સહિતૌ મધુરં રક્તં સમ્પન્નં સ્વરસંપદા । એવં પ્રશસ્યમાનૌ તૌ તપઃ શ્લાઘ્યૈર્મહર્ષિભિઃ ॥૧-૪-
એ બંનેએ સાથે મળીને મીઠી અને ભાવભરી ધ્વનિમાં, સુંદર સૂર સાથે ગીત ગાયું; તેથી તપસ્વી મહર્ષીઓએ તેમને ખૂબ વખાણ્યા.
સંરક્તતરમત્યર્થં મધુરં તાવગાયતામ્ । પ્રીતઃ કશ્ચિન્મુનિસ્તાભ્યાં સંસ્થિતઃ કલશં દદૌ ॥૧-૪-
જ્યારે એ બંનેએ વધુ ભાવથી અને અતિ મીઠી અવાજમાં ગીત ગાયું, ત્યારે એક આનંદિત મુનિએ, નજીક ઊભા રહીને, તેમને પાણીનો કળશ આપ્યો.
પ્રસન્નો વલ્કલં કશ્ચિદ્ દદૌ તાભ્યાં મહાયશાઃ । અન્યઃ કૃષ્ણાજિનમદાદ્ યજ્ઞસૂત્રં તથાપરઃ ॥૧-૪-
બીજા એક પ્રસન્ન અને પ્રસિદ્ધ મુનિએ તેમને વલકલા (છાલના વસ્ત્ર) આપ્યા; બીજા એકે કાળાં કૃષ્ણમૃગના ચામડા આપ્યા અને ત્રીજા મુનિએ યજ્ઞસૂત્ર આપ્યું.
કશ્ચિત્ કમણ્ડલું પ્રાદાન્મૌઞ્જીમન્યો મહામુનિઃ । બૃસીમન્યસ્તદા પ્રાદાત્ કૌપીનમપરો મુનિઃ ॥૧-૪-
એક મુનિએ પાણીનો કમંડલ આપ્યો, બીજાં મહામુનિએ મુંજ ઘાસની કમરપટ્ટી આપી; બીજાએ લાકડાનું દંડ આપ્યું અને બીજા મુનિએ કૌપીન (લંગોટ) આપ્યો.
તાભ્યાં દદૌ તદા હૃષ્ટઃ કુઠારમપરો મુનિઃ । કાષાયમપરો વસ્ત્રં ચીરમન્યો દદૌ મુનિઃ ॥૧-૪-
બીજા એક આનંદિત મુનિએ તેમને કૂઠાર (કુહાડી) આપી; બીજાએ કાશાય વસ્ત્ર આપ્યા અને બીજા મુનિએ છાલના વસ્ત્ર આપ્યા.
જટાબન્ધનમન્યસ્તુ કાષ્ઠરજ્જું મુદાન્વિતઃ । યજ્ઞભાણ્ડમૃષિઃ કશ્ચિત્ કાષ્ઠભારં તથા પરઃ ॥૧-૪-
એક મુનિએ ખુશીથી જટાબંધન અને લાકડાની દોરી આપી; બીજાએ યજ્ઞના વાસણ આપ્યા અને બીજા મુનિએ લાકડાનો ગોઠ આપ્યો.
ઔદુમ્બરીં બ્રુસીમન્યઃ સ્વસ્તિ કેચિત્ તદાવદન્ । આયુષ્યમપરે પ્રાહુર્મુદા તત્ર મહર્ષયઃ ॥૧-૪-
એક મુનિએ ઉદૂંબરના લાકડાની દંડ આપી, તો કેટલાકે આશીર્વાદ આપ્યા; બીજા મહર્ષીઓએ આનંદથી દીર્ઘ આયુષ્ય માટે શુભકામનાઓ આપી.
દદુશ્ચૈવં વરાન્ સર્વે મુનયઃ સત્યવાદિનઃ । આશ્ચર્યમિદમાખ્યાનં મુનિના સમ્પ્રકીર્તિતમ્ ॥૧-૪-
સત્ય બોલનારા બધા મુનિઓએ એમને ભેટો આપી અને કહ્યું, 'આ અદભૂત કથા મુનિ દ્વારા કહેવામાં આવી છે.'
પરં કવીનામાધારં સમાપ્તં ચ યથાક્રમમ્ । અભિગીતમિદં ગીતં સર્વગીતેષુ કોવિદૌ ॥૧-૪-
આ કથા કવિઓ માટે શ્રેષ્ઠ આધાર છે, યોગ્ય ક્રમમાં પૂર્ણ થઈ છે; આ ગીત, દરેક ગીતમાં નિપુણ એવા ગાયકોએ ગાયું છે.
આયુષ્યં પુષ્ટિજનનં સર્વશ્રુતિમનોહરમ્ । પ્રશસ્યમાનૌ સર્વત્ર કદાચિત્ તત્ર ગાયકૌ ॥૧-૪-
આ ગીત આયુષ્ય વધારતું, તાકાત આપતું અને દરેક સાંભળનારને આનંદ આપતું છે; જ્યાં પણ એ બે ગાયકોએ ગીત ગાયું, ત્યાં તેઓ વખાણાયા.
રથ્યાસુ રાજમાર્ગેષુ દદર્શ ભરતાગ્રજઃ । સ્વવેશ્મ ચાનીય તતો ભ્રાતરૌ સ કુશીલવૌ ॥૧-૪-
રથમાર્ગ અને રાજમાર્ગ પર ભરતના મોટા ભાઈએ એ બંને કુશીલવોને જોયા અને પછી તેમને પોતાના ઘરમાં લાવી લીધા.
પૂજયામાસ પૂજાર્હૌ રામઃ શત્રુનિબર્હણઃ । આસીનઃ કાઞ્ચને દિવ્યે સ ચ સિંહાસને પ્રભુઃ ॥૧-૪-
શત્રુઓનો નાશ કરનાર રામે, પૂજાને યોગ્ય એવા બંનેને સન્માન આપ્યો; તે સ્વયં દિવ્ય અને સોનાના સિંહાસન પર બેઠા હતા અને તેમને પૂજા કરી.
ઉપોપવિષ્ટૈઃ સચિવૈર્ભ્રાતૃભિશ્ચ સમન્વિતઃ । દૃષ્ટ્વા તુ રૂપસમ્પન્નૌ વિનીતૌ ભ્રાતરાવુભૌ ॥૧-૪-
રામ પોતાના મંત્રીઓ અને ભાઈઓ સાથે બેઠા હતા; તેમણે બંને ભાઈઓને, સુંદર રૂપ અને શિષ્ટ વર્તન ધરાવતા, જોયા.
ઉવાચ લક્ષ્મણં રામઃ શત્રુઘ્નં ભરતં તથા । શ્રૂયતામેતદાખ્યાનમનયોર્દેવવર્ચસોઃ ॥૧-૪-
રામે લક્ષ્મણ, શત્રુઘ્ન અને ભરતને કહ્યું: 'આ બંને દેવતુલ્ય ભાઈઓની કથા સાંભળો.'
વિચિત્રાર્થપદં સમ્યગ્ગાયકૌ સમચોદયત્ । તૌ ચાપિ મધુરં રક્તં સ્વચિત્તાયતનિઃસ્વનમ્ ॥૧-૪-
રામે ગાયકોને વિવિધ અર્થ અને શબ્દોથી ભરેલી કથા ગાવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા; અને એ બંનેએ પોતાના હૃદયમાંથી, મીઠી અને ભાવભરી અવાજમાં ગીત ગાયું.
તન્ત્રીલયવદત્યર્થં વિશ્રુતાર્થમગાયતામ્ । હ્લાદયત્ સર્વગાત્રાણિ મનાંસિ હૃદયાનિ ચ । શ્રોત્રાશ્રયસુખં ગેયં તદ્ બભૌ જનસંસદિ ॥૧-૪-
એ બંનેએ તાંત્રી અને લયની સંપૂર્ણ જોડી સાથે, સ્પષ્ટ અર્થ સાથે ગીત ગાયું; તેમનું ગીત દરેક અંગ, મન અને હૃદયને આનંદિત કરતું, કાનને સુખ આપતું અને લોકોની સભામાં તેજસ્વી લાગતું હતું.
ઇમૌ મુની પાર્થિવલક્ષણાન્વિતૌ । ::કુશીલવૌ ચૈવ મહાતપસ્વિનૌ । મમાપિ તદ્ ભૂતિકરં પ્રચક્ષતે । ::મહાનુભાવં ચરિતં નિબોધત ॥૧-૪-
આ બે મુનિ, રાજકુળની ઓળખ ધરાવતા, કુશલ ગાયક અને મહાન તપસ્વી છે. એમના વિશે હું પણ કહેવા યોગ્ય માનું છું. હવે, એમના મહાન કાર્યોની કથા ધ્યાનથી સાંભળો.
તતસ્તુ તૌ રામવચઃ પ્રચોદિતા- ::વગાયતાં માર્ગવિધાનસમ્પદા । સ ચાપિ રામઃ પરિષદ્ગતઃ શનૈ- ર્બુભૂષયાસક્તમના બભૂવ હ ॥૧-૪-
પછી, રામના શબ્દોથી પ્રેરિત થઈ, એ બંને યોગ્ય રીતથી ગાન કરવા લાગ્યા. રામ, સભામાં બેઠા, ધીમે ધીમે સાંભળવાની ઈચ્છામાં તલ્લીન થઈ ગયા.
thumb|પઞ્ચમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે પઞ્ચમઃ સર્ગઃ ॥૧-
શ્રીમદ વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડમાં હવે પાંચમો સર્ગ સાંભળો.
સર્વા પૂર્વમિયં યેષામાસીત્ કૃત્સ્ના વસુંધરા । પ્રજાપતિમુપાદાય નૃપાણાં જયશાલિનામ્ ॥૧-૫-
ક્યારેક આખી ધરતી એ વિજયી રાજાઓની હતી, જે પ્રજાપતિથી શરૂ થાય છે.
યેષાં સ સગરો નામ સાગરો યેન ખાનિતઃ । ષષ્ટિપુત્રસહસ્રાણિ યં યાન્તં પર્યવારયન્ ॥૧-૫-
એમાં સગર નામનો રાજા હતો, જેણે સાગર ખોદ્યો; એની સાથે સાઠ હજાર પુત્રો હતા, જે એને ઘેરીને ચાલતા.
ઇક્ષ્વાકૂણામિદં તેષાં રાજ્ઞાં વંશે મહાત્મનામ્ । મહદુત્પન્નમાખ્યાનં રામાયણમિતિ શ્રુતમ્ ॥૧-૫-
ઇક્ષ્વાકુ વંશના એ મહાન આત્માઓમાં, આ મહાન કથા જન્મી, જેને રામાયણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તદિદં વર્તયિષ્યાવઃ સર્વં નિખિલમાદિતઃ । ધર્મકામાર્થસહિતં શ્રોતવ્યમનસૂયતા ॥૧-૫-
હવે અમે આ કથા શરૂઆતથી આખી કહીએ છીએ, જેમાં ધર્મ, કામ અને અર્થ જોડાયેલા છે; એ નિષ્પક્ષ મનથી સાંભળવી.
અયોધ્યા નામ નગરી તત્રાસીલ્લોકવિશ્રુતા । મનુના માનવેન્દ્રેણ યા પુરી નિર્મિતા સ્વયમ્ ॥૧-૫-
એ ત્યાં અયોધ્યા નામની શહેર હતી, જે આખા વિશ્વમાં પ્રસિદ્ધ હતી, અને મનુએ પોતે એ શહેર બનાવ્યું હતું.
આયતા દશ ચ દ્વે ચ યોજનાનિ મહાપુરી । શ્રીમતી ત્રીણિ વિસ્તીર્ણા સુવિભક્તમહાપથા ॥૧-૫-
એ મહાન અને ભવ્ય શહેર લંબાઈમાં બાર યોજન અને પહોળાઈમાં ત્રણ યોજન જેટલી હતી, અને મુખ્ય રસ્તાઓ સારી રીતે વહેંચાયેલા હતા.
રાજમાર્ગેણ મહતા સુવિભક્તેન શોભિતા । મુક્તપુષ્પાવકીર્ણેન જલસિક્તેન નિત્યશઃ ॥૧-૫-
એ શહેરમાં વિશાળ રાજમાર્ગ હતો, સુંદર રીતે ગોઠવાયેલો, હંમેશા તાજા ફૂલો છાંટેલા અને પાણીથી ભેજવાયેલો.
તાં તુ રાજા દશરથો મહારાષ્ટ્રવિવર્ધનઃ । પુરીમાવાસયામાસ દિવિ દેવપતિર્યથા ॥૧-૫-
એ શહેરમાં મહારાજ દશરથ, જે પોતાના રાજ્યનો વિકાસ કરનાર હતો, એ રીતે રહેતા, જેમ દેવપતિ સ્વર્ગમાં રહે છે.
કપાટતોરણવતીં સુવિભક્તાન્તરાપણામ્ । સર્વયન્ત્રાયુધવતીમુષિતાં સર્વશિલ્પિભિઃ ॥૧-૫-
એ શહેરમાં દરવાજા અને તોરણો હતા, બજારો સારી રીતે વહેંચાયેલા હતા, દરેક પ્રકારની યંત્રો અને હથિયારો ભરેલા હતા, અને બધા કારીગરો ત્યાં વસતા.
સૂતમાગધસમ્બાધાં શ્રીમતીમતુલપ્રભામ્ । ઉચ્ચાટ્ટાલધ્વજવતીં શતઘ્નીશતસંકુલામ્ ॥૧-૫-
એ શહેરમાં રથચાલકો અને ગાયકોથી ભરી, અતુલ્ય તેજ ધરાવતી, ઊંચા મહેલ અને ધ્વજોથી સજ્જ, અને શતઘ્ની જેવા યુદ્ધ યંત્રોથી ભરેલી હતી.
વધૂનાટકસઙ્ઘૈશ્ચ સંયુક્તાં સર્વતઃ પુરીમ્ । ઉદ્યાનામ્રવણોપેતાં મહતીં સાલમેખલામ્ ॥૧-૫-
એ શહેર ચારેય બાજુ નાટક અને નૃત્યના સંગોથી ઘેરાયેલી, બગીચા અને કેરીના વનોથી સજ્જ, અને વિશાળ શાલ વૃક્ષોની પટ્ટીથી ઘેરાયેલી હતી.