હરણં ચાપિ વૈદેહ્યા રાવણેન બલીયસા। સુગ્રીવેણ ચ સંવાદં વાલિનશ્ચ વધં રણે
એને એ પણ કહી દેવું કે શક્તિશાળી રાવણે વૈદેહીનું અપહરણ કર્યું, સુગ્રીવ સાથે મારો સંવાદ થયો અને વાલીનું યુદ્ધમાં વધ થયું.
મૈથિલ્યન્વેષણં ચૈવ યથા ચાધિગતા ત્વયા। લઙ્ઘયિત્વા મહાતોયમાપગાપતિમવ્યયમ્
મૈથિલીની શોધ કેવી રીતે થઈ અને તું મહાસાગર પાર કરીને એને કેવી રીતે શોધી કાઢી, એ પણ ભરતને કહી દે.
ઉપયાનં સમુદ્રસ્ય સાગરસ્ય ચ દર્શનમ્। યથા ચ કારિતઃ સેતૂ રાવણશ્ચ યથા હતઃ
સમુદ્ર સુધી પહોંચવાનો માર્ગ, દરિયાની દૃશ્યાવળી, પુલ બનાવવાની વાત અને રાવણ કેવી રીતે મારાયો તે બધું વર્ણવો.
વરદાનં મહેન્દ્રેણ બ્રહ્મણા વરુણેન ચ। મહાદેવપ્રસાદાચ્ચ પિત્રા મમ સમાગમમ્
ઇન્દ્ર, બ્રહ્મા અને વરુણે જે આશીર્વાદ આપ્યા, મહાદેવની કૃપા અને પિતાજી સાથે મળવાની વાત પણ કહો.
ઉપયાતં ચ માં સૌમ્ય ભરતાય નિવેદય। સહ રાક્ષસરાજેન હરીણામીશ્વરેણ ચ
હે સૌમ્ય, હું રાક્ષસોના રાજા અને વાનરરાજા સાથે આવ્યો છું, એ વાત ભરતને જઇને કહો.
જિત્વા શત્રુગણાન્ રામઃ પ્રાપ્ય ચાનુત્તમં યશઃ। ઉપાયાતિ સમૃદ્ધાર્થઃ સહ મિત્રૈર્મહાબલૈઃ
રામે દુશ્મનોને હરાવીને શ્રેષ્ઠ યશ મેળવ્યું છે અને પોતાના શક્તિશાળી મિત્રો સાથે સફળતાપૂર્વક આવી રહ્યો છે.
એતચ્છ્રુત્વા યમાકારં ભજતે ભરતસ્તતઃ। સ ચ તે વેદિતવ્યઃ સ્યાત્ સર્વં યચ્ચાપિ માં પ્રતિ
આ બધું સાંભળ્યા પછી ભરત જેવો સ્વભાવ બતાવે, તે બધું ધ્યાનથી જો અને મારી પાસે બધું જાણાવી દેજે.
જ્ઞેયાઃ સર્વે ચ વૃત્તાન્તા ભરતસ્યેઙ્ગિતાનિ ચ। તત્ત્વેન મુખવર્ણેન દૃષ્ટ્યા વ્યાભાષિતેન ચ
ભરતના બધા વર્તન અને ઇરાદા, તેના ચહેરાના ભાવ, નજર અને બોલવાથી સાચી રીતે સમજજે.
સર્વકામસમૃદ્ધં હિ હસ્ત્યશ્વરથસંકુલમ્। પિતૃપૈતામહં રાજ્યં કસ્ય નાવર્તયેન્મનઃ
જે રાજ્યમાં બધું સુખ છે, હાથી, ઘોડા અને રથોથી ભરેલું છે, એવું વંશપરંપરાગત રાજ્ય કોનું મન પાછું ખેંચતું નથી?
સંગત્યા ભરતઃ શ્રીમાન્ રાજ્યેનાર્થી સ્વયં ભવેત્। પ્રશાસ્તુ વસુધાં સર્વામખિલાં રઘુનન્દનઃ
જો ભરત પોતે રાજય ઇચ્છે, તો રઘુવંશી ભાઈએ આખી ધરતી પર રાજ કરવો જોઈએ.
તસ્ય બુદ્ધિં ચ વિજ્ઞાય વ્યવસાયં ચ વાનર। યાવન્ન દૂરં યાતાઃ સ્મઃ ક્ષિપ્રમાગન્તુમર્હસિ
હે વાનર, ભરતના મન અને નિશ્ચયને જાણી, આપણે દૂર જઇએ એ પહેલાં જ તું ઝડપથી પાછો આવી જજે.
ઇતિ પ્રતિસમાદિષ્ટો હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। માનુષં ધારયન્ રૂપમયોધ્યાં ત્વરિતો યયૌ
આ રીતે આજ્ઞા મળ્યા પછી પવનપુત્ર હનુમાન માનવરૂપ ધારણ કરીને ઝડપી અયોધ્યા તરફ ગયો.
અથોત્પપાત વેગેન હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। ગરુત્માનિવ વેગેન જિઘૃક્ષન્નુરગોત્તમમ્
પછી પવનપુત્ર હનુમાન વેગથી ઉડીને ગયો, જેમ ગરુડ શ્રેષ્ઠ સાપ પકડવા દોડે છે એમ.
લઙ્ઘયિત્વા પિતૃપથં વિહગેન્દ્રાલયં શુભમ્। ગઙ્ગાયમુનયોર્ભીમં સમતીત્ય સમાગમમ્
પિતૃઓના માર્ગ અને પંખીઓના રાજાના સુંદર નિવાસને પાર કરીને, ગંગા અને યમુનાના ભયાનક સંગમને પણ પાર કરી ગયો.
શૃઙ્ગવેરપુરં પ્રાપ્ય ગુહમાસાદ્ય વીર્યવાન્। સ વાચા શુભયા હૃષ્ટો હનૂમાનિદમબ્રવીત્
શૃંગવેરપુર પહોંચીને અને ગુહાને મળીને, પરાક્રમી હનુમાન આનંદથી શુભ વચન બોલ્યો.
સખા તુ તવ કાકુત્સ્થો રામઃ સત્યપરાક્રમઃ। સસીતઃ સહ સૌમિત્રિઃ સ ત્વાં કુશલમબ્રવીત્
તારો મિત્ર, કકુત્સ્થ વંશનો રામ, સાચો પરાક્રમી, સીતાજી અને લક્ષ્મણ સાથે તને સુખાકાંક્ષા મોકલે છે.
પઞ્ચમીમદ્ય રજનીમુષિત્વા વચનાન્મુનેઃ। ભરદ્વાજાભ્યનુજ્ઞાતં દ્રક્ષ્યસ્યત્રૈવ રાઘવમ્
મુનિની આજ્ઞાથી અહીં પાંચ રાત વિતાવી અને ભરદ્વાજજીની પરવાનગીથી તું અહીં રાઘવને જોઈ શકીશ.
એવમુક્ત્વા મહાતેજાઃ સમ્પ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ। ઉત્પપાત મહાવેગાદ્ વેગવાનવિચારયન્
આ રીતે બોલીને તેજસ્વી અને આનંદથી રોમાંચિત થયેલા હનુમાન જોરથી ઉડીને આગળ વધ્યો.
સોઽપશ્યદ્ રામતીર્થં ચ નદીં વાલુકિનીં તથા। વરૂથીં ગોમતીં ચૈવ ભીમં શાલવનં તથા
તેને રામનું તીર્થ, રેતીવાળી નદી, ગોમતી અને તેના પશુઓ તથા ભયાનક શાળવન પણ દેખાયું.
પ્રજાશ્ચ બહુસાહસ્રીઃ સ્ફીતાઞ્જનપદાનપિ। સ ગત્વા દૂરમધ્વાનં ત્વરિતઃ કપિકુઞ્જરઃ
તેને હજારો લોકો, સમૃદ્ધ ગામડાં અને વિસ્તારો દેખાયા; અને લાંબો માર્ગ ઝડપથી પાર કરીને વાનરશ્રેષ્ઠ આગળ વધ્યો.
આસસાદ દ્રુમાન્ ફુલ્લાન્ નન્દિગ્રામસમીપગાન્। સુરાધિપસ્યોપવને યથા ચૈત્રરથે દ્રુમાન્
નંદિગ્રામની નજીક ખીલેલા વૃક્ષો સુધી પહોંચ્યા, જે દેવોના રાજાના ઉદ્યાનમાં કે ચૈત્રરથના વૃક્ષો જેવી સુંદરતા ધરાવતા હતા.
સ્ત્રીભિઃ સપુત્રૈઃ પૌત્રૈશ્ચ રમમાણૈઃ સ્વલંકૃતૈઃ। ક્રોશમાત્રે ત્વયોધ્યાયાશ્ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરમ્
ત્યાં અયોધ્યાથી એક ક્રોશ દૂર, પોતાના પુત્રો અને પૌત્રો સાથે આનંદમાં અને શણગારેલા સ્ત્રીઓ જોઈ, અને
દદર્શ ભરતં દીનં કૃશમાશ્રમવાસિનમ્। જટિલં મલદિગ્ધાઙ્ગં ભ્રાતૃવ્યસનકર્શિતમ્
ભરતને દુઃખી, દુર્બળ, વ્રતપાલક, જટાવાળા, શરીરે માટી લપેટેલા અને ભાઈના દુઃખથી કાંઈકાંઈ થયેલા જોઈ.
ફલમૂલાશિનં દાન્તં તાપસં ધર્મચારિણમ્। સમુન્નતજટાભારં વલ્કલાજિનવાસસમ્
જે ફળમૂળ જમતો, ઇન્દ્રિયજિત, ધર્મમાં સ્થિર, ઊંચી જટાવાળો અને વલ્કલ તથા કૃષ્ણમૃગચર્મ પહેરતો તપસ્વી હતો.
નિયતં ભાવિતાત્માનં બ્રહ્મર્ષિસમતેજસમ્। પાદુકે તે પુરસ્કૃત્ય પ્રશાસન્તં વસુંધરામ્
નિયમિત, શુદ્ધ મનવાળો, બ્રહ્મર્ષિ જેટલો તેજસ્વી, પાદુકાઓ આગળ રાખીને ધરતી પર રાજ કરતો હતો.
ચાતુર્વર્ણ્યસ્ય લોકસ્ય ત્રાતારં સર્વતો ભયાત્। ઉપસ્થિતમમાત્યૈશ્ચ શુચિભિશ્ચ પુરોહિતૈઃ
જે ચાર વર્ણના લોકને સર્વત્રના ભયથી બચાવનાર હતો, અને પાસે શુદ્ધ મંત્રી તથા પુણ્યશીલ પુરોહિતો હાજર હતા.
બલમુખ્યૈશ્ચ યુક્તૈશ્ચ કાષાયામ્બરધારિભિઃ। નહિ તે રાજપુત્રં તં ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરમ્
મુખ્ય સેનાપતિઓ પણ, કાશાયવસ્ત્ર પહેરેલા, તેની સાથે હતા; છતાં, ધર્મપ્રેમી પ્રજાજનો એ ચીર અને કૃષ્ણમૃગચર્મ પહેરેલા રાજકુમારનો આનંદ માણવા ઈચ્છતા નહોતા.
પરિભોક્તું વ્યવસ્યન્તિ પૌરા વૈ ધર્મવત્સલાઃ। તં ધર્મમિવ ધર્મજ્ઞં દેહબન્ધમિવાપરમ્
એ રાજકુમારને તેઓ ધર્મરૂપ માનીને, જેમ આત્માને માટે શરીર પ્રિય હોય છે તેમ, ખૂબ જ પ્રિય માનતા હતા.
ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યં હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। વસન્તં દણ્ડકારણ્યે યં ત્વં ચીરજટાધરમ્
હનુમાન, પવનપુત્ર, હાથ જોડીને બોલ્યા: 'જેને માટે તમે દુઃખી છો, જે દંડકવનમાં ચીર અને જટા ધારણ કરીને રહે છે—'
અનુશોચસિ કાકુત્સ્થં સ ત્વાં કૌશલમબ્રવીત્। પ્રિયમાખ્યામિ તે દેવ શોકં ત્યજ સુદારુણમ્
'તમે કકુત્સ્થ માટે શોક કરો છો, પણ એએ તમારે માટે શુભેચ્છા મોકલી છે. પ્રભુ, હું તમને આનંદની વાત લાવ્યો છું; હવે આ ભારે શોક છોડો.'