સુષેણં ચ નલં ચૈવ ગવાક્ષં ગન્ધમાદનમ્। શરભં પનસં ચૈવ પરિતઃ પરિષસ્વજે
સુષેણ, નલ, ગવાક્ષ, ગંધમાદન, શરભ અને પનસને પણ ભરતે ચારેય બાજુથી ભેટી લીધા.
તે કૃત્વા માનુષં રૂપં વાનરાઃ કામરૂપિણઃ। કુશલં પર્યપૃચ્છંસ્તે પ્રહૃષ્ટા ભરતં તદા
પછી મનગમતું રૂપ ધારણ કરી શકતા વાનરોએ માનવરૂપ ધારણ કર્યું અને આનંદથી ભરતની કૂશળતા પુછવી.
અથાબ્રવીદ્ રાજપુત્રઃ સુગ્રીવં વાનરર્ષભમ્। પરિષ્વજ્ય મહાતેજા ભરતો ધર્મિણાં વરઃ
પછી મહાશક્તિશાળી અને ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ ભરતે વાનરમુખ સુગ્રીવને હૃદયપૂર્વક ભેટી, તેને સંબોધન કર્યું.
ત્વમસ્માકં ચતુર્ણાં વૈ ભ્રાતા સુગ્રીવ પઞ્ચમઃ। સૌહૃદાજ્જાયતે મિત્રમપકારોઽરિલક્ષણમ્
સુગ્રીવ, હવે અમે ચાર ભાઈઓમાં તું પાંચમો ભાઈ બની ગયો છે; સ્નેહથી મિત્રતા થાય છે, પણ દગો આપનાર દુશ્મન કહેવાય.
વિભીષણં ચ ભરતઃ સાન્ત્વવાક્યમથાબ્રવીત્। દિષ્ટ્યા ત્વયા સહાયેન કૃતં કર્મ સુદુષ્કરમ્
પછી ભરતે વિભીષણને સાંત્વના આપતાં કહ્યું: 'તમારી મદદથી, ભાગ્યવશ, અતિ કઠિન કાર્ય પૂર્ણ થયું છે.'
શત્રુઘ્નશ્ચ તદા રામમભિવાદ્ય સલક્ષ્મણમ્। સીતાયાશ્ચરણૌ વીરો વિનયાદભ્યવાદયત્
એ સમયે શત્રુઘ્ને રામ અને લક્ષ્મણને નમન કર્યા અને વિનમ્રતાથી સીતાના પગે વંદન કર્યું.
રામો માતરમાસાદ્ય વિવર્ણાં શોકકર્શિતામ્। જગ્રાહ પ્રણતઃ પાદૌ મનો માતુઃ પ્રહર્ષયન્
રામે દુઃખથી કાંઈક વાદળી અને દુખી થયેલી પોતાની માતા પાસે જઈ, નમ્રતાથી તેમના પગ પકડી, માતાનું મન આનંદિત કર્યું.
અભિવાદ્ય સુમિત્રાં ચ કૈકેયીં ચ યશસ્વિનીમ્। સ માતૄશ્ચ તતઃ સર્વાઃ પુરોહિતમુપાગમત્
સુમિત્રા અને યશસ્વિ કૈકેયી માતાને વંદન કરીને, પછી તેમણે પોતાની બધી માતાઓને વંદન કર્યું અને પછી કુટુંબના પુરોહિત પાસે ગયા.
સ્વાગતં તે મહાબાહો કૌસલ્યાનન્દવર્ધન। ઇતિ પ્રાઞ્જલયઃ સર્વે નાગરા રામમબ્રુવન્
બધા નાગરિકોએ હાથ જોડીને કહ્યું: 'કૌશલ્યાના આનંદને વધારનાર, મહાબાહુ, તમારું સ્વાગત છે!'
તાન્યઞ્જલિસહસ્રાણિ પ્રગૃહીતાનિ નાગરૈઃ। વ્યાકોશાનીવ પદ્માનિ દદર્શ ભરતાગ્રજઃ
ભરતના મોટા ભાઈએ નગરવાસીઓના હજારો જોડાયેલા હાથો જોયા, જે ફુલેલા કમળ જેવા લાગતા હતા.
પાદુકે તે તુ રામસ્ય ગૃહીત્વા ભરતઃ સ્વયમ્। ચરણાભ્યાં નરેન્દ્રસ્ય યોજયામાસ ધર્મવિત્
પછી ધર્મને જાણનારા ભરતે પોતે રામના પાદુકા લઈને રાજાના પગ પાસે મૂકી દીધી.
અબ્રવીચ્ચ તદા રામં ભરતઃ સ કૃતાઞ્જલિઃ। એતત્ તે સકલં રાજ્યં ન્યાસં નિર્યાતિતં મયા
એ સમયે ભરતે હાથ જોડીને રામને કહ્યું: 'મારે સોંપાયેલું આ આખું રાજ્ય હવે હું તમને પરત આપું છું.'
અદ્ય જન્મ કૃતાર્થં મે સંવૃત્તશ્ચ મનોરથઃ। યત્ ત્વાં પશ્યામિ રાજાનમયોધ્યાં પુનરાગતમ્
આજે મારું જન્મ સફળ થયું અને મનની ઈચ્છા પૂર્ણ થઈ, કેમ કે હું તમને અયોધ્યામાં પાછા આવેલા રાજા રૂપે જોઈ રહ્યો છું.
અવેક્ષતાં ભવાન્ કોશં કોષ્ઠાગારં ગૃહં બલમ્। ભવતસ્તેજસા સર્વં કૃતં દશગુણં મયા
તમે ખજાનો, ભંડાર, મહેલ અને સેનાનું નિરીક્ષણ કરો; તમારી તેજથી મેં બધું દસગણું વધાર્યું છે.
તથા બ્રુવાણં ભરતં દૃષ્ટ્વા તં ભ્રાતૃવત્સલમ્। મુમુચુર્વાનરા બાષ્પં રાક્ષસશ્ચ વિભીષણઃ
ભરતને ભાઈપ્રેમથી આવું બોલતો જોઈ વાનરોએ અને રાક્ષસ વિભીષણે પણ આંખોમાંથી આંસુ છોડ્યા.
તતઃ પ્રહર્ષાદ્ ભરતમઙ્કમારોપ્ય રાઘવઃ। યયૌ તેન વિમાનેન સસૈન્યો ભરતાશ્રમમ્
પછી રાઘવે આનંદથી ભરતને પોતાના ગળે લગાડ્યા અને પોતાની સેનાસહીત એ વિમાનમાં ભરતના આશ્રમ તરફ ગયા.
ભરતાશ્રમમાસાદ્ય સસૈન્યો રાઘવસ્તદા। અવતીર્ય વિમાનાગ્રાદવતસ્થે મહીતલે
રાઘવ પોતાની સેનાસહીત ભરતના આશ્રમ પર પહોંચ્યા, પછી વિમાનમાંથી નીચે ઊતરી જમીન પર ઊભા રહ્યા.
અબ્રવીત્ તુ તદા રામસ્તદ્ વિમાનમનુત્તમમ્। વહ વૈશ્રવણં દેવમનુજાનામિ ગમ્યતામ્
એ સમયે રામે એ ઉત્તમ વિમાનને કહ્યું: 'હવે તું વૈશ્વરાણ દેવને લઈ જા, હું તને જવા દેું છું.'
તતો રામાભ્યનુજ્ઞાતં તદ્ વિમાનમનુત્તમમ્। ઉત્તરાં દિશમુદ્દિશ્ય જગામ ધનદાલયમ્
રામની આજ્ઞાથી એ અદ્વિતીય વિમાન ઉત્તર દિશા તરફ ધનના સ્વામીના ઘર તરફ ચાલ્યું.
વિમાનં પુષ્પકં દિવ્યં સંગૃહીતં તુ રક્ષસા। અગમદ્ ધનદં વેગાદ્ રામવાક્યપ્રચોદિતમ્
જે પુષ્પક દૈવી વિમાન રાક્ષસે પકડ્યું હતું, તે રામના શબ્દથી પ્રેરાઈ ઝડપથી કુબેર પાસે પહોંચી ગયું.
પુરોહિતસ્યાત્મસખસ્ય રાઘવો બૃહસ્પતેઃ શક્ર ઇવામરાધિપઃ। નિપીડ્ય પાદૌ પૃથગાસને શુભે સહૈવ તેનોપવિવેશ વીર્યવાન્
રાઘવે પોતાના પુરોહિત અને મિત્રના પગ દબાવ્યા અને પછી બંનેએ અલગ સુંદર આસન પર બેસ્યા, જેમ ઇન્દ્ર પોતાના ગુરુ બૃહસ્પતિ સાથે બેસે છે.
thumb|અષ્ટાવિંશત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center thumb|મઙ્ગલશાસનં શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે અષ્ટાવિંશત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડના એકસો અઠ્ઠાવીસમા શુભ સર્ગને સાંભળો.
શિરસ્યઞ્જલિમાધાય કૈકેય્યાનન્દવર્ધનઃ। બભાષે ભરતો જ્યેષ્ઠં રામં સત્યપરાક્રમમ્
કૈકેયીનો આનંદ વધારનાર ભરતે હાથ જોડીને માથા પર રાખ્યા અને પોતાના મોટા ભાઈ, સત્યવીર રામને કહ્યું.
પૂજિતા મામિકા માતા દત્તં રાજ્યમિદં મમ। તદ્ દદામિ પુનસ્તુભ્યં યથા ત્વમદદા મમ
મારી માતાને માન મળ્યો છે અને આ રાજ્ય મને મળ્યું છે; હવે એ હું ફરીથી તમને પરત આપું છું, જેમ તમે મને આપ્યું હતું.
ધુરમેકાકિના ન્યસ્તાં વૃષભેણ બલીયસા। કિશોરવદ્ ગુરું ભારં ન વોઢુમહમુત્સહે
એક જ મજબૂત બળદ પર ભારે જુઆ મૂકે છે, પણ હું તો વાછરડા જેવો છું, આવું મોટું ભાર હું ઉઠાવી શકતો નથી.
વારિવેગેન મહતા ભિન્નઃ સેતુરિવ ક્ષરન્। દુર્બન્ધનમિદં મન્યે રાજ્યચ્છિદ્રમસંવૃતમ્
મોટા પાણીના પ્રવાહથી તૂટી ગયેલા બંધ જેવો, આ રાજ્ય પણ મને નબળા બંધથી બંધાયેલું અને ફાટલીઓ ખુલ્લી રહી ગયેલું લાગે છે.
ગતિં ખર ઇવાશ્વસ્ય હંસસ્યેવ ચ વાયસઃ। નાન્વેતુમુત્સહે વીર તવ માર્ગમરિંદમ
જેમ ઘોડાની કે હંસની ચાલ કાગડો પકડી શકતો નથી, એમ હે વીર, દુશ્મનોને હરાવનાર, હું પણ તારી રીત પાળવા અસમર્થ છું.
યથા ચારોપિતો વૃક્ષો જાતશ્ચાન્તર્નિવેશને। મહાનપિ દુરારોહો મહાસ્કન્ધઃ પ્રશાખવાન્
જેમ ઘરનાં અંદર વાવેલો વૃક્ષ, મોટું, ચડવા મુશ્કેલ, અને અનેક ફાંટાવાળું ઉગે છે—
શીર્યેત પુષ્પિતો ભૂત્વા ન ફલાનિ પ્રદર્શયન્। તસ્ય નાનુભવેદર્થં યસ્ય હેતોઃ સ રોપિતઃ
—પણ એ ફૂલો તો આપે છે, છતાં ફળ નથી આપતું, અને જેને માટે વાવ્યું હોય એનો હેતુ પૂરું થતો નથી.
એષોપમા મહાબાહો ત્વમર્થં વેત્તુમર્હસિ। યદ્યસ્માન્ મનુજેન્દ્ર ત્વં ભર્તા ભૃત્યાન્ ન શાધિ હિ
હે મહાબાહુ, આ ઉપમા છે, તું તેનો અર્થ સમજજે. હે મનુષ્યોના રાજા, જો તું અમારો સ્વામી છે, તો અમને વચેટ બનાવીને રાજ કરશો નહીં.