કચ્ચિન્ન ખલુ કાપેયી સેવ્યતે ચલચિત્તતા। નહિ પશ્યામિ કાકુત્સ્થં રામમાર્યં પરંતપમ્
"હે કાપી વંશજ, ક્યાંક તમે મનની ચંચળતામાં તો પડ્યા નથી ને? કેમ કે હું કાકુત્સ્થ, આર્ય રામજી, શત્રુઓના દમકને અહીં દેખાતાં નથી."
કચ્ચિન્ન ચાનુદૃશ્યન્તે કપયઃ કામરૂપિણઃ। અથૈવમુક્તે વચને હનૂમાનિદમબ્રવીત્
"અને રૂપ બદલતા વાનરો પણ ક્યાંય દેખાતા નથી;" આવું કહેતાં હનુમાનજી બોલ્યા:
અર્થ્યં વિજ્ઞાપયન્નેવ ભરતં સત્યવિક્રમમ્। સદાફલાન્ કુસુમિતાન્ વૃક્ષાન્ પ્રાપ્ય મધુસ્રવાન્
હનુમાનજી ભરતજીને વિનંતી કરતાં કહે છે: "હંમેશાં ફળથી લદેલા, ફૂલો થી ભરેલા અને મધ ટપકાવતા વૃક્ષો સુધી અમે પહોંચી ગયા છીએ—"
ભરદ્વાજપ્રસાદેન મત્તભ્રમરનાદિતાન્। તસ્ય ચૈવ વરો દત્તો વાસવેન પરંતપ
"ભરદ્વાજજીની કૃપાથી અને ઇન્દ્રદેવના વરદાનથી, મધ પીધેલા ભમરા ગુંજતા, એ વૃક્ષો પર અમે પહોંચ્યા છીએ, હે પરાક્રમી!"
સસૈન્યસ્ય તદાતિથ્યં કૃતં સર્વગુણાન્વિતમ્। નિઃસ્વનઃ શ્રૂયતે ભીમઃ પ્રહૃષ્ટાનાં વનૌકસામ્
"પوری સેના માટે સર્વગુણયુક્ત આથિથ્ય થયું છે; અને ખુશ વનવાસીઓની ભયાનક, આનંદભરી ધ્વનિ સંભળાય છે."
મન્યે વાનરસેના સા નદીં તરતિ ગોમતીમ્। રજોવર્ષં સમુદ્ભૂતં પશ્ય સાલવનં પ્રતિ
"મને લાગે છે કે વાનર સેના ગોમતી નદી પાર કરી રહી છે; એ જુઓ, સાળના વનમાં ધૂળની ઘેરા વાદળ ઊભી થઈ છે."
મન્યે સાલવનં રમ્યં લોલયન્તિ પ્લવંગમાઃ। તદેતદ્ દૃશ્યતે દૂરાદ્ વિમાનં ચન્દ્રસંનિભમ્
"મને લાગે છે કે વાનરો એ મનોહર સાળવનને હલાવી રહ્યા છે; એ જુઓ, દૂરથી ચાંદની જેવું તેજસ્વી વિમાન દેખાઈ રહ્યું છે."
વિમાનં પુષ્પકં દિવ્યં મનસા બ્રહ્મનિર્મિતમ્। રાવણં બાન્ધવૈઃ સાર્ધં હત્વા લબ્ધં મહાત્મના
"આ દિવ્ય પુષ્પક વિમાન, જે બ્રહ્માજીએ મનથી રચ્યું, મહાત્મા રામજીને રાવણ અને તેના કુટુંબને સંહાર્યા પછી મળ્યું છે."
તરુણાદિત્યસંકાશં વિમાનં રામવાહનમ્। ધનદસ્ય પ્રસાદેન દિવ્યમેતન્મનોજવમ્
"આ વિમાન ઉગતા સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતું અને મનની ઝડપથી દોડતું છે; ધનદેના (કુબેર) આશીર્વાદથી રામજીનું વાહન બન્યું છે."
એતસ્મિન્ ભ્રાતરૌ વીરૌ વૈદેહ્યા સહ રાઘવૌ। સુગ્રીવશ્ચ મહાતેજા રાક્ષસશ્ચ વિભીષણઃ
આ પ્રસંગે, બંને શૂરવીર રાઘવ ભાઈઓ, વૈદેહી સાથે, મહાશક્તિશાળી સુગ્રીવ અને રાક્ષસ વિભીષણ પણ હાજર છે.
તતો હર્ષસમુદ્ભૂતો નિઃસ્વનો દિવમસ્પૃશત્। સ્ત્રીબાલયુવવૃદ્ધાનાં રામોઽયમિતિ કીર્તિતે
પછી આનંદથી ઉદ્ભવેલો એવો ગર્જનારો અવાજ ઊઠ્યો કે, આકાશને સ્પર્શી ગયો. સ્ત્રીઓ, બાળકો, યુવાનો અને વૃદ્ધો સૌએ કહ્યું, 'આ તો રામ છે!'
રથકુઞ્જરવાજિભ્યસ્તેઽવતીર્ય મહીં ગતાઃ। દદૃશુસ્તં વિમાનસ્થં નરાઃ સોમમિવામ્બરે
લોકોએ પોતાના રથ, હાથી અને ઘોડા પરથી નીચે આવી જમીન પર પગ મૂક્યા અને વિમાનમાં બેઠેલા રામને જાણે આકાશમાં ચમકતા ચાંદ્રમાની જેમ જોયા.
પ્રાઞ્જલિર્ભરતો ભૂત્વા પ્રહૃષ્ટો રાઘવોન્મુખઃ। યથાર્થેનાર્ઘ્યપાદ્યાદ્યૈસ્તતો રામમપૂજયત્
ભરતે આનંદથી હાથ જોડીને રાઘવ સામે ઉભા રહી, યોગ્ય રીતે પાદ્ય અને અર્જ્યથી રામનું સન્માન કર્યું.
મનસા બ્રહ્મણા સૃષ્ટે વિમાને ભરતાગ્રજઃ। રરાજ પૃથુદીર્ઘાક્ષો વજ્રપાણિરિવામરઃ
બ્રહ્માજીએ મનથી રચેલા વિમાનમાં, પહોળા અને લાંબા નેત્રો ધરાવતા ભરતના મોટા ભાઈ રામ, જાણે વજ્રધારી દેવતા હોય તેમ તેજથી ઝગમગતા હતા.
તતો વિમાનાગ્રગતં ભરતો ભ્રાતરં તદા। વવન્દે પ્રણતો રામં મેરુસ્થમિવ ભાસ્કરમ્
પછી ભરતે વિમાનના આગળ બેઠેલા પોતાના ભાઈ રામને, જાણે મેરુ પર્વત પર ઊભેલા સૂર્યને નમાવાય તેમ, નમન કરીને વંદન કર્યું.
તતો રામાભ્યનુજ્ઞાતં તદ્ વિમાનમનુત્તમમ્। હંસયુક્તં મહાવેગં નિપપાત મહીતલમ્
પછી રામની આજ્ઞાથી, હંસો જોડાયેલું અને ઝડપથી દોડતું તે ઉત્તમ વિમાન ધીરે ધીરે જમીન પર ઊતર્યું.
આરોપિતો વિમાનં તદ્ ભરતઃ સત્યવિક્રમઃ। રામમાસાદ્ય મુદિતઃ પુનરેવાભ્યવાદયત્
સત્યવીર ભરતે તે વિમાનમાં ચડી, આનંદપૂર્વક રામ પાસે જઈ ફરીથી નમન કર્યું.
તં સમુત્થાય કાકુત્સ્થશ્ચિરસ્યાક્ષિપથં ગતમ્। અઙ્કે ભરતમારોપ્ય મુદિતઃ પરિષસ્વજે
કાકુત્સ્થ વંશના રામે, લાંબા સમય પછી નજરે પડેલા ભરતને જોઈ, આનંદથી તેને પોતાના ગોડમાં બેસાડ્યો અને હૃદયપૂર્વક ચુંબન કર્યું.
તતો લક્ષ્મણમાસાદ્ય વૈદેહીં ચ પરંતપઃ। અથાભ્યવાદયત્ પ્રીતો ભરતો નામ ચાબ્રવીત્
પછી શત્રુઓને પરાજય આપનાર રામે, લક્ષ્મણ અને વૈદેહી પાસે જઈ, આનંદથી તેમનું પુનઃ પુનઃ આવકાર્યું અને 'ભરત' નામ ઉચ્ચાર્યું.
સુગ્રીવં કેકયીપુત્રો જામ્બવન્તમથાઙ્ગદમ્। મૈન્દં ચ દ્વિવિદં નીલમૃષભં ચૈવ સસ્વજે
કૈકેયીપુત્રે સુગ્રીવ, જાંબવાન, પછી અંગદ, મેઇંદ, દ્વિવિદ, નીલ અને ઋષભને હૃદયથી ભેટી લીધા.
સુષેણં ચ નલં ચૈવ ગવાક્ષં ગન્ધમાદનમ્। શરભં પનસં ચૈવ પરિતઃ પરિષસ્વજે
સુષેણ, નલ, ગવાક્ષ, ગંધમાદન, શરભ અને પનસને પણ ભરતે ચારેય બાજુથી ભેટી લીધા.
તે કૃત્વા માનુષં રૂપં વાનરાઃ કામરૂપિણઃ। કુશલં પર્યપૃચ્છંસ્તે પ્રહૃષ્ટા ભરતં તદા
પછી મનગમતું રૂપ ધારણ કરી શકતા વાનરોએ માનવરૂપ ધારણ કર્યું અને આનંદથી ભરતની કૂશળતા પુછવી.
અથાબ્રવીદ્ રાજપુત્રઃ સુગ્રીવં વાનરર્ષભમ્। પરિષ્વજ્ય મહાતેજા ભરતો ધર્મિણાં વરઃ
પછી મહાશક્તિશાળી અને ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ ભરતે વાનરમુખ સુગ્રીવને હૃદયપૂર્વક ભેટી, તેને સંબોધન કર્યું.
ત્વમસ્માકં ચતુર્ણાં વૈ ભ્રાતા સુગ્રીવ પઞ્ચમઃ। સૌહૃદાજ્જાયતે મિત્રમપકારોઽરિલક્ષણમ્
સુગ્રીવ, હવે અમે ચાર ભાઈઓમાં તું પાંચમો ભાઈ બની ગયો છે; સ્નેહથી મિત્રતા થાય છે, પણ દગો આપનાર દુશ્મન કહેવાય.
વિભીષણં ચ ભરતઃ સાન્ત્વવાક્યમથાબ્રવીત્। દિષ્ટ્યા ત્વયા સહાયેન કૃતં કર્મ સુદુષ્કરમ્
પછી ભરતે વિભીષણને સાંત્વના આપતાં કહ્યું: 'તમારી મદદથી, ભાગ્યવશ, અતિ કઠિન કાર્ય પૂર્ણ થયું છે.'
શત્રુઘ્નશ્ચ તદા રામમભિવાદ્ય સલક્ષ્મણમ્। સીતાયાશ્ચરણૌ વીરો વિનયાદભ્યવાદયત્
એ સમયે શત્રુઘ્ને રામ અને લક્ષ્મણને નમન કર્યા અને વિનમ્રતાથી સીતાના પગે વંદન કર્યું.
રામો માતરમાસાદ્ય વિવર્ણાં શોકકર્શિતામ્। જગ્રાહ પ્રણતઃ પાદૌ મનો માતુઃ પ્રહર્ષયન્
રામે દુઃખથી કાંઈક વાદળી અને દુખી થયેલી પોતાની માતા પાસે જઈ, નમ્રતાથી તેમના પગ પકડી, માતાનું મન આનંદિત કર્યું.
અભિવાદ્ય સુમિત્રાં ચ કૈકેયીં ચ યશસ્વિનીમ્। સ માતૄશ્ચ તતઃ સર્વાઃ પુરોહિતમુપાગમત્
સુમિત્રા અને યશસ્વિ કૈકેયી માતાને વંદન કરીને, પછી તેમણે પોતાની બધી માતાઓને વંદન કર્યું અને પછી કુટુંબના પુરોહિત પાસે ગયા.
સ્વાગતં તે મહાબાહો કૌસલ્યાનન્દવર્ધન। ઇતિ પ્રાઞ્જલયઃ સર્વે નાગરા રામમબ્રુવન્
બધા નાગરિકોએ હાથ જોડીને કહ્યું: 'કૌશલ્યાના આનંદને વધારનાર, મહાબાહુ, તમારું સ્વાગત છે!'
તાન્યઞ્જલિસહસ્રાણિ પ્રગૃહીતાનિ નાગરૈઃ। વ્યાકોશાનીવ પદ્માનિ દદર્શ ભરતાગ્રજઃ
ભરતના મોટા ભાઈએ નગરવાસીઓના હજારો જોડાયેલા હાથો જોયા, જે ફુલેલા કમળ જેવા લાગતા હતા.