વિશોધિતજટઃ સ્નાતશ્ચિત્રમાલ્યાનુલેપનઃ। મહાર્હવસનોપેતસ્તસ્થૌ તત્ર શ્રિયા જ્વલન્
પછી રામે પોતાની જટાઓ ધોઈ, સ્નાન કર્યું, રંગબેરંગી હાર અને સુગંધિત લિપન લગાવ્યું, કિંમતી વસ્ત્રો પહેરી, ત્યાં તેજસ્વી રીતે ઊભો રહ્યો.
પ્રતિકર્મ ચ રામસ્ય કારયામાસ વીર્યવાન્। લક્ષ્મણસ્ય ચ લક્ષ્મીવાનિક્ષ્વાકુકુલવર્ધનઃ
ઇક્ષ્વાકુ વંશને વધારનાર અને વિરુદ્ધોને હરાવનાર વીરે રામ અને લક્ષ્મણ બંનેનું શોભાયમાન શૃંગાર કરાવ્યું.
પ્રતિકર્મ ચ સીતાયાઃ સર્વા દશરથસ્ત્રિયઃ। આત્મનૈવ તદા ચક્રુર્મનસ્વિન્યો મનોહરમ્
દશરથની બધી પત્નીઓએ, મનથી ઉદાર અને સૌમ્ય, પોતે જ સીતાનું સુંદર શૃંગાર તૈયાર કર્યું.
તતો વાનરપત્નીનાં સર્વાસામેવ શોભનમ્। ચકાર યત્નાત્ કૌસલ્યા પ્રહૃષ્ટા પુત્રવત્સલા
પછી કૌશલ્યાએ, પુત્રપ્રેમથી આનંદિત થઈ, વાનરપત્નીઓનું પણ ખૂબ જ ધ્યાનપૂર્વક શોભાયમાન શૃંગાર કર્યું.
તતઃ શત્રુઘ્નવચનાત્ સુમન્ત્રો નામ સારથિઃ। યોજયિત્વાભિચક્રામ રથં સર્વાઙ્ગશોભનમ્
પછી શત્રુઘ્નના કહ્યા મુજબ, સુમંત્ર નામના સારથીએ સર્વાંગી સુંદર રથ જોડી અને લાવી દીધો.
અગ્ન્યર્કામલસંકાશં દિવ્યં દૃષ્ટ્વા રથં સ્થિતમ્। આરુરોહ મહાબાહૂ રામઃ પરપુરંજયઃ
અગ્નિ અને સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવતો, દિવ્ય રથ તૈયાર જોઈને, મહાબાહુ અને દુશ્મન શહેરો પર વિજય મેળવનાર રામ એમાં ચઢ્યો.
સુગ્રીવો હનુમાંશ્ચૈવ મહેન્દ્રસદૃશદ્યુતી। સ્નાતૌ દિવ્યનિભૈર્વસ્ત્રૈર્જગ્મતુઃ શુભકુણ્ડલૌ
સુગ્રીવ અને હનુમાન, મહેન્દ્ર જેવો તેજ ધરાવતા, સ્નાન કરીને દિવ્યવસ્તુઓ પહેરી, સુંદર કુંડળો પહેરીને આગળ વધ્યા.
સર્વાભરણજુષ્ટાશ્ચ યયુસ્તાઃ શુભકુણ્ડલાઃ। સુગ્રીવપત્ન્યઃ સીતા ચ દ્રષ્ટું નગરમુત્સુકાઃ
બધા આભૂષણોથી શોભાયમાન અને શુભ કુંડળ પહેરેલી સુગ્રીવની પત્નીઓ અને સીતાજી, શહેર જોવા ઉત્સુક બની, આગળ વધ્યાં.
અયોધ્યાયાં ચ સચિવા રાજ્ઞો દશરથસ્ય ચ। પુરોહિતં પુરસ્કૃત્ય મન્ત્રયામાસુરર્થવત્
અયોધ્યામાં રાજા દશરથના મંત્રીઓએ પુરોહિતને આગળ રાખી, સમજદારીપૂર્વક ચર્ચા કરી.
અશોકો વિજયશ્ચૈવ સિદ્ધાર્થશ્ચ સમાહિતાઃ। મન્ત્રયન્ રામવૃદ્ધ્યર્થમૃદ્ધ્યર્થં નગરસ્ય ચ
અશોક, વિજય અને સિદ્ધાર્થ, મન લગાવીને, રામજીના કલ્યાણ અને શહેરની ભલાઈ માટે વિચાર વિમર્શ કરતા હતા.
સર્વમેવાભિષેકાર્થં જયાર્હસ્ય મહાત્મનઃ। કર્તુમર્હથ રામસ્ય યદ્ યન્મઙ્ગલપૂર્વકમ્
મહાન અને વિજય માટે યોગ્ય એવા રામજીના અભિષેક માટે જે કંઈ શુભ અને યોગ્ય હોય, તે બધું તૈયાર કરો.
ઇતિ તે મન્ત્રિણઃ સર્વે સંદિશ્ય ચ પુરોહિતઃ। નગરાન્નિર્યયુસ્તૂર્ણં રામદર્શનબુદ્ધયઃ
પુરોહિતે બધા મંત્રીઓને આ રીતે સૂચના આપી અને પછી રામજીના દર્શન માટે ઝડપથી શહેરમાંથી નીકળી ગયા.
હરિયુક્તં સહસ્રાક્ષો રથમિન્દ્ર ઇવાનઘઃ। પ્રયયૌ રથમાસ્થાય રામો નગરમુત્તમમ્
દોષરહિત રામજી ઘોડાઓ જોડાયેલું ઉત્તમ રથ ચડીને, જેમ ઇન્દ્ર રથ પર ચડે છે તેમ, શહેર તરફ નીકળ્યા.
જગ્રાહ ભરતો રશ્મીન્ શત્રુઘ્નશ્છત્રમાદદે। લક્ષ્મણો વ્યજનં તસ્ય મૂર્ધ્નિ સંવીજયંસ્તદા
ભરતએ રથની લગામ પકડી, શત્રુઘ્ને છત્ર ધારણ કર્યું અને લક્ષ્મણે રામજીના માથા પર પંખો ડોળ્યો.