અનુશોચસિ કાકુત્સ્થં સ ત્વાં કૌશલમબ્રવીત્। પ્રિયમાખ્યામિ તે દેવ શોકં ત્યજ સુદારુણમ્
'તમે કકુત્સ્થ માટે શોક કરો છો, પણ એએ તમારે માટે શુભેચ્છા મોકલી છે. પ્રભુ, હું તમને આનંદની વાત લાવ્યો છું; હવે આ ભારે શોક છોડો.'
અસ્મિન્ મુહૂર્તે ભ્રાત્રા ત્વં રામેણ સહ સંગતઃ। નિહત્ય રાવણં રામઃ પ્રતિલભ્ય ચ મૈથિલીમ્
'આ જ ક્ષણે તમે તમારા ભાઈ રામ સાથે મળી જશો, જેમણે રાવણને મારીને અને વૈદેહીને પાછી મેળવી છે—'
ઉપયાતિ સમૃદ્ધાર્થઃ સહ મિત્રૈર્મહાબલૈઃ। લક્ષ્મણશ્ચ મહાતેજા વૈદેહી ચ યશસ્વિની। સીતા સમગ્રા રામેણ મહેન્દ્રેણ શચી યથા
'હવે રામ, પોતાના મૈત્રી અને શક્તિશાળી મિત્રો સાથે, લક્ષ્મણ અને પ્રસિદ્ધ વૈદેહી સીતાને લઈને, પૂર્ણ સિદ્ધિ સાથે આવી રહ્યા છે; જેમ મહેન્દ્ર પાસે શચી છે તેમ.'
એવમુક્તો હનુમતા ભરતઃ કૈકયીસુતઃ। પપાત સહસા હૃષ્ટો હર્ષાન્મોહમુપાગમત્
હનુમાનના આવા વચન સાંભળી, કૈકેયીપુત્ર ભરત આનંદથી અચાનક જમીન પર પડી ગયા અને અત્યંત આનંદથી બેહોશ થઈ ગયા.
તતો મુહૂર્તાદુત્થાય પ્રત્યાશ્વસ્ય ચ રાઘવઃ। હનૂમન્તમુવાચેદં ભરતઃ પ્રિયવાદિનમ્
થોડા સમય પછી, ભાઈ રાઘવના ભરત ઊઠી, પોતાનું મન સ્થિર કરીને, મીઠા વચન બોલનાર હનુમાનને કહ્યું:
અશોકજૈઃ પ્રીતિમયૈઃ કપિમાલિઙ્ગ્ય સમ્ભ્રમાત્। સિષેચ ભરતઃ શ્રીમાન્ વિપુલૈરશ્રુબિન્દુભિઃ
આશા અને આનંદથી ભરેલા, ભરતે ઉત્સાહમાં વાનરને ભેટી, ખુશીના આંસુઓથી તેને ભીંજવી દીધો.
દેવો વા માનુષો વા ત્વમનુક્રોશાદિહાગતઃ। પ્રિયાખ્યાનસ્ય તે સૌમ્ય દદામિ બ્રુવતઃ પ્રિયમ્
તમે દેવ હો કે માનવ, દયા કરીને અહીં આવ્યા છો; સુમુખ, તું આવી આનંદદાયક વાત લાવ્યો છે, તેથી હું તને યોગ્ય પુરસ્કાર આપું છું.
ગવાં શતસહસ્રં ચ ગ્રામાણાં ચ શતં પરમ્। સકુણ્ડલાઃ શુભાચારા ભાર્યાઃ કન્યાસ્તુ ષોડશ
એક લાખ ગાય, શ્રેષ્ઠ એવા સો ગામ અને સોળ સુંદર, કુંડલવાળી, સારા વર્તનવાળી કન્યાઓ તને આપું છું.
હેમવર્ણાઃ સુનાસોરૂઃ શશિસૌમ્યાનનાઃ સ્ત્રિયઃ। સર્વાભરણસમ્પન્નાઃ સમ્પન્નાઃ કુલજાતિભિઃ
સોનાની જેમ તેજસ્વી, સુંદર નાકવાળી, ચાંદની જેવી શાંત મુખવાળી, સર્વાંગી શૃંગારથી સજ્જ અને ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલી સ્ત્રીઓ પણ તારી છે.
નિશમ્ય રામાગમનં નૃપાત્મજઃ કપિપ્રવીરસ્ય તદાદ્ભુતોપમમ્। પ્રહર્ષિતો રામદિદૃક્ષયાભવત્ પુનશ્ચ હર્ષાદિદમબ્રવીદ્ વચઃ
રામના પાછા આવવાની વાત સાંભળી, વાનરવીર દ્વારા મળેલી અદભુત ખુશખબરીથી રાજકુમાર આશ્ચર્યચકિત અને આનંદથી ભરાઈ ગયો. રામને જોવા માટે મનમાં તીવ્ર ઈચ્છા જાગી, અને ફરી એકવાર આનંદથી એણે આ શબ્દો કહ્યા.
thumb|ષડ્વિંશત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ષડ્વિંશત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે એકસો છવ્વીસમો સર્ગ સાંભળો.
બહૂનિ નામ વર્ષાણિ ગતસ્ય સુમહદ્વનમ્। શૃણોમ્યહં પ્રીતિકરં મમ નાથસ્ય કીર્તનમ્
ઘણા વર્ષોથી મારા સ્વામી જંગલમાં ગયા ત્યારથી, એમના શુભ સમાચાર સાંભળવાની મારી આતુરતા હતી.
કલ્યાણી બત ગાથેયં લૌકિકી પ્રતિભાતિ મામ્। એતિ જીવન્તમાનન્દો નરં વર્ષશતાદપિ
ખરેખર, આ જૂની કહેવત સાચી લાગે છે: 'પ્રિયજનને જીવતો જોવા મળવાનો આનંદ સો વર્ષ કરતાં પણ વધારે છે.'
રાઘવસ્ય હરીણાં ચ કથમાસીત્ સમાગમઃ। કસ્મિન્ દેશે કિમાશ્રિત્ય તત્ત્વમાખ્યાહિ પૃચ્છતઃ
રાઘવ અને વાનરોની મુલાકાત કેવી રીતે થઈ? કયા પ્રદેશમાં અને કઈ પરિસ્થિતિમાં એ મળ્યા? હું પૂછું છું, સાચી વાત કહો.
સ પૃષ્ટો રાજપુત્રેણ બૃસ્યાં સમુપવેશિતઃ। આચચક્ષે તતઃ સર્વં રામસ્ય ચરિતં વને
રાજકુમારે પૂછ્યું ત્યારે, સુંદર આસન પર બેઠેલા હનુમાનજી એ પછી રામના જંગલના તમામ કાર્યો વર્ણવ્યા.
યથા પ્રવ્રાજિતો રામો માતુર્દત્તૌ વરૌ તવ। યથા ચ પુત્રશોકેન રાજા દશરથો મૃતઃ
એણે કહ્યું કે, રામને તારી માતાએ માગેલા બે વરદાનને કારણે વનવાસે જવું પડ્યું અને પુત્રશોકમાં રાજા દશરથનું અવસાન થયું.
યથા દૂતૈસ્ત્વમાનીતસ્તૂર્ણં રાજગૃહાત્ પ્રભો। ત્વયાયોધ્યાં પ્રવિષ્ટેન યથા રાજ્યં ન ચેપ્સિતમ્
પછી એણે કહ્યું કે, હે પ્રભુ, તને રાજમહેલમાંથી દૂતોએ તાત્કાલિક બોલાવ્યા અને અયોધ્યામાં પ્રવેશ્યા પછી તારે રાજ્ય લેવાની ઈચ્છા નહોતી.
ચિત્રકૂટગિરિં ગત્વા રાજ્યેનામિત્રકર્શનઃ। નિમન્ત્રિતસ્ત્વયા ભ્રાતા ધર્મમાચરતા સતામ્
પછી એણે કહ્યું કે, શત્રુઓના વિનાશક, તું ચિત્રકૂટ પર્વત પર ગયો અને તારા ધર્મનિષ્ઠ ભાઈને રાજ્ય સ્વીકારવા આમંત્રિત કર્યો.
સ્થિતેન રાજ્ઞો વચને યથા રાજ્યં વિસર્જિતમ્। આર્યસ્ય પાદુકે ગૃહ્ય યથાસિ પુનરાગતઃ
એણે કહ્યું કે, રાજાના આદેશનું પાલન કરીને તું રાજ્ય છોડી દીધું અને આર્યના પાદુકા લઈને પાછો આવ્યો.
સર્વમેતન્મહાબાહો યથાવદ્ વિદિતં તવ। ત્વયિ પ્રતિપ્રયાતે તુ યદ્ વૃત્તં તન્નિબોધ મે
હે મહાબાહુ, આ બધું તો તને જાણીતું જ છે; હવે તું ગયા પછી શું બન્યું, એ મારી પાસેથી સાંભળ.
અપયાતે ત્વયિ તદા સમુદ્ભ્રાન્તમૃગદ્વિજમ્। પરિદ્યૂનમિવાત્યર્થં તદ્ વનં સમપદ્યત
તારે ત્યાંથી વિદાય લીધી પછી, વાદળો, હરણ અને પક્ષીઓથી ભરેલું એ જંગલ ખૂબ જ સુનસાન અને ઉદાસ બની ગયું.
તદ્ધસ્તિમૃદિતં ઘોરં સિંહવ્યાઘ્રમૃગાકુલમ્। પ્રવિવેશાથ વિજનં સ મહદ્ દણ્ડકાવનમ્
પછી એણે કહ્યું કે, હાથીઓના પગથી પીસાયેલું, સિંહ, વાઘ અને હરણોથી ભરેલું એ ભયાનક દંડકવન, એણે સુનસાન અને વિશાળ જોઈને પ્રવેશ કર્યો.
તેષાં પુરસ્તાદ્ બલવાન્ ગચ્છતાં ગહને વને। વિનદન્ સુમહાનાદં વિરાધઃ પ્રત્યદૃશ્યત
જ્યારે તેઓ શક્તિશાળી અને ઘનઘોર જંગલમાં આગળ વધતા હતા, ત્યારે તેમના સામે વિરાધ નામનો રાક્ષસ ભયાનક ગર્જના કરતાં દેખાયો.
તમુત્ક્ષિપ્ય મહાનાદમૂર્ધ્વબાહુમધોમુખમ્। નિખાતે પ્રક્ષિપન્તિ સ્મ નદન્તમિવ કુઞ્જરમ્
એણે કહ્યું કે, એ ગર્જના કરતા અને હાથ ઊંચા કરીને માથું નીચે કરેલા વિરાધને, તેઓ ઉઠાવીને ખાડામાં ફેંકી દીધો, જાણે ગર્જના કરતો હાથી હોય.
તત્ કૃત્વા દુષ્કરં કર્મ ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ। સાયાહ્ને શરભઙ્ગસ્ય રમ્યમાશ્રમમીયતુઃ
આ કઠિન કાર્ય કર્યા પછી, રામ અને લક્ષ્મણ સાંજના સમયે શરભંગ ઋષિના સુખદ આશ્રમમાં ગયા.
શરભઙ્ગે દિવં પ્રાપ્તે રામઃ સત્યપરાક્રમઃ। અભિવાદ્ય મુનીન્ સર્વાઞ્જનસ્થાનમુપાગમત્
શરભંગ સ્વર્ગે ગયા પછી, સત્યપરાક્રમી રામે બધા ઋષિઓને વંદન કર્યા અને પછી લોકોના નિવાસસ્થાન તરફ ગયા.
પશ્ચાચ્છૂર્પણખા નામ રામપાર્શ્વમુપાગતા। તતો રામેણ સંદિષ્ટો લક્ષ્મણઃ સહસોત્થિતઃ
પછી, શૂર્પણખા નામની સ્ત્રી રામની નજીક આવી; ત્યારબાદ, રામના આદેશથી લક્ષ્મણ તરત જ ઊભો થયો.
પ્રગૃહ્ય ખડ્ગં ચિચ્છેદ કર્ણનાસં મહાબલઃ। ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રક્ષસાં ભીમકર્મણામ્
મહાબલી લક્ષ્મણે તલવાર પકડીને શૂર્પણખાની નાક અને કાન કાપી નાખ્યા; અને ચૌદ હજાર ભયાનક અને ક્રૂર રાક્ષસો—
હતાનિ વસતા તત્ર રાઘવેણ મહાત્મના। એકેન સહ સંગમ્ય રામેણ રણમૂર્ધનિ
—મહાન આત્માવાળા રાઘવે, ત્યાં રહેતા, રામ સાથે યુદ્ધના મેદાનમાં બધાને મારી નાખ્યા.
અહ્નશ્ચતુર્થભાગેન નિઃશેષા રાક્ષસાઃ કૃતાઃ। મહાબલા મહાવીર્યાસ્તપસો વિઘ્નકારિણઃ
માત્ર એક ચોથા દિવસે જ, તે મહાબલી અને મહાવીર રાક્ષસો, જે તપસ્યામાં વિઘ્ન પાડતા હતા, બધાને પૂરેપૂરા નાશ કરી નાખ્યા.