રાજદારાસ્તથામાત્યાઃ સૈન્યાઃ સેનાઙ્ગનાગણાઃ। બ્રાહ્મણાશ્ચ સરાજન્યાઃ શ્રેણીમુખ્યાસ્તથા ગણાઃ
રાજાની રાણીઓ, મંત્રીઓ, સૈનિકો, સેનાની સ્ત્રીઓ, બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો, વેપારીવર્ગના મુખ્ય લોકો અને બધા જૂથો બહાર જાય.
અભિનિર્યાન્તુ રામસ્ય દ્રષ્ટું શશિનિભં મુખમ્। ભરતસ્ય વચઃ શ્રુત્વા શત્રુઘ્નઃ પરવીરહા
બધા રામજીનું ચંદ્ર જેવા તેજસ્વી મુખ જોવા જાય; ભરતના આદેશ સાંભળી, શત્રુઘ્ને તરત જ કાર્ય કર્યું.
વિષ્ટીરનેકસાહસ્રીશ્ચોદયામાસ ભાગશઃ। સમીકુરુત નિમ્નાનિ વિષમાણિ સમાનિ ચ
શત્રુઘ્ને હજારો કામદારોને જૂથોમાં મોકલ્યા, જેમણે નીચા અને ઉંચા રસ્તાઓ સમાન અને સરખા કર્યા.
સ્થાનાનિ ચ નિરસ્યન્તાં નન્દિગ્રામાદિતઃ પરમ્। સિઞ્ચન્તુ પૃથિવીં કૃત્સ્નાં હિમશીતેન વારિણા
નંદિગ્રામથી આગળના બધા અવરોધ દૂર કરવામાં આવે; આખી ધરતી પર ઠંડા અને શીતળ પાણીથી છાંટો મારવામાં આવે.
તતોઽભ્યવકિરન્ત્વન્યે લાજૈઃ પુષ્પૈશ્ચ સર્વતઃ। સમુચ્છ્રિતપતાકાસ્તુ રથ્યાઃ પુરવરોત્તમે
પછી બીજાઓ સર્વત્ર લાજ અને ફૂલો છાંટે; મહાનગરીના મુખ્ય રસ્તાઓ પર ઊંચા ધ્વજ લહેરાય.
શોભયન્તુ ચ વેશ્માનિ સૂર્યસ્યોદયનં પ્રતિ। સ્રગ્દામમુક્તપુષ્પૈશ્ચ સુવર્ણૈઃ પઞ્ચવર્ણકૈઃ
ઘરોને પૂર્વ દિશામાં, સૂર્યોદય તરફ, ફૂલોની માળા, મુક્તાની દોરીઓ અને પાંચ રંગના સુવર્ણ આભૂષણોથી શોભાવા દે.
રાજમાર્ગમસમ્બાધં કિરન્તુ શતશો નરાઃ। તતસ્તચ્છાસનં શ્રુત્વા શત્રુઘ્નસ્ય મુદાન્વિતાઃ
સૈંકડો લોકો રાજમાર્ગ પર ફૂલો છાંટે અને રસ્તો વિશાળ બનાવે; પછી શત્રુઘ્નના આદેશ સાંભળી સૌ આનંદિત થયા.
ધૃષ્ટિર્જયન્તો વિજયઃ સિદ્ધાર્થશ્ચાર્થસાધકઃ। અશોકો મન્ત્રપાલશ્ચ સુમન્ત્રશ્ચાપિ નિર્યયુઃ
ધૃષ્ટિ, જયંત, વિજય, સિદ્ધાર્થ, અર્થસાધક, અશોક, મંત્રપાલ અને સુમંત્ર બહાર નીકળી ગયા.
મત્તૈર્નાગસહસ્રૈશ્ચ સધ્વજૈઃ સુવિભૂષિતૈઃ। અપરે હેમકક્ષાભિઃ સગજાભિઃ કરેણુભિઃ
હજારો મદમસ્ત હાથીઓ, ધ્વજ અને સુંદર આભૂષણોથી સજ્જ, અને સુવર્ણ પટ્ટા ધારણ કરેલ ગજ અને ગજણીઓ સાથે બીજાઓ પણ નીકળી પડ્યા.
નિર્યયુસ્તુરગાક્રાન્તા રથૈશ્ચ સુમહારથાઃ। શક્ત્યૃષ્ટિપાશહસ્તાનાં સધ્વજાનાં પતાકિનામ્
મહાન રથીઓ ઘોડા અને રથ પર ચડી, શક્તિ, ભાલા, ફાંસ અને ધ્વજ લઈને, લહેરાતા ધ્વજ સાથે બહાર નીકળી.
તુરગાણાં સહસ્રૈશ્ચ મુખ્યૈર્મુખ્યતરાન્વિતૈઃ। પદાતીનાં સહસ્રૈશ્ચ વીરાઃ પરિવૃતા યયુઃ
હજારો શ્રેષ્ઠ ઘોડાઓ અને એમાં પણ ઉત્તમ ઘોડાઓ સાથે, અને હજારો પદાત સૈનિકો સાથે, વીરોએ ઘેરાઈને આગળ વધ્યા.
તતો યાનાન્યુપારૂઢાઃ સર્વા દશરથસ્ત્રિયઃ। કૌસલ્યાં પ્રમુખે કૃત્વા સુમિત્રાં ચાપિ નિર્યયુઃ
પછી દશરથજીની બધી રાણીઓએ કૌશલ્યાને આગળ રાખીને, સુમિત્રાને પણ સાથે લઈ, પોતાના રથોમાં બેઠી અને બહાર નીકળી.
કૈકેય્યા સહિતાઃ સર્વા નન્દિગ્રામમુપાગમન્
બધી રાણીઓ કૈકેયી સાથે મળીને નંદિગ્રામ પહોંચી.
દ્વિજાતિમુખ્યૈર્ધર્માત્મા શ્રેણીમુખ્યૈઃ સનૈગમૈઃ। માલ્યમોદકહસ્તૈશ્ચ મન્ત્રિભિર્ભરતો વૃતઃ
ધર્મનિષ્ઠ ભરતજી આસપાસ મુખ્ય બ્રાહ્મણો, વેપારીવર્ગના વડાઓ અને મંત્રીઓથી ઘેરાયેલા હતા, જેઓના હાથમાં ફૂલોની માળાઓ અને મીઠાઈઓ હતી.
શઙ્ખભેરીનિનાદૈશ્ચ બન્દિભિશ્ચાભિનન્દિતઃ। આર્યપાદૌ ગૃહીત્વા તુ શિરસા ધર્મકોવિદઃ
શંખ અને ભેરીના ઘોષથી અને સ્તુતિગાન કરતા ભટ્ટો દ્વારા વખાણાતા, ધર્મજ્ઞ ભરતજીએ નમ્રતાથી મસ્તક ઝુકાવી આર્યપાદ પકડી લીધા.
પાણ્ડુરં છત્રમાદાય શુક્લમાલ્યોપશોભિતમ્। શુક્લે ચ વાલવ્યજને રાજાર્હે હેમભૂષિતે
તેણે સફેદ ફૂલોની માળાથી શોભતા સફેદ છત્ર અને સોનેરી શણગારવાળા, રાજાને યોગ્ય એવા સફેદ ચામર પણ લીધા.
ઉપવાસકૃશો દીનશ્ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરઃ। ભ્રાતુરાગમનં શ્રુત્વા તત્પૂર્વં હર્ષમાગતઃ
ઉપવાસથી દુર્બળ, દુઃખી, વાલક અને કૃષ્ણમૃગચર્મ પહેરેલા ભરતજી, ભાઈના આવવાના સમાચાર સાંભળી પહેલેથી જ આનંદિત થયા.
પ્રત્યુદ્યયૌ યદા રામં મહાત્મા સચિવૈઃ સહ। અશ્વાનાં ખુરશબ્દૈશ્ચ રથનેમિસ્વનેન ચ
જ્યારે મહાન આત્માવાળા ભરતજી મંત્રીઓ સાથે રામજીને મળવા નીકળ્યા, ત્યારે ઘોડાઓના ખુરના અવાજ અને રથના ચકરાંની ઘંઘાટથી ધરતી ગુંજી ઉઠી.
શઙ્ખદુન્દુભિનાદેન સંચચાલેવ મેદિની। ગજાનાં બૃંહિતૈશ્ચાપિ શઙ્ખદુન્દુભિનિઃસ્વનૈઃ
શંખ અને દુન્દુભીના ઘોષથી, તેમજ હાથીઓના ગર્જનાથી, ધરતી જાણે ધ્રૂજી ઉઠી હતી.
કૃત્સ્નં તુ નગરં તત્ તુ નન્દિગ્રામમુપાગમત્। સમીક્ષ્ય ભરતો વાક્યમુવાચ પવનાત્મજમ્
પછી આખું શહેર નંદિગ્રામ પહોંચી ગયું; આ જોઈને ભરતજીએ પવનપુત્ર હનુમાનજીને કહ્યું.
કચ્ચિન્ન ખલુ કાપેયી સેવ્યતે ચલચિત્તતા। નહિ પશ્યામિ કાકુત્સ્થં રામમાર્યં પરંતપમ્
"હે કાપી વંશજ, ક્યાંક તમે મનની ચંચળતામાં તો પડ્યા નથી ને? કેમ કે હું કાકુત્સ્થ, આર્ય રામજી, શત્રુઓના દમકને અહીં દેખાતાં નથી."
કચ્ચિન્ન ચાનુદૃશ્યન્તે કપયઃ કામરૂપિણઃ। અથૈવમુક્તે વચને હનૂમાનિદમબ્રવીત્
"અને રૂપ બદલતા વાનરો પણ ક્યાંય દેખાતા નથી;" આવું કહેતાં હનુમાનજી બોલ્યા:
અર્થ્યં વિજ્ઞાપયન્નેવ ભરતં સત્યવિક્રમમ્। સદાફલાન્ કુસુમિતાન્ વૃક્ષાન્ પ્રાપ્ય મધુસ્રવાન્
હનુમાનજી ભરતજીને વિનંતી કરતાં કહે છે: "હંમેશાં ફળથી લદેલા, ફૂલો થી ભરેલા અને મધ ટપકાવતા વૃક્ષો સુધી અમે પહોંચી ગયા છીએ—"
ભરદ્વાજપ્રસાદેન મત્તભ્રમરનાદિતાન્। તસ્ય ચૈવ વરો દત્તો વાસવેન પરંતપ
"ભરદ્વાજજીની કૃપાથી અને ઇન્દ્રદેવના વરદાનથી, મધ પીધેલા ભમરા ગુંજતા, એ વૃક્ષો પર અમે પહોંચ્યા છીએ, હે પરાક્રમી!"
સસૈન્યસ્ય તદાતિથ્યં કૃતં સર્વગુણાન્વિતમ્। નિઃસ્વનઃ શ્રૂયતે ભીમઃ પ્રહૃષ્ટાનાં વનૌકસામ્
"પوری સેના માટે સર્વગુણયુક્ત આથિથ્ય થયું છે; અને ખુશ વનવાસીઓની ભયાનક, આનંદભરી ધ્વનિ સંભળાય છે."
મન્યે વાનરસેના સા નદીં તરતિ ગોમતીમ્। રજોવર્ષં સમુદ્ભૂતં પશ્ય સાલવનં પ્રતિ
"મને લાગે છે કે વાનર સેના ગોમતી નદી પાર કરી રહી છે; એ જુઓ, સાળના વનમાં ધૂળની ઘેરા વાદળ ઊભી થઈ છે."
મન્યે સાલવનં રમ્યં લોલયન્તિ પ્લવંગમાઃ। તદેતદ્ દૃશ્યતે દૂરાદ્ વિમાનં ચન્દ્રસંનિભમ્
"મને લાગે છે કે વાનરો એ મનોહર સાળવનને હલાવી રહ્યા છે; એ જુઓ, દૂરથી ચાંદની જેવું તેજસ્વી વિમાન દેખાઈ રહ્યું છે."
વિમાનં પુષ્પકં દિવ્યં મનસા બ્રહ્મનિર્મિતમ્। રાવણં બાન્ધવૈઃ સાર્ધં હત્વા લબ્ધં મહાત્મના
"આ દિવ્ય પુષ્પક વિમાન, જે બ્રહ્માજીએ મનથી રચ્યું, મહાત્મા રામજીને રાવણ અને તેના કુટુંબને સંહાર્યા પછી મળ્યું છે."
તરુણાદિત્યસંકાશં વિમાનં રામવાહનમ્। ધનદસ્ય પ્રસાદેન દિવ્યમેતન્મનોજવમ્
"આ વિમાન ઉગતા સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતું અને મનની ઝડપથી દોડતું છે; ધનદેના (કુબેર) આશીર્વાદથી રામજીનું વાહન બન્યું છે."
એતસ્મિન્ ભ્રાતરૌ વીરૌ વૈદેહ્યા સહ રાઘવૌ। સુગ્રીવશ્ચ મહાતેજા રાક્ષસશ્ચ વિભીષણઃ
આ પ્રસંગે, બંને શૂરવીર રાઘવ ભાઈઓ, વૈદેહી સાથે, મહાશક્તિશાળી સુગ્રીવ અને રાક્ષસ વિભીષણ પણ હાજર છે.