ક્વ ગતિર્માનુષાણાં ચ ધનુષોઽસ્ય પ્રપૂરણે। આરોપણે સમાયોગે વેપને તોલને તથા
'પછી મનુષ્યો માટે તો આ ધનુષ્ય ચડાવવું, દોરડું ચડાવવું, વાળવું કે ઉંચકવું શક્ય જ ક્યાં છે?'
તદેતદ્ ધનુષાં શ્રેષ્ઠમાનીતં મુનિપુંગવ। દર્શયૈતન્મહાભાગ અનયો રાજપુત્રયોઃ
'હે મુનિશ્રેષ્ઠ, આ શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય લાવવામાં આવ્યું છે. હે ભાગ્યશાળી, આ બંને રાજકુમારોને એ બતાવો.'
વિશ્વામિત્રઃ સરામસ્તુ શ્રુત્વા જનકભાષિતમ્। વત્સ રામ ધનુઃ પશ્ય ઇતિ રાઘવમબ્રવીત્
જનકના વચન સાંભળી, વિશ્વામિત્રએ રામને કહ્યું: 'બાળક રામ, આ ધનુષ્ય જો.'
મહર્ષેર્વચનાદ્ રામો યત્ર તિષ્ઠતિ તદ્ધનુઃ। મઞ્જૂષાં તામપાવૃત્ય દૃષ્ટ્વા ધનુરથાબ્રવીત્
મહર્ષિના આજ્ઞાથી રામ એ ધનુષ્ય જ્યાં હતું ત્યાં ગયા, પેટી ખોલી, ધનુષ્ય જોયું અને બોલ્યા.
ઇદં ધનુર્વરં દિવ્યં સંસ્પૃશામીહ પાણિના। યત્નવાંશ્ચ ભવિષ્યામિ તોલને પૂરણેઽપિ વા
'આ ઉત્તમ દિવ્ય ધનુષ્ય હું હાથથી સ્પર્શીશ. તેને ઉંચકવામાં અને દોરડું ચડાવવામાં પણ પુરેપુરો પ્રયત્ન કરીશ.'
બાઢમિત્યબ્રવીદ્ રાજા મુનિશ્ચ સમભાષત। લીલયા સ ધનુર્મધ્યે જગ્રાહ વચનાન્મુનેઃ
રાજાએ કહ્યું, 'જેમ તમારું કહેવું તેમ,' અને મુનિએ પણ સંમતિ આપી. પછી મુનિના કહેવા પર રાજાએ સરળતાથી ધનુષ્યને મધ્યમાં પકડી લીધું.
પશ્યતાં નૃસહસ્રાણાં બહૂનાં રઘુનન્દનઃ। આરોપયત્ સ ધર્માત્મા સલીલમિવ તદ્ધનુઃ
હજારો માણસોની નજર સામે, રઘુકુલના આનંદ રામે, જે ધર્મપ્રિય છે, એ ધનુષ્યને પાણી જેવી સરળતાથી ચડાવી દીધું.
આરોપયિત્વા મૌર્વીં ચ પૂરયામાસ તદ્ધનુઃ। તદ્ બભઞ્જ ધનુર્મધ્યે નરશ્રેષ્ઠો મહાયશાઃ
રામે ધનુષ્ય પર તાંતણ ચડાવીને તેને પૂરેપૂરું ખેંચ્યું; પછી એ મહાન પ્રતિષ્ઠાવાળા શ્રેષ્ઠ પુરુષે એ ધનુષ્યને વચ્ચે તોડી નાખ્યું.
તસ્ય શબ્દો મહાનાસીન્નિર્ઘાતસમનિઃસ્વનઃ। ભૂમિકમ્પશ્ચ સુમહાન્ પર્વતસ્યેવ દીર્યતઃ
એ ધનુષ્ય તૂટતાં જ ભયાનક અવાજ થયો, જે વીજળીના ગર્જનાની જેમ લાગતો હતો; અને ધરતી પણ એટલી જોરથી કંપી ઉઠી, જાણે કોઈ પહાડ તૂટી રહ્યો હોય.
નિપેતુશ્ચ નરાઃ સર્વે તેન શબ્દેન મોહિતાઃ। વર્જયિત્વા મુનિવરં રાજાનં તૌ ચ રાઘવૌ
એ અવાજથી બધા લોકો હકબક્કા થઈને પડી ગયા—માત્ર મહામુનિ, રાજા અને રઘુકુલના બંને પુત્રો સિવાય.
પ્રત્યાશ્વસ્તે જને તસ્મિન્ રાજા વિગતસાધ્વસઃ। ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યં વાક્યજ્ઞો મુનિપુંગવમ્
જ્યારે લોકો ફરી શાંત થયા, ત્યારે રાજાએ ડર છોડીને, હાથ જોડીને, વાણીના જાણકાર એવા શ્રેષ્ઠ મુનિને કહ્યું.
ભગવન્ દૃષ્ટવીર્યો મે રામો દશરથાત્મજઃ। અત્યદ્ભુતમચિન્ત્યં ચ અતર્કિતમિદં મયા
ભગવાન, મેં દશરથપુત્ર રામનું બળ જોઈ લીધું છે; આ તો ખરેખર અદ્ભુત, કલ્પનાથી પણ પર છે, અને મારી આશા કરતાં ઘણું વધારે છે.
જનકાનાં કુલે કીર્તિમાહરિષ્યતિ મે સુતા। સીતા ભર્તારમાસાદ્ય રામં દશરથાત્મજમ્
મારી દીકરી સીતા, દશરથપુત્ર રામને પતિ રૂપે પામી, જનકકુળનું નામ ઉજ્જવળ કરશે.
મમ સત્યા પ્રતિજ્ઞા સા વીર્યશુલ્કેતિ કૌશિક। સીતા પ્રાણૈર્બહુમતા દેયા રામાય મે સુતા
હે કૌશિક, મારી પ્રતિજ્ઞા હવે સાચી થઈ: 'સીતા બળથી જીતવાની છે.' મારી દીકરી, જે મને જીવથી પણ વધુ પ્રિય છે, એ હવે રામને અપાય છે.
ભવતોઽનુમતે બ્રહ્મન્ શીઘ્રં ગચ્છન્તુ મન્ત્રિણઃ। મમ કૌશિક ભદ્રં તે અયોધ્યાં ત્વરિતા રથૈઃ
તમારી સંમતિથી, હે બ્રાહ્મણ, મારા મંત્રીઓ ઝડપથી, હે કૌશિક, તમને શુભકામનાઓ, રથમાં ચઢીને અયોધ્યા જાય.
રાજાનં પ્રશ્રિતૈર્વાક્યૈરાનયન્તુ પુરં મમ। પ્રદાનં વીર્યશુલ્કાયાઃ કથયન્તુ ચ સર્વશઃ
રાજાને સન્માનપૂર્વક બોલાવીને મારા શહેરમાં લાવા, અને મારી દીકરીને બળથી જીતવામાં આવી છે એ વાત સંપૂર્ણ રીતે જણાવવી.
મુનિગુપ્તૌ ચ કાકુત્સ્થૌ કથયન્તુ નૃપાય વૈ। પ્રીતિયુક્તં તુ રાજાનમાનયન્તુ સુશીઘ્રગાઃ
મુનિની રક્ષા હેઠળ રહેલા કાકુત્સ્થકુળના બંને પુત્રોની વાત પણ રાજાને કહેવી, અને પ્રેમપૂર્વક રાજાને ઝડપથી અહીં લાવવો.
કૌશિકસ્તુ તથેત્યાહ રાજા ચાભાષ્ય મન્ત્રિણઃ। અયોધ્યાં પ્રેષયામાસ ધર્માત્મા કૃતશાસનાન્। યથાવૃત્તં સમાખ્યાતુમાનેતું ચ નૃપં તથા
કૌશિકે કહ્યું, 'જેમ તમારું કહેવું તેમ,' અને ધર્મપ્રિય રાજાએ મંત્રીઓને આજ્ઞા આપી, અયોધ્યામાં મોકલ્યા કે જે કંઈ બન્યું તે બધું જણાવે અને રાજાને અહીં લાવે.
thumb| અષ્ટષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે અષ્ટષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૧-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડનો અઢીસઠમો સર્ગ સાંભળો.
જનકેન સમાદિષ્ટા દૂતાસ્તે ક્લાન્તવાહનાઃ। ત્રિરાત્રમુષિતા માર્ગે તેઽયોધ્યાં પ્રાવિશન્ પુરીમ્
જનકે જે દૂતોને આજ્ઞા આપી હતી, તેઓના વાહનો થાકી ગયા હતા, ત્રણ રાત રસ્તામાં વિતાવીને તેઓ અયોધ્યા શહેરમાં પ્રવેશ્યા.
તે રાજવચનાદ્ ગત્વા રાજવેશ્મ પ્રવેશિતાઃ। દદૃશુર્દેવસંકાશં વૃદ્ધં દશરથં નૃપમ્
રાજાની આજ્ઞા અનુસાર તેઓ રાજમહેલમાં ગયા અને પ્રવેશ્યા, અને દેવ સમાન, વૃદ્ધ દશરથ રાજાને જોયા.
બદ્ધાઞ્જલિપુટાઃ સર્વે દૂતા વિગતસાધ્વસાઃ। રાજાનં પ્રશ્રિતં વાક્યમબ્રુવન્ મધુરાક્ષરમ્
બધા દૂતોએ હાથ જોડીને, નિર્ભય થઈને, રાજાને સન્માનપૂર્વક અને મધુર શબ્દોમાં વાત કરી.
મૈથિલો જનકો રાજા સાગ્નિહોત્રપુરસ્કૃતઃ। મુહુર્મુહુર્મધુરયા સ્નેહસંરક્તયા ગિરા
મિથિલાના રાજા જનક, પોતાના અગ્નિહોત્ર સાથે, વારંવાર પ્રેમભરી અને મધુર વાણીથી...
કુશલં ચાવ્યયં ચૈવ સોપાધ્યાયપુરોહિતમ્। જનકસ્ત્વાં મહારાજ પૃચ્છતે સપુરઃસરમ્
મહારાજ, જનકજી પોતાના ગુરુઓ અને પુજારીઓ સાથે, સૌપ્રથમ તમારી સુખાકારી અને અવિનાશી સમૃદ્ધિ વિશે પૂછે છે.
પૃષ્ટ્વા કુશલમવ્યગ્રં વૈદેહો મિથિલાધિપઃ। કૌશિકાનુમતે વાક્યં ભવન્તમિદમબ્રવીત્
મિથિલાના રાજા વૈદેહ, કૌશિકજીની મંજૂરીથી, શાંતિપૂર્વક તમારી ખબર પૂછ્યા પછી, તમને આ વાત કહી.
પૂર્વં પ્રતિજ્ઞા વિદિતા વીર્યશુલ્કા મમાત્મજા। રાજાનશ્ચ કૃતામર્ષા નિર્વીર્યા વિમુખીકૃતાઃ
મારી પહેલાની પ્રતિજ્ઞા તમને ખબર છે—મારી દીકરીને વીર્યના આધારે જીતવી હતી; અનેક રાજાઓ પ્રયત્ન કરીને નિષ્ફળ રહ્યા અને અસંતોષથી પાછા ફર્યા.
સેયં મમ સુતા રાજન્ વિશ્વામિત્રપુરસ્કૃતૈઃ। યદૃચ્છયાગતૈ રાજન્ નિર્જિતા તવ પુત્રકૈઃ
હે રાજા, મારી આ દીકરીને, વિશ્વામિત્રજી અને અન્ય મહાનુભાવો સાથે આવેલા તમારા પુત્રોએ, સંયોગથી જીત મેળવી છે.
તચ્ચ રત્નં ધનુર્દિવ્યં મધ્યે ભગ્નં મહાત્મના। રામેણ હિ મહાબાહો મહત્યાં જનસંસદિ
તે અમૂલ્ય અને દિવ્ય ધનુષ્ય મહાસભામાં, બાહુબલી અને મહાત્મા રામે તોડી નાખ્યું.
અસ્મૈ દેયા મયા સીતા વીર્યશુલ્કા મહાત્મને। પ્રતિજ્ઞાં તર્તુમિચ્છામિ તદનુજ્ઞાતુમર્હસિ
મહાત્મા રામે વીર્યથી જીતેલી સીતાને હવે હું આપવી જોઈએ; મારી પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણ કરવા માંગું છું—કૃપા કરીને તમારી મંજૂરી આપો.
સોપાધ્યાયો મહારાજ પુરોહિતપુરસ્કૃતઃ। શીઘ્રમાગચ્છ ભદ્રં તે દ્રષ્ટુમર્હસિ રાઘવૌ
મહારાજ, તમારા ગુરુઓ અને પુજારીઓ સાથે તરત જ સુખ-સલામત અહીં આવો; તમારે રઘુકુળના બે પુત્રોને અવશ્ય જોવા જોઈએ.