પ્રજાશ્ચ બહુસાહસ્રીઃ સ્ફીતાઞ્જનપદાનપિ। સ ગત્વા દૂરમધ્વાનં ત્વરિતઃ કપિકુઞ્જરઃ
તેને હજારો લોકો, સમૃદ્ધ ગામડાં અને વિસ્તારો દેખાયા; અને લાંબો માર્ગ ઝડપથી પાર કરીને વાનરશ્રેષ્ઠ આગળ વધ્યો.
આસસાદ દ્રુમાન્ ફુલ્લાન્ નન્દિગ્રામસમીપગાન્। સુરાધિપસ્યોપવને યથા ચૈત્રરથે દ્રુમાન્
નંદિગ્રામની નજીક ખીલેલા વૃક્ષો સુધી પહોંચ્યા, જે દેવોના રાજાના ઉદ્યાનમાં કે ચૈત્રરથના વૃક્ષો જેવી સુંદરતા ધરાવતા હતા.
સ્ત્રીભિઃ સપુત્રૈઃ પૌત્રૈશ્ચ રમમાણૈઃ સ્વલંકૃતૈઃ। ક્રોશમાત્રે ત્વયોધ્યાયાશ્ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરમ્
ત્યાં અયોધ્યાથી એક ક્રોશ દૂર, પોતાના પુત્રો અને પૌત્રો સાથે આનંદમાં અને શણગારેલા સ્ત્રીઓ જોઈ, અને
દદર્શ ભરતં દીનં કૃશમાશ્રમવાસિનમ્। જટિલં મલદિગ્ધાઙ્ગં ભ્રાતૃવ્યસનકર્શિતમ્
ભરતને દુઃખી, દુર્બળ, વ્રતપાલક, જટાવાળા, શરીરે માટી લપેટેલા અને ભાઈના દુઃખથી કાંઈકાંઈ થયેલા જોઈ.
ફલમૂલાશિનં દાન્તં તાપસં ધર્મચારિણમ્। સમુન્નતજટાભારં વલ્કલાજિનવાસસમ્
જે ફળમૂળ જમતો, ઇન્દ્રિયજિત, ધર્મમાં સ્થિર, ઊંચી જટાવાળો અને વલ્કલ તથા કૃષ્ણમૃગચર્મ પહેરતો તપસ્વી હતો.
નિયતં ભાવિતાત્માનં બ્રહ્મર્ષિસમતેજસમ્। પાદુકે તે પુરસ્કૃત્ય પ્રશાસન્તં વસુંધરામ્
નિયમિત, શુદ્ધ મનવાળો, બ્રહ્મર્ષિ જેટલો તેજસ્વી, પાદુકાઓ આગળ રાખીને ધરતી પર રાજ કરતો હતો.
ચાતુર્વર્ણ્યસ્ય લોકસ્ય ત્રાતારં સર્વતો ભયાત્। ઉપસ્થિતમમાત્યૈશ્ચ શુચિભિશ્ચ પુરોહિતૈઃ
જે ચાર વર્ણના લોકને સર્વત્રના ભયથી બચાવનાર હતો, અને પાસે શુદ્ધ મંત્રી તથા પુણ્યશીલ પુરોહિતો હાજર હતા.
બલમુખ્યૈશ્ચ યુક્તૈશ્ચ કાષાયામ્બરધારિભિઃ। નહિ તે રાજપુત્રં તં ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરમ્
મુખ્ય સેનાપતિઓ પણ, કાશાયવસ્ત્ર પહેરેલા, તેની સાથે હતા; છતાં, ધર્મપ્રેમી પ્રજાજનો એ ચીર અને કૃષ્ણમૃગચર્મ પહેરેલા રાજકુમારનો આનંદ માણવા ઈચ્છતા નહોતા.
પરિભોક્તું વ્યવસ્યન્તિ પૌરા વૈ ધર્મવત્સલાઃ। તં ધર્મમિવ ધર્મજ્ઞં દેહબન્ધમિવાપરમ્
એ રાજકુમારને તેઓ ધર્મરૂપ માનીને, જેમ આત્માને માટે શરીર પ્રિય હોય છે તેમ, ખૂબ જ પ્રિય માનતા હતા.
ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યં હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। વસન્તં દણ્ડકારણ્યે યં ત્વં ચીરજટાધરમ્
હનુમાન, પવનપુત્ર, હાથ જોડીને બોલ્યા: 'જેને માટે તમે દુઃખી છો, જે દંડકવનમાં ચીર અને જટા ધારણ કરીને રહે છે—'
અનુશોચસિ કાકુત્સ્થં સ ત્વાં કૌશલમબ્રવીત્। પ્રિયમાખ્યામિ તે દેવ શોકં ત્યજ સુદારુણમ્
'તમે કકુત્સ્થ માટે શોક કરો છો, પણ એએ તમારે માટે શુભેચ્છા મોકલી છે. પ્રભુ, હું તમને આનંદની વાત લાવ્યો છું; હવે આ ભારે શોક છોડો.'
અસ્મિન્ મુહૂર્તે ભ્રાત્રા ત્વં રામેણ સહ સંગતઃ। નિહત્ય રાવણં રામઃ પ્રતિલભ્ય ચ મૈથિલીમ્
'આ જ ક્ષણે તમે તમારા ભાઈ રામ સાથે મળી જશો, જેમણે રાવણને મારીને અને વૈદેહીને પાછી મેળવી છે—'
ઉપયાતિ સમૃદ્ધાર્થઃ સહ મિત્રૈર્મહાબલૈઃ। લક્ષ્મણશ્ચ મહાતેજા વૈદેહી ચ યશસ્વિની। સીતા સમગ્રા રામેણ મહેન્દ્રેણ શચી યથા
'હવે રામ, પોતાના મૈત્રી અને શક્તિશાળી મિત્રો સાથે, લક્ષ્મણ અને પ્રસિદ્ધ વૈદેહી સીતાને લઈને, પૂર્ણ સિદ્ધિ સાથે આવી રહ્યા છે; જેમ મહેન્દ્ર પાસે શચી છે તેમ.'
એવમુક્તો હનુમતા ભરતઃ કૈકયીસુતઃ। પપાત સહસા હૃષ્ટો હર્ષાન્મોહમુપાગમત્
હનુમાનના આવા વચન સાંભળી, કૈકેયીપુત્ર ભરત આનંદથી અચાનક જમીન પર પડી ગયા અને અત્યંત આનંદથી બેહોશ થઈ ગયા.
તતો મુહૂર્તાદુત્થાય પ્રત્યાશ્વસ્ય ચ રાઘવઃ। હનૂમન્તમુવાચેદં ભરતઃ પ્રિયવાદિનમ્
થોડા સમય પછી, ભાઈ રાઘવના ભરત ઊઠી, પોતાનું મન સ્થિર કરીને, મીઠા વચન બોલનાર હનુમાનને કહ્યું:
અશોકજૈઃ પ્રીતિમયૈઃ કપિમાલિઙ્ગ્ય સમ્ભ્રમાત્। સિષેચ ભરતઃ શ્રીમાન્ વિપુલૈરશ્રુબિન્દુભિઃ
આશા અને આનંદથી ભરેલા, ભરતે ઉત્સાહમાં વાનરને ભેટી, ખુશીના આંસુઓથી તેને ભીંજવી દીધો.
દેવો વા માનુષો વા ત્વમનુક્રોશાદિહાગતઃ। પ્રિયાખ્યાનસ્ય તે સૌમ્ય દદામિ બ્રુવતઃ પ્રિયમ્
તમે દેવ હો કે માનવ, દયા કરીને અહીં આવ્યા છો; સુમુખ, તું આવી આનંદદાયક વાત લાવ્યો છે, તેથી હું તને યોગ્ય પુરસ્કાર આપું છું.
ગવાં શતસહસ્રં ચ ગ્રામાણાં ચ શતં પરમ્। સકુણ્ડલાઃ શુભાચારા ભાર્યાઃ કન્યાસ્તુ ષોડશ
એક લાખ ગાય, શ્રેષ્ઠ એવા સો ગામ અને સોળ સુંદર, કુંડલવાળી, સારા વર્તનવાળી કન્યાઓ તને આપું છું.
હેમવર્ણાઃ સુનાસોરૂઃ શશિસૌમ્યાનનાઃ સ્ત્રિયઃ। સર્વાભરણસમ્પન્નાઃ સમ્પન્નાઃ કુલજાતિભિઃ
સોનાની જેમ તેજસ્વી, સુંદર નાકવાળી, ચાંદની જેવી શાંત મુખવાળી, સર્વાંગી શૃંગારથી સજ્જ અને ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલી સ્ત્રીઓ પણ તારી છે.
નિશમ્ય રામાગમનં નૃપાત્મજઃ કપિપ્રવીરસ્ય તદાદ્ભુતોપમમ્। પ્રહર્ષિતો રામદિદૃક્ષયાભવત્ પુનશ્ચ હર્ષાદિદમબ્રવીદ્ વચઃ
રામના પાછા આવવાની વાત સાંભળી, વાનરવીર દ્વારા મળેલી અદભુત ખુશખબરીથી રાજકુમાર આશ્ચર્યચકિત અને આનંદથી ભરાઈ ગયો. રામને જોવા માટે મનમાં તીવ્ર ઈચ્છા જાગી, અને ફરી એકવાર આનંદથી એણે આ શબ્દો કહ્યા.
thumb|ષડ્વિંશત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ષડ્વિંશત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે એકસો છવ્વીસમો સર્ગ સાંભળો.
બહૂનિ નામ વર્ષાણિ ગતસ્ય સુમહદ્વનમ્। શૃણોમ્યહં પ્રીતિકરં મમ નાથસ્ય કીર્તનમ્
ઘણા વર્ષોથી મારા સ્વામી જંગલમાં ગયા ત્યારથી, એમના શુભ સમાચાર સાંભળવાની મારી આતુરતા હતી.
કલ્યાણી બત ગાથેયં લૌકિકી પ્રતિભાતિ મામ્। એતિ જીવન્તમાનન્દો નરં વર્ષશતાદપિ
ખરેખર, આ જૂની કહેવત સાચી લાગે છે: 'પ્રિયજનને જીવતો જોવા મળવાનો આનંદ સો વર્ષ કરતાં પણ વધારે છે.'
રાઘવસ્ય હરીણાં ચ કથમાસીત્ સમાગમઃ। કસ્મિન્ દેશે કિમાશ્રિત્ય તત્ત્વમાખ્યાહિ પૃચ્છતઃ
રાઘવ અને વાનરોની મુલાકાત કેવી રીતે થઈ? કયા પ્રદેશમાં અને કઈ પરિસ્થિતિમાં એ મળ્યા? હું પૂછું છું, સાચી વાત કહો.
સ પૃષ્ટો રાજપુત્રેણ બૃસ્યાં સમુપવેશિતઃ। આચચક્ષે તતઃ સર્વં રામસ્ય ચરિતં વને
રાજકુમારે પૂછ્યું ત્યારે, સુંદર આસન પર બેઠેલા હનુમાનજી એ પછી રામના જંગલના તમામ કાર્યો વર્ણવ્યા.
યથા પ્રવ્રાજિતો રામો માતુર્દત્તૌ વરૌ તવ। યથા ચ પુત્રશોકેન રાજા દશરથો મૃતઃ
એણે કહ્યું કે, રામને તારી માતાએ માગેલા બે વરદાનને કારણે વનવાસે જવું પડ્યું અને પુત્રશોકમાં રાજા દશરથનું અવસાન થયું.
યથા દૂતૈસ્ત્વમાનીતસ્તૂર્ણં રાજગૃહાત્ પ્રભો। ત્વયાયોધ્યાં પ્રવિષ્ટેન યથા રાજ્યં ન ચેપ્સિતમ્
પછી એણે કહ્યું કે, હે પ્રભુ, તને રાજમહેલમાંથી દૂતોએ તાત્કાલિક બોલાવ્યા અને અયોધ્યામાં પ્રવેશ્યા પછી તારે રાજ્ય લેવાની ઈચ્છા નહોતી.
ચિત્રકૂટગિરિં ગત્વા રાજ્યેનામિત્રકર્શનઃ। નિમન્ત્રિતસ્ત્વયા ભ્રાતા ધર્મમાચરતા સતામ્
પછી એણે કહ્યું કે, શત્રુઓના વિનાશક, તું ચિત્રકૂટ પર્વત પર ગયો અને તારા ધર્મનિષ્ઠ ભાઈને રાજ્ય સ્વીકારવા આમંત્રિત કર્યો.
સ્થિતેન રાજ્ઞો વચને યથા રાજ્યં વિસર્જિતમ્। આર્યસ્ય પાદુકે ગૃહ્ય યથાસિ પુનરાગતઃ
એણે કહ્યું કે, રાજાના આદેશનું પાલન કરીને તું રાજ્ય છોડી દીધું અને આર્યના પાદુકા લઈને પાછો આવ્યો.
સર્વમેતન્મહાબાહો યથાવદ્ વિદિતં તવ। ત્વયિ પ્રતિપ્રયાતે તુ યદ્ વૃત્તં તન્નિબોધ મે
હે મહાબાહુ, આ બધું તો તને જાણીતું જ છે; હવે તું ગયા પછી શું બન્યું, એ મારી પાસેથી સાંભળ.