પાદુકે તે તુ રામસ્ય ગૃહીત્વા ભરતઃ સ્વયમ્। ચરણાભ્યાં નરેન્દ્રસ્ય યોજયામાસ ધર્મવિત્
પછી ધર્મને જાણનારા ભરતે પોતે રામના પાદુકા લઈને રાજાના પગ પાસે મૂકી દીધી.
અબ્રવીચ્ચ તદા રામં ભરતઃ સ કૃતાઞ્જલિઃ। એતત્ તે સકલં રાજ્યં ન્યાસં નિર્યાતિતં મયા
એ સમયે ભરતે હાથ જોડીને રામને કહ્યું: 'મારે સોંપાયેલું આ આખું રાજ્ય હવે હું તમને પરત આપું છું.'
અદ્ય જન્મ કૃતાર્થં મે સંવૃત્તશ્ચ મનોરથઃ। યત્ ત્વાં પશ્યામિ રાજાનમયોધ્યાં પુનરાગતમ્
આજે મારું જન્મ સફળ થયું અને મનની ઈચ્છા પૂર્ણ થઈ, કેમ કે હું તમને અયોધ્યામાં પાછા આવેલા રાજા રૂપે જોઈ રહ્યો છું.
અવેક્ષતાં ભવાન્ કોશં કોષ્ઠાગારં ગૃહં બલમ્। ભવતસ્તેજસા સર્વં કૃતં દશગુણં મયા
તમે ખજાનો, ભંડાર, મહેલ અને સેનાનું નિરીક્ષણ કરો; તમારી તેજથી મેં બધું દસગણું વધાર્યું છે.
તથા બ્રુવાણં ભરતં દૃષ્ટ્વા તં ભ્રાતૃવત્સલમ્। મુમુચુર્વાનરા બાષ્પં રાક્ષસશ્ચ વિભીષણઃ
ભરતને ભાઈપ્રેમથી આવું બોલતો જોઈ વાનરોએ અને રાક્ષસ વિભીષણે પણ આંખોમાંથી આંસુ છોડ્યા.
તતઃ પ્રહર્ષાદ્ ભરતમઙ્કમારોપ્ય રાઘવઃ। યયૌ તેન વિમાનેન સસૈન્યો ભરતાશ્રમમ્
પછી રાઘવે આનંદથી ભરતને પોતાના ગળે લગાડ્યા અને પોતાની સેનાસહીત એ વિમાનમાં ભરતના આશ્રમ તરફ ગયા.
ભરતાશ્રમમાસાદ્ય સસૈન્યો રાઘવસ્તદા। અવતીર્ય વિમાનાગ્રાદવતસ્થે મહીતલે
રાઘવ પોતાની સેનાસહીત ભરતના આશ્રમ પર પહોંચ્યા, પછી વિમાનમાંથી નીચે ઊતરી જમીન પર ઊભા રહ્યા.
અબ્રવીત્ તુ તદા રામસ્તદ્ વિમાનમનુત્તમમ્। વહ વૈશ્રવણં દેવમનુજાનામિ ગમ્યતામ્
એ સમયે રામે એ ઉત્તમ વિમાનને કહ્યું: 'હવે તું વૈશ્વરાણ દેવને લઈ જા, હું તને જવા દેું છું.'
તતો રામાભ્યનુજ્ઞાતં તદ્ વિમાનમનુત્તમમ્। ઉત્તરાં દિશમુદ્દિશ્ય જગામ ધનદાલયમ્
રામની આજ્ઞાથી એ અદ્વિતીય વિમાન ઉત્તર દિશા તરફ ધનના સ્વામીના ઘર તરફ ચાલ્યું.
વિમાનં પુષ્પકં દિવ્યં સંગૃહીતં તુ રક્ષસા। અગમદ્ ધનદં વેગાદ્ રામવાક્યપ્રચોદિતમ્
જે પુષ્પક દૈવી વિમાન રાક્ષસે પકડ્યું હતું, તે રામના શબ્દથી પ્રેરાઈ ઝડપથી કુબેર પાસે પહોંચી ગયું.
પુરોહિતસ્યાત્મસખસ્ય રાઘવો બૃહસ્પતેઃ શક્ર ઇવામરાધિપઃ। નિપીડ્ય પાદૌ પૃથગાસને શુભે સહૈવ તેનોપવિવેશ વીર્યવાન્
રાઘવે પોતાના પુરોહિત અને મિત્રના પગ દબાવ્યા અને પછી બંનેએ અલગ સુંદર આસન પર બેસ્યા, જેમ ઇન્દ્ર પોતાના ગુરુ બૃહસ્પતિ સાથે બેસે છે.
thumb|અષ્ટાવિંશત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center thumb|મઙ્ગલશાસનં શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે અષ્ટાવિંશત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડના એકસો અઠ્ઠાવીસમા શુભ સર્ગને સાંભળો.
શિરસ્યઞ્જલિમાધાય કૈકેય્યાનન્દવર્ધનઃ। બભાષે ભરતો જ્યેષ્ઠં રામં સત્યપરાક્રમમ્
કૈકેયીનો આનંદ વધારનાર ભરતે હાથ જોડીને માથા પર રાખ્યા અને પોતાના મોટા ભાઈ, સત્યવીર રામને કહ્યું.
પૂજિતા મામિકા માતા દત્તં રાજ્યમિદં મમ। તદ્ દદામિ પુનસ્તુભ્યં યથા ત્વમદદા મમ
મારી માતાને માન મળ્યો છે અને આ રાજ્ય મને મળ્યું છે; હવે એ હું ફરીથી તમને પરત આપું છું, જેમ તમે મને આપ્યું હતું.
ધુરમેકાકિના ન્યસ્તાં વૃષભેણ બલીયસા। કિશોરવદ્ ગુરું ભારં ન વોઢુમહમુત્સહે
એક જ મજબૂત બળદ પર ભારે જુઆ મૂકે છે, પણ હું તો વાછરડા જેવો છું, આવું મોટું ભાર હું ઉઠાવી શકતો નથી.
વારિવેગેન મહતા ભિન્નઃ સેતુરિવ ક્ષરન્। દુર્બન્ધનમિદં મન્યે રાજ્યચ્છિદ્રમસંવૃતમ્
મોટા પાણીના પ્રવાહથી તૂટી ગયેલા બંધ જેવો, આ રાજ્ય પણ મને નબળા બંધથી બંધાયેલું અને ફાટલીઓ ખુલ્લી રહી ગયેલું લાગે છે.
ગતિં ખર ઇવાશ્વસ્ય હંસસ્યેવ ચ વાયસઃ। નાન્વેતુમુત્સહે વીર તવ માર્ગમરિંદમ
જેમ ઘોડાની કે હંસની ચાલ કાગડો પકડી શકતો નથી, એમ હે વીર, દુશ્મનોને હરાવનાર, હું પણ તારી રીત પાળવા અસમર્થ છું.
યથા ચારોપિતો વૃક્ષો જાતશ્ચાન્તર્નિવેશને। મહાનપિ દુરારોહો મહાસ્કન્ધઃ પ્રશાખવાન્
જેમ ઘરનાં અંદર વાવેલો વૃક્ષ, મોટું, ચડવા મુશ્કેલ, અને અનેક ફાંટાવાળું ઉગે છે—
શીર્યેત પુષ્પિતો ભૂત્વા ન ફલાનિ પ્રદર્શયન્। તસ્ય નાનુભવેદર્થં યસ્ય હેતોઃ સ રોપિતઃ
—પણ એ ફૂલો તો આપે છે, છતાં ફળ નથી આપતું, અને જેને માટે વાવ્યું હોય એનો હેતુ પૂરું થતો નથી.
એષોપમા મહાબાહો ત્વમર્થં વેત્તુમર્હસિ। યદ્યસ્માન્ મનુજેન્દ્ર ત્વં ભર્તા ભૃત્યાન્ ન શાધિ હિ
હે મહાબાહુ, આ ઉપમા છે, તું તેનો અર્થ સમજજે. હે મનુષ્યોના રાજા, જો તું અમારો સ્વામી છે, તો અમને વચેટ બનાવીને રાજ કરશો નહીં.
જગદદ્યાભિષિક્તં ત્વામનુપશ્યતુ રાઘવ। પ્રતપન્તમિવાદિત્યં મધ્યાહ્ને દીપ્તતેજસમ્
આજે આખું જગત તને, હે રાઘવ, અભિષેક પામેલા, મધ્યાહ્નના તેજસ્વી સૂર્ય જેવો પ્રકાશમાન જોઈ શકે.
તૂર્યસંઘાતનિર્ઘોષૈઃ કાઞ્ચીનૂપુરનિઃસ્વનૈઃ। મધુરૈર્ગીતશબ્દૈશ્ચ પ્રતિબુધ્યસ્વ શેષ્વ ચ
ઢોલ-બાજા અને વાદ્યોના ગુંજ સાથે, સોનાની પાયલના ઝણકાર અને મીઠા ગીતોના સ્વરે, તું જાગ અને આરામ કર.
યાવદાવર્તતે ચક્રં યાવતી ચ વસુંધરા। તાવત્ ત્વમિહ લોકસ્ય સ્વામિત્વમનુવર્તય
જ્યાં સુધી ચક્ર ફરતું રહે અને જ્યાં સુધી ધરતી ટકી રહે, ત્યાં સુધી તું અહીં દુનિયાની રાજગાદી સંભાળજે.
ભરતસ્ય વચઃ શ્રુત્વા રામઃ પરપુરઞ્જયઃ। તથેતિ પ્રતિજગ્રાહ નિષસાદાસને શુભે
ભરતના વચન સાંભળી, દુશ્મન શહેરો પર વિજય મેળવનાર રામે 'જેમ તું કહે તેમ' કહીને સુંદર આસન પર બેસી ગયો.
તતઃ શત્રુઘ્નવચનાન્નિપુણાઃ શ્મશ્રુવર્ધનાઃ। સુખહસ્તાઃ સુશીઘ્રાશ્ચ રાઘવં પર્યવારયન્
પછી શત્રુઘ્નના કહ્યા મુજબ, કુશળ અને હળવા હાથવાળા, ઝડપી કામ કરનારા નાઈઓએ રાઘવને ઘેરી લીધો.
પૂર્વં તુ ભરતે સ્નાતે લક્ષ્મણે ચ મહાબલે। સુગ્રીવે વાનરેન્દ્રે ચ રાક્ષસેન્દ્રે વિભીષણે
પહેલા ભરત, મહાબલી લક્ષ્મણ, વાનરરાજ સુગ્રીવ અને રાક્ષસરાજ વિભીષણ—allે સ્નાન કર્યું—
વિશોધિતજટઃ સ્નાતશ્ચિત્રમાલ્યાનુલેપનઃ। મહાર્હવસનોપેતસ્તસ્થૌ તત્ર શ્રિયા જ્વલન્
પછી રામે પોતાની જટાઓ ધોઈ, સ્નાન કર્યું, રંગબેરંગી હાર અને સુગંધિત લિપન લગાવ્યું, કિંમતી વસ્ત્રો પહેરી, ત્યાં તેજસ્વી રીતે ઊભો રહ્યો.
પ્રતિકર્મ ચ રામસ્ય કારયામાસ વીર્યવાન્। લક્ષ્મણસ્ય ચ લક્ષ્મીવાનિક્ષ્વાકુકુલવર્ધનઃ
ઇક્ષ્વાકુ વંશને વધારનાર અને વિરુદ્ધોને હરાવનાર વીરે રામ અને લક્ષ્મણ બંનેનું શોભાયમાન શૃંગાર કરાવ્યું.
પ્રતિકર્મ ચ સીતાયાઃ સર્વા દશરથસ્ત્રિયઃ। આત્મનૈવ તદા ચક્રુર્મનસ્વિન્યો મનોહરમ્
દશરથની બધી પત્નીઓએ, મનથી ઉદાર અને સૌમ્ય, પોતે જ સીતાનું સુંદર શૃંગાર તૈયાર કર્યું.
તતો વાનરપત્નીનાં સર્વાસામેવ શોભનમ્। ચકાર યત્નાત્ કૌસલ્યા પ્રહૃષ્ટા પુત્રવત્સલા
પછી કૌશલ્યાએ, પુત્રપ્રેમથી આનંદિત થઈ, વાનરપત્નીઓનું પણ ખૂબ જ ધ્યાનપૂર્વક શોભાયમાન શૃંગાર કર્યું.