તલૈઃ સ્ફટિકચિત્રાઙ્ગૈર્વૈદૂર્યૈશ્ચ વરાસનૈઃ। મહાર્હાસ્તરણોપેતૈરુપપન્નં મહાધનૈઃ
તેના તળે સ્ફટિકના સુંદર આકારો, વૈદૂર્ય રત્નોના ઉત્તમ આસનો, કિંમતી ચાદરો અને અનેક ધન-દોલતથી ભરપૂર હતું.
ઉપસ્થિતમનાધૃષ્યં તદ્ વિમાનં મનોજવમ્। નિવેદયિત્વા રામાય તસ્થૌ તત્ર વિભીષણઃ
આ અપરાજિત અને ઝડપી વિમાન હાજર છે એમ વિભીષણે રામને જાણ કરી, અને ત્યાં ઊભા રહ્યા.
તત્ પુષ્પકં કામગમં વિમાન- મુપસ્થિતં ભૂધરસંનિકાશમ્। દૃષ્ટ્વા તદા વિસ્મયમાજગામ રામઃ સસૌમિત્રિરુદારસત્ત્વઃ
પુષ્પક નામનું, ઇચ્છા મુજબ જતું અને પર્વત જેવું દેખાતું તે વિમાન જોઈને, ઉદાર હૃદય રામ અને સૌમિત્રિ આશ્ચર્યચકિત થયા.
thumb|દ્વાવિંશત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વાવિંશત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રદ્ધાસહીત શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો બેસો બાવીસમો સર્ગ સાંભળો.
ઉપસ્થિતં તુ તં કૃત્વા પુષ્પકં પુષ્પભૂષિતમ્। અવિદૂરે સ્થિતો રામમિત્યુવાચ વિભીષણઃ
પુષ્પોથી શોભાયમાન પુષ્પક વિમાન તૈયાર કરીને નજીક લાવવામાં આવ્યું ત્યારે વિભીષણે રામને કહ્યું.
સ તુ બદ્ધાઞ્જલિપુટો વિનીતો રાક્ષસેશ્વરઃ। અબ્રવીત્ ત્વરયોપેતઃ કિં કરોમીતિ રાઘવમ્
રાક્ષસોના રાજા વિભીષણ, હાથ જોડીને, વિનમ્રતાથી અને ઉતાવળથી રાઘવને પૂછ્યું: 'હું શું કરું?'
તમબ્રવીન્મહાતેજા લક્ષ્મણસ્યોપશૃણ્વતઃ। વિમૃશ્ય રાઘવો વાક્યમિદં સ્નેહપુરસ્કૃતમ્
લક્ષ્મણ સાંભળી રહ્યા હતા ત્યારે તેજસ્વી રાઘવે, વિચારપૂર્વક, સ્નેહથી ભરેલા શબ્દોમાં વિભીષણને કહ્યું.
કૃતપ્રયત્નકર્માણઃ સર્વ એવ વનૌકસઃ। રત્નૈરર્થૈશ્ચ વિવિધૈઃ સમ્પૂજ્યન્તાં વિભીષણ
જે બધા વનવાસીઓએ પુરુષાર્થપૂર્વક કામ કર્યું છે, તેમને વિવિધ રત્નો અને ધનથી સન્માનિત કરો, હે વિભીષણ.
સહામીભિસ્ત્વયા લઙ્કા નિર્જિતા રાક્ષસેશ્વર। હૃષ્ટૈઃ પ્રાણભયં ત્યક્ત્વા સંગ્રામેષ્વનિવર્તિભિઃ
હે રાક્ષસરાજ, તું અને આ સહાયકો દ્વારા, આનંદિત અને જીવનો ભય ત્યજી, યુદ્ધમાં ન ડગેલા વાનરો સાથે લંકા જીતાઈ છે.
ત ઇમે કૃતકર્માણઃ સર્વ એવ વનૌકસઃ। ધનરત્નપ્રદાનૈશ્ચ કર્મૈષાં સફલં કુરુ
આ વનવાસીઓએ પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કર્યું છે; તેમનાં કાર્યોનું ફળ મળે એ માટે તેમને ધન અને રત્નોથી પુરસ્કૃત કરો.
એવં સમ્માનિતાશ્ચૈતે નન્દ્યમાના યથા ત્વયા। ભવિષ્યન્તિ કૃતજ્ઞેન નિર્વૃતા હરિયૂથપાઃ
આ રીતે સન્માનિત અને તારા હાથે આનંદિત થયેલા વાનરપ્રમુખો તૃપ્ત અને ઋણસ્વીકારક બનશે.
ત્યાગિનં સંગ્રહીતારં સાનુક્રોશં જિતેન્દ્રિયમ્। સર્વે ત્વામભિગચ્છન્તિ તતઃ સમ્બોધયામિ તે
તું દયાળુ, દાનશીલ, સંયમી અને સૌનો સંગ્રહ કરનારો છે; તેથી હું તને આ સલાહ આપું છું.
હીનં રતિગુણૈઃ સર્વૈરભિહન્તારમાહવે। સેના ત્યજતિ સંવિગ્ના નૃપતિં તં નરેશ્વર
હે મનુષ્યરાજ, જે રાજા આનંદ અને ગુણોથી વંચિત હોય અને યુદ્ધમાં પોતાના લોકોને દુઃખ આપે છે, તેને તેની સેનાએ ભયથી છોડી દે છે.
એવમુક્તસ્તુ રામેણ વાનરાંસ્તાન્ વિભીષણઃ। રત્નાર્થસંવિભાગેન સર્વાનેવાભ્યપૂજયત્
રામના આ શબ્દો સાંભળીને, વિભીષણે બધા વાનરોને રત્ન અને ધન આપીને સન્માનિત કર્યા.
તતસ્તાન્ પૂજિતાન્ દૃષ્ટ્વા રત્નાર્થૈર્હરિયૂથપાન્। આરુરોહ તદા રામસ્તદ્ વિમાનમનુત્તમમ્
પછી રામે જોયું કે વાનરપ્રમુખો રત્ન અને ધનથી સન્માનિત થયા છે, ત્યારે તેઓએ તે શ્રેષ્ઠ વિમાનમાં ચઢ્યા.
અઙ્કેનાદાય વૈદેહીં લજ્જમાનાં મનસ્વિનીમ્। લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા વિક્રાન્તેન ધનુષ્મતા
રામે લજ્જાશીલ અને ઉન્નત મનવાળી વૈદેહીને પોતાની ગોદમાં બેસાડી, ધનુષ્યધારી અને પરાક્રમી ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે રાખી લીધી.
અબ્રવીત્ સ વિમાનસ્થઃ પૂજયન્ સર્વવાનરાન્। સુગ્રીવં ચ મહાવીર્યં કાકુત્સ્થઃ સવિભીષણમ્
રામે વિમાનમાં બેઠા બેઠા બધા વાનરો, મહાવીર સુગ્રીવ અને વિભીષણને સન્માનપૂર્વક સંબોધ્યા.
મિત્રકાર્યં કૃતમિદં ભવદ્ભિર્વાનરર્ષભાઃ। અનુજ્ઞાતા મયા સર્વે યથેષ્ટં પ્રતિગચ્છત
વાનરશ્રેષ્ઠો, તમે મિત્રતાનું ધર્મપાલન કર્યું છે; હવે મારી પરવાનગીથી સૌ કોઈ પોતાની ઈચ્છા મુજબ પાછા જઈ શકો છો.
યત્ તુ કાર્યં વયસ્યેન સ્નિગ્ધેન ચ હિતેન ચ। કૃતં સુગ્રીવ તત્ સર્વં ભવતાધર્મભીરુણા
સુગ્રીવ, મારા સ્નેહી અને કલ્યાણકામી મિત્ર તરીકે તું જે જે કરવું હતું, તે બધું ધર્મભયથી તું પૂર્ણ કર્યું છે.
કિષ્કિન્ધાં પ્રતિ યાહ્યાશુ સ્વસૈન્યેનાભિસંવૃતઃ। સ્વરાજ્યે વસ લઙ્કાયાં મયા દત્તે વિભીષણ। ન ત્વાં ધર્ષયિતું શક્તાઃ સેન્દ્રા અપિ દિવૌકસઃ
હવે તું પોતાની સેના સાથે ઝડપથી કિષ્કિંધા જઈને વસ; વિભીષણ, હું જે લંકાનું રાજ્ય તને આપ્યું છે, તેમાં નિર્ભય રહીને રાજ કર. તને દેવતાઓ પણ ઇન્દ્ર સાથે મળીને નુકસાન કરી શકશે નહીં.
અયોધ્યાં પ્રતિ યાસ્યામિ રાજધાનીં પિતુર્મમ। અભ્યનુજ્ઞાતુમિચ્છામિ સર્વાનામન્ત્રયામિ વઃ
હવે હું મારા પિતાની રાજધાની અયોધ્યા જઇશ; સૌને વિદાય લઈ અને તમારી સાથે ચર્ચા કરવા ઈચ્છું છું.
એવમુક્તાસ્તુ રામેણ હરીન્દ્રા હરયસ્તથા। ઊચુઃ પ્રાઞ્જલયઃ સર્વે રાક્ષસશ્ચ વિભીષણઃ
રામના આ શબ્દો સાંભળીને વાનરપ્રમુખો, બધા વાનરો અને રાક્ષસ વિભીષણે હાથ જોડીને કહ્યું.
અયોધ્યાં ગન્તુમિચ્છામઃ સર્વાન્ નયતુ નો ભવાન્। મુદ્યુક્તા વિચરિષ્યામો વનાન્યુપવનાનિ ચ
અમે સૌ અયોધ્યા જવા ઈચ્છીએ છીએ; આપ અમને માર્ગદર્શન આપો. અમે ઉત્સાહપૂર્વક વનો અને ઉપવનોમાં ફરતા જઈશું.
દૃષ્ટ્વા ત્વામભિષેકાર્દ્રં કૌસલ્યામભિવાદ્ય ચ। અચિરાદાગમિષ્યામઃ સ્વગૃહાન્ નૃપસત્તમ
રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, જ્યારે અમે તમને અભિષેક પછી કૌશલ્યાને વંદન કરીને જોઈશું, ત્યારે જલ્દી જ અમારા ઘરે પાછા જઈશું.
એવમુક્તસ્તુ ધર્માત્મા વાનરૈઃ સવિભીષણૈઃ। અબ્રવીદ્ વાનરાન્ રામઃ સસુગ્રીવવિભીષણાન્
પછી ધર્મનિષ્ઠ રામે વાનરો અને વિભીષણના શબ્દો સાંભળીને સુગ્રીવ અને વિભીષણ સહિત વાનરોને કહ્યું.
પ્રિયાત્ પ્રિયતરં લબ્ધં યદહં સસુહૃજ્જનઃ। સર્વૈર્ભવદ્ભિઃ સહિતઃ પ્રીતિં લપ્સ્યે પુરીં ગતઃ
મને મારા સૌમિત્રો સાથે મળીને જે મળ્યું છે, તે બધામાંથી સૌથી વધુ પ્રિય છે; હવે હું સૌ સાથે શહેરમાં જઈને આનંદ અનુભવીશ.
ક્ષિપ્રમારોહ સુગ્રીવ વિમાનં સહ વાનરૈઃ। ત્વમપ્યારોહ સામાત્યો રાક્ષસેન્દ્ર વિભીષણ
સુગ્રીવ, તું વાનરો સાથે ઝડપથી વિમાનમાં ચડી જા; રાક્ષસોના રાજા વિભીષણ, તું પણ તારા મંત્રીઓ સાથે ચડી જા.
તતઃ સ પુષ્પકં દિવ્યં સુગ્રીવઃ સહ વાનરૈઃ। આરુરોહ મુદા યુક્તઃ સામાત્યશ્ચ વિભીષણઃ
પછી સુગ્રીવ વાનરો સાથે આનંદપૂર્વક દિવ્ય પુષ્પક વિમાનમાં ચડ્યો; વિભીષણ પણ પોતાના મંત્રીઓ સાથે તેમાં ચડ્યો.
તેષ્વારૂઢેષુ સર્વેષુ કૌબેરં પરમાસનમ્। રાઘવેણાભ્યનુજ્ઞાતમુત્પપાત વિહાયસમ્
જ્યારે બધા ચડી ગયા, ત્યારે રાઘવની પરવાનગીથી તે કુબેરનું ઉત્તમ આસન આકાશમાં ઉડી ગયું.
ખગતેન વિમાનેન હંસયુક્તેન ભાસ્વતા। પ્રહૃષ્ટશ્ચ પ્રતીતશ્ચ બભૌ રામઃ કુબેરવત્
હંસો જોડાયેલ તેજસ્વી વિમાનમાં બેઠેલા રામ આનંદ અને સંતોષથી કુબેર જેવો તેજસ્વી લાગતા હતા.