દિષ્ટ્યા સર્વસ્ય લોકસ્ય પ્રવૃદ્ધં દારુણં તમઃ। અપવૃત્તં ત્વયા સંખ્યે રામ રાવણજં ભયમ્
સારા ભાગ્યે, આખા જગતમાં ફેલાયેલું ભયાનક અંધકાર હવે દૂર થયું છે; રામ, તારા હાથે યુદ્ધમાં રાવણથી થયેલું ભય પણ દૂર થયું છે.
આશ્વાસ્ય ભરતં દીનં કૌસલ્યાં ચ યશસ્વિનીમ્। કૈકેયીં ચ સુમિત્રાં ચ દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણમાતરમ્
હવે દુ:ખી ભરતને, પ્રસિદ્ધ કૌશલ્યાને, અને લક્ષ્મણની માતા કૈકેયી તથા સુમિત્રાને પણ મળીને તેમને આશ્વાસન આપ.
પ્રાપ્ય રાજ્યમયોધ્યાયાં નન્દયિત્વા સુહૃજ્જનમ્। ઇક્ષ્વાકૂણાં કુલે વંશં સ્થાપયિત્વા મહાબલ
અયોધ્યામાં રાજ્ય પ્રાપ્ત કરીને, મિત્રોનું મન ખુશ કરીને, હે મહાબલી, ઇક્ષ્વાકુ કુળની વંશ પરંપરા સ્થાપિત કર.
ઇષ્ટ્વા તુરગમેધેન પ્રાપ્ય ચાનુત્તમં યશઃ। બ્રાહ્મણેભ્યો ધનં દત્ત્વા ત્રિદિવં ગન્તુમર્હસિ
અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરીને, શ્રેષ્ઠ યશ મેળવ્યા પછી, બ્રાહ્મણોને ધન આપીને, તું સ્વર્ગમાં જવાનો અધિકારી છે.
એષ રાજા દશરથો વિમાનસ્થઃ પિતા તવ। કાકુત્સ્થ માનુષે લોકે ગુરુસ્તવ મહાયશાઃ
હે કકુત્સ્થ, અહીં તારો પિતા દશરથ વિમાનમાં બેઠેલા છે; માનવોમાં તારા મહાન ગુરુ અને પ્રસિદ્ધ પિતા અહીં હાજર છે.
ઇન્દ્રલોકં ગતઃ શ્રીમાંસ્ત્વયા પુત્રેણ તારિતઃ। લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા ત્વમેનમભિવાદય
તારા પુત્રત્વે, તેણે ઇન્દ્રલોક પ્રાપ્ત કર્યો છે અને તારા હાથે મુક્તિ પામ્યો છે; લક્ષ્મણ સાથે તું જઈને તેમને વંદન કર.
મહાદેવવચઃ શ્રુત્વા રાઘવઃ સહલક્ષ્મણઃ। વિમાનશિખરસ્થસ્ય પ્રણામમકરોત્ પિતુઃ
મહાદેવના વચન સાંભળીને, રાઘવ અને લક્ષ્મણે વિમાનના શિખરે ઊભેલા પિતાને નમસ્કાર કર્યો.
દીપ્યમાનં સ્વયા લક્ષ્મ્યા વિરજોઽમ્બરધારિણમ્। લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા દદર્શ પિતરં પ્રભુઃ
પોતાની તેજસ્વી કાંતિથી પ્રકાશમાન, પવિત્ર અને દૈવી વસ્ત્રો પહેરેલા પિતાને, રામે લક્ષ્મણ સાથે જોયા.
હર્ષેણ મહતાઽઽવિષ્ટો વિમાનસ્થો મહીપતિઃ। પ્રાણૈઃ પ્રિયતરં દૃષ્ટ્વા પુત્રં દશરથસ્તદા
વિમાનમાં બેઠેલા રાજાએ, પોતાના પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય પુત્રને જોઈને, ખૂબ આનંદ અનુભવ્યો.
આરોપ્યાઙ્કે મહાબાહુર્વરાસનગતઃ પ્રભુઃ। બાહુભ્યાં સમ્પરિષ્વજ્ય તતો વાક્યં સમાદદે
મહાબલી રામને પોતાના ગોદમાં બેસાડીને, બાહુભાંજથી ભેટી, પછી પ્રેમથી વચન કહ્યાં.
ન મે સ્વર્ગો બહુ મતઃ સમ્માનશ્ચ સુરર્ષભૈઃ। ત્વયા રામ વિહીનસ્ય સત્યં પ્રતિશૃણોમિ તે
રામ, તારા વિના મને સ્વર્ગ કે દેવતાઓ પાસેથી મળતો સન્માન પણ મહત્વનો લાગતો નથી; હું તને સાચું કહું છું.
અદ્ય ત્વાં નિહતામિત્રં દૃષ્ટ્વા સમ્પૂર્ણમાનસમ્। નિસ્તીર્ણવનવાસં ચ પ્રીતિરાસીત્ પરા મમ
આજે તને દુશ્મનોને હરાવીને અને વનવાસ પૂર્ણ કરીને જોઉં છું, એથી મારું મન પૂર્ણ થયું છે અને મને અતિ આનંદ થયો છે.
કૈકેય્યા યાનિ ચોક્તાનિ વાક્યાનિ વદતાં વર। તવ પ્રવ્રાજનાર્થાનિ સ્થિતાનિ હૃદયે મમ
વચનના શ્રેષ્ઠ, કૈકેયીએ તારા વનવાસ માટે જે શબ્દો કહ્યાં, તે મારા હૃદયમાં હજુ પણ સ્થિર છે.
ત્વાં તુ દૃષ્ટ્વા કુશલિનં પરિષ્વજ્ય સલક્ષ્મણમ્। અદ્ય દુઃખાદ્ વિમુક્તોઽસ્મિ નીહારાદિવ ભાસ્કરઃ
હવે તને અને લક્ષ્મણને સુરક્ષિત જોઈને અને તને ભેટી, હું દુ:ખમાંથી મુક્ત થયો છું, જેમ કે ધૂંધમાંથી સૂર્ય બહાર આવે છે.
તારિતોઽહં ત્વયા પુત્ર સુપુત્રેણ મહાત્મના। અષ્ટાવક્રેણ ધર્માત્મા કહોલો બ્રાહ્મણો યથા
પુત્ર, તું મહાન અને સારા ગુણવાળો છે, તારા હાથે હું બચી ગયો છું, જેમ ધર્મપ્રિય બ્રાહ્મણ કહોળને અષ્ટાવક્રએ બચાવ્યો હતો.
ઇદાનીં ચ વિજાનામિ યથા સૌમ્ય સુરેશ્વરૈઃ। વધાર્થં રાવણસ્યેહ વિહિતં પુરુષોત્તમમ્
હવે મને સમજાયું છે, સૌમ્ય, કે દેવતાઓએ રાવણના વિનાશ માટે અહીં શ્રેષ્ઠ પુરુષની નિમણૂક કરી હતી.
સિદ્ધાર્થા ખલુ કૌસલ્યા યા ત્વાં રામ ગૃહં ગતમ્। વનાન્નિવૃત્તં સંહૃષ્ટા દ્રક્ષ્યતે શત્રુસૂદનમ્
કૌશલ્યા ખરેખર ધન્ય છે, કારણ કે હવે તે આનંદપૂર્વક તને, રામ, વનથી ઘરે પરત ફરેલા અને દુશ્મનોનો નાશ કરનાર તરીકે જોશે.
સિદ્ધાર્થાઃ ખલુ તે રામ નરા યે ત્વાં પુરીં ગતમ્। રાજ્યે ચૈવાભિષિક્તં ચ દ્રક્ષ્યન્તે વસુધાધિપમ્
એ લોકો ખરેખર ધન્ય છે, રામ, જે તને શહેરમાં પ્રવેશતા અને રાજ્યાભિષેક પામેલા પૃથ્વીના રાજા તરીકે જોશે.
અનુરક્તેન બલિના શુચિના ધર્મચારિણા। ઇચ્છેયં ત્વામહં દ્રષ્ટું ભરતેન સમાગતમ્
હું ઈચ્છું છું કે તું ભાઈ ભરત સાથે, જે તને ખૂબ પ્રેમ કરે છે, બળવાન છે, શુદ્ધ છે અને ધર્મમાં સ્થિર છે, એના સાથે મળીને રહેતો જોઈશ.
ચતુર્દશ સમાઃ સૌમ્ય વને નિર્યાતિતાસ્ત્વયા। વસતા સીતયા સાર્ધં મત્પ્રીત્યા લક્ષ્મણેન ચ
સૌમ્ય, તું સીતાજી અને લક્ષ્મણ સાથે તથા મારી પ્રસન્નતા માટે ચૌદ વર્ષ વનમાં વિતાવ્યા છે.
નિવૃત્તવનવાસોઽસિ પ્રતિજ્ઞા પૂરિતા ત્વયા। રાવણં ચ રણે હત્વા દેવતાઃ પરિતોષિતાઃ
હવે તારો વનવાસ પૂર્ણ થયો છે, તું તારી પ્રતિજ્ઞા પૂરી કરી છે અને યુદ્ધમાં રાવણને માર્યા પછી દેવતાઓને પ્રસન્ન કર્યા છે.
કૃતં કર્મ યશઃ શ્લાઘ્યં પ્રાપ્તં તે શત્રુસૂદન। ભ્રાતૃભિઃ સહ રાજ્યસ્થો દીર્ઘમાયુરવાપ્નુહિ
કર્મ પૂર્ણ થયું છે, તારી પ્રસિદ્ધિ પ્રશંસનીય છે અને તું એ પ્રાપ્ત કરી છે, દુશ્મનોના વિનાશક; હવે તું ભાઈઓ સાથે રાજસિંહાસન પર લાંબું આયુષ્ય ભોગવીશ.
ઇતિ બ્રુવાણં રાજાનં રામઃ પ્રાઞ્જલિરબ્રવીત્। કુરુ પ્રસાદં ધર્મજ્ઞ કૈકય્યા ભરતસ્ય ચ
રાજાએ આમ કહ્યું ત્યારે રામે હાથ જોડીને કહ્યું: હે ધર્મને જાણનારા, કૃપા કરીને કૈકેયી અને ભરત પર તારો આશીર્વાદ કર.
સપુત્રાં ત્વાં ત્યજામીતિ યદુક્તા કૈકયી ત્વયા। સ શાપઃ કૈકયીં ઘોરઃ સપુત્રાં ન સ્પૃશેત્ પ્રભો
પ્રભુ, જે શાપ તું કૈકેયીને કહ્યું હતો કે 'હું તને અને તારા પુત્રને ત્યજી દઉં છું', એ ભયંકર શાપ કૈકેયી અને તેના પુત્રને ન સ્પર્શે.
તથેતિ સ મહારાજો રામમુક્ત્વા કૃતાઞ્જલિમ્। લક્ષ્મણં ચ પરિષ્વજ્ય પુનર્વાક્યમુવાચ હ
મહારાજાએ 'જેમ તું કહે છે તેમ જ થશે' એમ કહી, હાથ જોડેલા રામને છોડ્યા, લક્ષ્મણને અંકમાં લીધા અને ફરી બોલ્યા.
રામં શુશ્રૂષતા ભક્ત્યા વૈદેહ્યા સહ સીતયા। કૃતા મમ મહાપ્રીતિઃ પ્રાપ્તં ધર્મફલં ચ તે
તમે સીતાજી સાથે ભક્તિપૂર્વક રામજીની સેવા કરીને મને મહાન આનંદ આપ્યો છે અને તું ધર્મફળ પણ પ્રાપ્ત કર્યો છે.
ધર્મં પ્રાપ્સ્યસિ ધર્મજ્ઞ યશશ્ચ વિપુલં ભુવિ। રામે પ્રસન્ને સ્વર્ગં ચ મહિમાનં તથોત્તમમ્
તું ધર્મને જાણે છે, તેથી તને ધર્મ અને પૃથ્વી પર વિશાળ યશ મળશે; રામ પ્રસન્ન રહેશે તો તને સ્વર્ગ અને ઉત્તમ મહિમા પણ મળશે.
રામં શુશ્રૂષ ભદ્રં તે સુમિત્રાનન્દવર્ધન। રામઃ સર્વસ્ય લોકસ્ય હિતેષ્વભિરતઃ સદા
રામજીની સેવા કર, સુમિત્રાને આનંદ આપનારા, તને કલ્યાણ મળે; રામજી હંમેશા સમગ્ર જગતના કલ્યાણમાં તત્પર રહે છે.
એતે સેન્દ્રાસ્ત્રયો લોકાઃ સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ। અભિવાદ્ય મહાત્માનમર્ચન્તિ પુરુષોત્તમમ્
આ ત્રણેય લોક, ઇન્દ્ર સહિત, સિદ્ધો અને મહાન ઋષિઓ, મહાત્મા અને શ્રેષ્ઠ પુરુષને વંદન કરીને પૂજા કરે છે.
એતત્ તદુક્તમવ્યક્તમક્ષરં બ્રહ્મસમ્મિતમ્। દેવાનાં હૃદયં સૌમ્ય ગુહ્યં રામઃ પરંતપઃ
આ જ એ અવ્યક્ત, અવિનાશી, બ્રહ્મદ્વારા માન્ય ઉપદેશ છે—દેવતાઓનું હૃદય, સૌમ્ય, એ રહસ્ય છે જે રામ, દુશ્મનોને હરાવનાર, ધરાવે છે.