અવાપ્તધર્માચરણં યશશ્ચ વિપુલં ત્વયા। એવં શુશ્રૂષતાવ્યગ્રં વૈદેહ્યા સહ સીતયા
તમે સીતાજી સાથે એકાગ્રતાથી સેવા કરીને ધર્માચરણ અને વિશાળ યશ પ્રાપ્ત કર્યું છે.
ઇત્યુક્ત્વા લક્ષ્મણં રાજા સ્નુષાં બદ્ધાઞ્જલિં સ્થિતામ્। પુત્રીત્યાભાષ્ય મધુરં શનૈરેનામુવાચ હ
આ રીતે લક્ષ્મણને કહીને, રાજાએ હાથ જોડીને ઉભેલી પોતાની વહુને પુત્રી કહીને મીઠા અને ધીરે શબ્દોમાં સંબોધી.
કર્તવ્યો ન તુ વૈદેહિ મન્યુસ્ત્યાગમિમં પ્રતિ। રામેણેદં વિશુદ્ધ્યર્થં કૃતં વૈ ત્વદ્ધિતૈષિણા
હે વૈદેહી, તારે આ ત્યાગ વિષે રામ પર રોષ રાખવો નહીં; રામે તારી શુદ્ધિ અને તારા હિત માટે જ આ કર્યું છે.
સુદુષ્કરમિદં પુત્રિ તવ ચારિત્રલક્ષણમ્। કૃતં યત્ તેઽન્યનારીણાં યશો હ્યભિભવિષ્યતિ
પુત્રી, તારો આ આચરણ બહુ જ દુષ્કર છે. તું જે કર્યું છે એથી બીજાં સ્ત્રીઓનું યશ પણ ઓછું પડી જશે.
ન ત્વં કામં સમાધેયા ભર્તૃશુશ્રૂષણં પ્રતિ। અવશ્યં તુ મયા વાચ્યમેષ તે દૈવતં પરમ્
તું પતિસેવા માટે સમજાવવાની જરૂર નથી, પણ છતાં પણ કહું છું, કારણ કે તારો પતિ તારો સર્વોચ્ચ દેવ છે.
ઇતિ પ્રતિસમાદિશ્ય પુત્રૌ સીતાં ચ રાઘવઃ। ઇન્દ્રલોકં વિમાનેન યયૌ દશરથો નૃપઃ
આ રીતે પોતાના પુત્રો અને સીતા ને ઉપદેશ આપી, રાઘવ દશરથ રાજા વિમાનમાં ચડીને ઇન્દ્રલોકે ગયા.
વિમાનમાસ્થાય મહાનુભાવઃ શ્રિયા ચ સંહૃષ્ટતનુર્નૃપોત્તમઃ। આમન્ત્ર્ય પુત્રૌ સહ સીતયા ચ જગામ દેવપ્રવરસ્ય લોકમ્
મહાનુભાવી અને તેજસ્વી રાજા વિમાનમાં બેસી, પુત્રો અને સીતા સાથે વિદાય લઈ, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઇન્દ્રના લોકમાં ગયા.
thumb|વિંશત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે વિંશત્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે યદ્ધકાંડના એકસોવીસમા સર્ગને શ્રવણ કરો, જે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણમાં વર્ણવાયો છે.
પ્રતિપ્રયાતે કાકુત્સ્થે મહેન્દ્રઃ પાકશાસનઃ। અબ્રવીત્ પરમપ્રીતો રાઘવં પ્રાઞ્જલિં સ્થિતમ્
કાકુત્સ્થ વંશજ રામજી વિદાય થયા પછી, પાકાસુરના વિજયી મહેન્દ્રે આનંદપૂર્વક હાથ જોડીને ઉભેલા રાઘવને કહ્યું.
અમોઘં દર્શનં રામ તવાસ્માકં નરર્ષભ। પ્રીતિયુક્તાઃ સ્મ તેન ત્વં બ્રૂહિ યન્મનસેપ્સિતમ્
હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ રામ, તારો દર્શન અમારે માટે ક્યારેય નિષ્ફળ નથી થતું; એથી અમને ખૂબ આનંદ થાય છે. હવે તારા મનમાં જે ઇચ્છા હોય તે કહો.
એવમુક્તો મહેન્દ્રેણ પ્રસન્નેન મહાત્મના। સુપ્રસન્નમના હૃષ્ટો વચનં પ્રાહ રાઘવઃ
મહાન આત્માવાળા પ્રસન્ન મહેન્દ્રે આમ કહ્યું ત્યારે, રાઘવ પણ આનંદિત મનથી ખુશીથી બોલ્યા.
યદિ પ્રીતિઃ સમુત્પન્ના મયિ તે વિબુધેશ્વર। વક્ષ્યામિ કુરુ મે સત્યં વચનં વદતાં વર
હે દેવતાઓના રાજા, જો તમને મારા પર આનંદ થયો હોય, તો હું મારી ઇચ્છા કહું છું—હે વચનના પાળક, તમે મને એ સત્યરૂપે આપો.
મમ હેતોઃ પરાક્રાન્તા યે ગતા યમસાદનમ્। તે સર્વે જીવિતં પ્રાપ્ય સમુત્તિષ્ઠન્તુ વાનરાઃ
મારા કારણે જે વાનરો યમલોકમાં ગયા છે, એ બધા વીરોએ ફરીથી જીવંત થઈ ઊભા થવું જોઈએ.
મત્કૃતે વિપ્રયુક્તા યે પુત્રૈર્દારૈશ્ચ વાનરાઃ। તાન્ પ્રીતમનસઃ સર્વાન્ દ્રષ્ટુમિચ્છામિ માનદ
મારા માટે જે વાનરો પોતાના પુત્રો અને પત્નીથી વિયોગ પામ્યા છે, એ બધા આનંદિત હૃદયથી મને જોવા મળે એવી મારી ઇચ્છા છે, હે માન આપનાર.
વિક્રાન્તાશ્ચાપિ શૂરાશ્ચ ન મૃત્યું ગણયન્તિ ચ। કૃતયત્ના વિપન્નાશ્ચ જીવયૈતાન્ પુરંદર
જે વાનરો વીર અને શૂરવીર હતા, મૃત્યુની ચિંતા કર્યા વગર લડ્યા અને પડ્યા, હે પુરંદર, એ બધાને તમે ફરી જીવંત કરો.
મત્પ્રિયેષ્વભિરક્તાશ્ચ ન મૃત્યું ગણયન્તિ યે। ત્વત્પ્રસાદાત્ સમેયુસ્તે વરમેતમહં વૃણે
મારા પ્રિયજનોએ માટે જે વાનરો મરણને પણ ગણ્યા નથી, તારા કૃપાથી એ બધાને પાછા મળવા દો—આ જ હું વર માગું છું.
નીરુજો નિર્વ્રણાંશ્ચૈવ સમ્પન્નબલપૌરુષાન્। ગોલાઙ્ગૂલાંસ્તથર્ક્ષાંશ્ચ દ્રષ્ટુમિચ્છામિ માનદ
હું ઇચ્છું છું કે બધા વાનરો અને રીંછો સ્વસ્થ, નિરોગી, નિખૂટ તાકાત અને પરાક્રમ સાથે મને જોવા મળે, હે માન આપનાર.
અકાલે ચાપિ પુષ્પાણિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ। નદ્યશ્ચ વિમલાસ્તત્ર તિષ્ઠેયુર્યત્ર વાનરાઃ
જ્યાં વાનરો રહે છે ત્યાં ઋતુની બહાર પણ ફૂલો, મૂળ અને ફળો મળે અને નદીઓ પણ શુદ્ધ વહેતી રહે.
શ્રુત્વા તુ વચનં તસ્ય રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ। મહેન્દ્રઃ પ્રત્યુવાચેદં વચનં પ્રીતિસંયુતમ્
મહાન આત્માવાળા રાઘવના આ વચન સાંભળીને મહેન્દ્રએ આનંદથી ભરેલા શબ્દોમાં જવાબ આપ્યો.
મહાનયં વરસ્તાત યસ્ત્વયોક્તો રઘૂત્તમ। દ્વિર્મયા નોક્તપૂર્વં ચ તસ્માદેતદ્ ભવિષ્યતિ
હે રઘુવંશના શ્રેષ્ઠ, તું જે વર માંગ્યો એ બહુ મહાન છે; હું કોઈને બે વાર આવો વર ક્યારેય આપ્યો નથી, તેથી એ જ થશે.
સમુત્તિષ્ઠન્તુ તે સર્વે હતા યે યુધિ રાક્ષસૈઃ। ઋક્ષાશ્ચ સહ ગોપુચ્છૈર્નિકૃત્તાનનબાહવઃ
યુદ્ધમાં રાક્ષસો દ્વારા જે વાનરો અને રીંછો માર્યા ગયા છે, જેમના મુખ અને હાથ કપાઈ ગયા છે, એ બધા ફરીથી ઊભા થાય.
નીરુજો નિર્વ્રણાશ્ચૈવ સમ્પન્નબલપૌરુષાઃ। સમુત્થાસ્યન્તિ હરયઃ સુપ્તા નિદ્રાક્ષયે યથા
વાંદરો હવે તંદુરસ્ત, નિરોગ અને બળવાન બનીને, જાણે ઊંઘમાંથી જાગ્યા હોય તેમ ઊભા થશે.
સુહૃદ્ભિર્બાન્ધવૈશ્ચૈવ જ્ઞાતિભિઃ સ્વજનેન ચ। સર્વ એવ સમેષ્યન્તિ સંયુક્તાઃ પરયા મુદા
તેઓ બધા પોતાના મિત્રો, સગાં, જ્ઞાતિ અને પોતાના પ્રિયજનો સાથે મળીને, અત્યંત આનંદમાં એકઠા થશે.
અકાલે પુષ્પશબલાઃ ફલવન્તશ્ચ પાદપાઃ। ભવિષ્યન્તિ મહેષ્વાસ નદ્યશ્ચ સલિલાયુતાઃ
હે મહાબાણધારી, વૃક્ષો અસમયે ફૂલો અને ફળોથી ભરાઈ જશે અને નદીઓ પાણીથી છલકાશે.
સવ્રણૈઃ પ્રથમં ગાત્રૈરિદાનીં નિર્વ્રણૈઃ સમૈઃ। તતઃ સમુત્થિતાઃ સર્વે સુપ્ત્વેવ હરિસત્તમાઃ
પહેલા જેઓના શરીરે ઘા હતા, હવે તેઓના શરીર સંપૂર્ણ સ્વસ્થ થઈ ગયા છે; એ બધા શ્રેષ્ઠ વાંદરો જાણે ઊંઘમાંથી જાગ્યા હોય તેમ ઉભા થયા.
બભૂવુર્વાનરાઃ સર્વે કિં ત્વેતદિતિ વિસ્મિતાઃ। કાકુત્સ્થં પરિપૂર્ણાર્થં દૃષ્ટ્વા સર્વે સુરોત્તમાઃ
બધા વાંદરો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા, 'આ શું થયું?' એમ વિચારીને, કાકુત્સ્થ અને સર્વ શ્રેષ્ઠ દેવતાઓને જોઈને.
અબ્રુવન્ પરમપ્રીતાઃ સ્તુત્વા રામં સલક્ષ્મણમ્। ગચ્છાયોધ્યામિતો રાજન્ વિસર્જય ચ વાનરાન્
અત્યંત આનંદથી, રામ અને લક્ષ્મણની સ્તુતિ કરીને, તેઓ બોલ્યા: 'હે રાજા, હવે અયોધ્યા જાઓ અને વાંદરોને વિદાય આપો.'
મૈથિલીં સાન્ત્વયસ્વૈનામનુરક્તાં યશસ્વિનીમ્। ભ્રાતરં ભરતં પશ્ય ત્વચ્છોકાદ્ વ્રતચારિણમ્
મૈથિલીને, તમારી પ્રીતિભરી અને પ્રસિદ્ધ પત્નીને શાંતવના આપો; અને તમારા ભાઈ ભરતને જુઓ, જે તમારા શોકમાં વ્રત રાખે છે.
શત્રુઘ્નં ચ મહાત્માનં માતૄઃ સર્વાઃ પરંતપ। અભિષેચય ચાત્માનં પૌરાન્ ગત્વા પ્રહર્ષય
શત્રુઘ્ન, એ મહાન આત્માવાળા ભાઈને અને તમારી બધી માતાઓને જુઓ; અને પોતાને રાજતિલક કરીને, અયોધ્યામાં જઈને પ્રજાને આનંદિત કરો.
એવમુક્ત્વા સહસ્રાક્ષો રામં સૌમિત્રિણા સહ। વિમાનૈઃ સૂર્યસંકાશૈર્યયૌ હૃષ્ટઃ સુરૈઃ સહ
આ રીતે કહીને, સહસ્રનેત્ર દેવતા રામ અને સૌમિત્રિ સાથે, દેવતાઓ સાથે, સૂર્ય સમાન તેજસ્વી વિમાનોમાં આનંદપૂર્વક ગયા.