કર્મણા મનસા વાચા યથા નાતિચરામ્યહમ્। રાઘવં સર્વધર્મજ્ઞં તથા માં પાતુ પાવકઃ
કર્મ, મન કે વાણીથી મેં કદી પણ સર્વધર્મ જાણનારા રાઘવનું ઉલ્લંઘન કર્યું નથી, એ રીતે અગ્નિ મને રક્ષે.
આદિત્યો ભગવાન્ વાયુર્દિશશ્ચન્દ્રસ્તથૈવ ચ। અહશ્ચાપિ તથા સંધ્યે રાત્રિશ્ચ પૃથિવી તથા। યથાન્યેઽપિ વિજાનન્તિ તથા ચારિત્રસંયુતામ્
સૂર્યદેવ, વાયુદેવ, દિશાઓ, ચંદ્ર, દિવસ, સંધ્યા, રાત્રિ અને પૃથ્વી — અને બીજા બધા પણ જાણે છે કે હું સદા સત્યવ્રત અને પવિત્ર છું.
એવમુક્ત્વા તુ વૈદેહી પરિક્રમ્ય હુતાશનમ્। વિવેશ જ્વલનં દીપ્તં નિઃશઙ્કેનાન્તરાત્મના
આ રીતે બોલીને વૈદેહીએ અગ્નિની પરિક્રમા કરી અને નિર્ભય મનથી તેજસ્વી અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો.
જનશ્ચ સુમહાંસ્તત્ર બાલવૃદ્ધસમાકુલઃ। દદર્શ મૈથિલીં દીપ્તાં પ્રવિશન્તીં હુતાશનમ્
ત્યાં ભીડમાં નાના બાળકો અને વડીલો ભેગા હતા, તેઓએ તેજસ્વી માઇથિલીને અગ્નિમાં પ્રવેશતી જોઈ.
સા તપ્તનવહેમાભા તપ્તકાઞ્ચનભૂષણા। પપાત જ્વલનં દીપ્તં સર્વલોકસ્ય સંનિધૌ
તેઓએ જોઈ કે સીતાજી તાજા પીગળેલા સોનાની જેમ તેજસ્વી અને સોનાના આભૂષણોથી શોભાયમાન બની, બધાના સમક્ષ અગ્નિમાં પડી ગઈ.
દદૃશુસ્તાં વિશાલાક્ષીં પતન્તીં હવ્યવાહનમ્। સીતાં સર્વાણિ રૂપાણિ રુક્મવેદિનિભાં તદા
બધાએ વિશાળ નેત્રોવાળી, સોનાની જેમ ઝગમગતી સીતાને અગ્નિમાં પડતી જોઈ.
દદૃશુસ્તાં મહાભાગાં પ્રવિશન્તીં હુતાશનમ્। ઋષયો દેવગન્ધર્વા યજ્ઞે પૂર્ણાહુતીમિવ
ઋષિઓ અને દેવગંધર્વોએ પણ એ મહાભાગ્યવંતી સીતાને યજ્ઞમાં પૂર્ણ આહુતિ સમાન અગ્નિમાં પ્રવેશતી જોઈ.
પ્રચુક્રુશુઃ સ્ત્રિયઃ સર્વાસ્તાં દૃષ્ટ્વા હવ્યવાહને। પતન્તીં સંસ્કૃતાં મન્ત્રૈર્વસોર્ધારામિવાધ્વરે
બધી સ્ત્રીઓએ, મંત્રોથી પવિત્ર થયેલી ઘૃતધારાની જેમ, સીતાને અગ્નિમાં પડતી જોઈને ઉદ્વેગથી રડવાનું શરૂ કર્યું.
દદૃશુસ્તાં ત્રયો લોકા દેવગન્ધર્વદાનવાઃ। શપ્તાં પતન્તીં નિરયે ત્રિદિવાદ્ દેવતામિવ
ત્રણે લોકના દેવો, ગંધર્વો અને દાનવો — બધાએ શાપગ્રસ્ત અને સ્વર્ગમાંથી પતિત દેવતાને જેવું લાગે તેમ, સીતાને નરકમાં પડતી જોઈ.
તસ્યામગ્નિં વિશન્ત્યાં તુ હાહેતિ વિપુલઃ સ્વનઃ। રક્ષસાં વાનરાણાં ચ સમ્બભૂવાદ્ભુતોપમઃ
જ્યારે સીતાજી અગ્નિમાં પ્રવેશી, ત્યારે રાક્ષસો અને વાનરો તરફથી 'હાય હાય' નો મોટો અને આશ્ચર્યજનક રોદન ઉઠ્યો.
thumb|સપ્તદશાધિકશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે સપ્તદશાધિકશતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રદ્ધાવાન વાલ્મીકી રામાયણના યુદ્ધકાંડના સત્તર સો સત્તરમા સર્ગને સાંભળો.
તતો હિ દુર્મના રામઃ શ્રુત્વૈવં વદતાં ગિરઃ । દધ્યૌ મુહૂર્તં ધર્માત્મા બાષ્પવ્યાકુલલોચનઃ
પછી રામ, જે દુઃખી મનથી એ વચન સાંભળી રહ્યા હતા, થોડો સમય વિચારી રહ્યા, અને તેમની આંખોમાં આંસુ ભરાઈ આવ્યા.
તતો વૈશ્રવણો રાજા યમશ્ચ પિતૃભિઃ સહ । સહસ્રાક્ષશ્ચ દેવેશો વરુણશ્ચ જલેશ્વરઃ
પછી વૈશ્વરાણ રાજા, યમરાજ પોતાના પિતૃઓ સાથે, દેવોના રાજા ઇન્દ્ર અને જળના સ્વામી વરુણ ત્યાં આવ્યા.
ષડર્ધનયનઃ શ્રીમાન્મહાદેવો વૃષધ્વજઃ । કર્તા સર્વસ્ય લોકસ્ય બ્રહ્મા બ્રહ્મવિદાં વરઃ
ત્રણે આંખો ધરાવનારા, મહિમાવંત મહાદેવ, વૃષભધ્વજ, અને સર્વ જગતના સર્જનહાર બ્રહ્મા, બ્રહ્મવિદ્યા જાણનારા શ્રેષ્ઠ, એ બધા ત્યાં હાજર હતા.
એતે સર્વે સમાગમ્ય વિમાનૈઃ સૂર્યસન્નિભૈઃ । આગમ્ય નગરીં લઙ્કામ્ અભિજગ્મુશ્ચ રાઘવમ્
આ બધા દેવતાઓ એકઠા થયા, સૂર્ય જેવાં તેજસ્વી વિમાનોમાં બેસીને લંકાનગરીએ આવ્યા અને રાઘવ પાસે પહોંચ્યા.
તતઃ સહસ્તાભરણાન્ પ્રગૃહ્ય વિપુલાન્ ભુજાન્ । અબ્રુવંસ્ત્રિદશશ્રૈષ્ઠાઃ પ્રાઞ્જલિં રાઘવં સ્થિતમ્
પછી હજારો આભૂષણોથી શોભતા, વિશાળ ભુજાવાળા, દેવતાઓના શ્રેષ્ઠોએ હાથ જોડીને ઉભેલા રાઘવને કહ્યું.
કર્તા સર્વસ્ય લોકસ્ય શ્રેષ્ઠો જ્ઞાનવિદાં વિભુઃ । ઉપેક્ષસે કથં સીતામ્ પતન્તીં હવ્યવાહને
હે સર્વ જગતના સર્જનહાર અને જ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ, તું સીતાજીને અગ્નિમાં પડતી જોઈને કેમ અવગણના કરે છે?
કથં દેવગણશ્રેષ્ઠમ્ આત્માનં નાવબુધ્યસે । ઋતધામા વસુઃ પૂર્વમ્ વસૂનાં ત્વં પ્રજાપતિઃ
હે દેવસમૂહના શ્રેષ્ઠ, તું પોતાને ઓળખતો કેમ નથી? તું સત્યધારી વસુ છે, પ્રાચીન વસુઓનો પણ તું પ્રજાપતિ છે.
ત્રયાણાં ત્વં હિ લોકાનામ્ આદિકર્તા સ્વયંપ્રભુ: । રુદ્રાણામષ્ટમો રુદ્રઃ સાધ્યાનામસિ પઞ્ચમઃ । અશ્વિનૌ ચાપિ તે કર્ણૌ ચન્દ્રસૂર્યૌ ચ ચક્ષુષી
તું ત્રણેય લોકનો મૂળ સર્જનહાર અને સ્વયંપ્રભુ છે; તું રુદ્રોમાં આઠમો રુદ્ર, સાધ્યોમાં પાંચમો છે; અશ્વિનીકુમારો તારા કાન છે અને ચંદ્રસૂર્ય તારી આંખો છે.
અન્તે ચાદૌ ચ લોકાનામ્ દૃશ્યસે ત્વં પરન્તપ । ઉપેક્ષસે ચ વૈદેહીમ્ માનુષઃ પ્રાકૃતો યથા
લોકોના આરંભે અને અંતે તું દેખાય છે, હે શત્રુઓને દહન કરનાર; છતાં તું વૈદેહીને સામાન્ય મનુષ્યની જેમ અવગણે છે.
ઇત્યુક્તો લોકપાલૈસ્તૈઃ સ્વામી લોકસ્ય રાઘવઃ । અબ્રવીત્રિદશશ્રેષ્ઠાન્ રામો ધર્મભૃતાં વરઃ
લોકપાલોએ આ રીતે કહ્યાના પછી, સર્વ જગતના સ્વામી રાઘવ, ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ એવા રામે દેવતાઓના શ્રેષ્ઠોને ઉત્તર આપ્યો.
આત્માનં માનુષં મન્યે રામં દશરથાત્મજમ્ । યોઽહં યસ્ય યતશ્ચાહમ્ ભગવાંસ્તદ્ બ્રવીતુ મે
હું પોતાને મનુષ્ય, દશરથપુત્ર રામ માનું છું; હું કોણ છું, કેવો છું, એ ભગવાન મને કહો.
ઇતિ બ્રુવન્તં કાકુત્સ્થમ્ બ્રહ્મા બ્રહ્મવિદાં વરઃ । અબ્રવીચ્છૃણુ મે રામ સત્યં સત્યપરાક્રમ
કાકુત્સ્થએ આવું બોલતાં, બ્રહ્મવિદ્યા જાણનારા શ્રેષ્ઠ બ્રહ્માએ કહ્યું: 'હે રામ, સત્યપરાક્રમી, મારું સાંભળ.'
ભવાન્ નારાયણો દેવઃ શ્રીમાંશ્ચક્રાયુધઃ પ્રભુઃ। એકશૃઙ્ગો વરાહસ્ત્વમ્ ભૂતભવ્યસપત્નજિત્
તું નારાયણ દેવ છે, મહિમાવંત, ચક્રધારી પ્રભુ છે; તું એકશૃંગી વરાહ છે, ભૂત, ભવિષ્ય અને શત્રુઓનો વિજયી છે.
અક્ષરં બ્રહ્મ સત્યં ચ મધ્યે ચાન્તે ચ રાઘવ । લોકાનાં ત્વં પરો ધર્મો વિષ્વક્સેનશ્ચતુર્ભુજઃ
તું અક્ષર બ્રહ્મ, સત્ય, મધ્ય અને અંતે રહેનાર રાઘવ છે; તું લોકનો પરમ ધર્મ, વિશ્વક્ષેન, ચતુર્ભુજ છે.
શાર્ઙ્ગધન્વા હૃષીકેશઃ પુરુષઃ પુરુષોત્તમઃ । અજિતઃ ખડ્ગધૃદ્વિષ્ણુઃ કૃષ્ણશ્ચૈવ બૃહદ્બલઃ
તું શારંગધારી, હૃષીકેશ, પુરુષ અને પુરુષોત્તમ છે; અજિત, ખડગધારી વિષ્ણુ, કૃષ્ણ અને બૃહદ્બલ પણ તું જ છે.
સેનાનીર્ગ્રામણીશ્ચ ત્વમ્ બુદ્ધિઃ સત્ત્વં ક્ષમા દમઃ । પ્રભવશ્ચાપ્યયશ્ચ ત્વમ્ ઉપેન્દ્રો મધુસૂદનઃ
તું સેના નાયક, ગામનો આગવો, બુદ્ધિ, સત્વ, ક્ષમા, દમ, ઉત્પત્તિ અને લય છે; તું ઉપેન્દ્ર અને મધુસૂદન છે.
ઇન્દ્રકર્મા મહેન્દ્રસ્ત્વમ્ પદ્મનાભો રણાન્તકૃત્ । શરણ્યં શરણં ચ ત્વામ્ આહુર્દિવ્યા મહર્ષયઃ
તું ઇન્દ્ર જેવા કાર્યો કરનાર મહેન્દ્ર, પદ્મનાભ અને યુદ્ધનો અંત લાવનાર છે; દિવ્ય મહર્ષિઓ તને આશ્રય અને શરણ કહે છે.
સહસ્રશૃઙ્ગો વેદાત્મા શતશીર્ષો મહર્ષભઃ । ત્વં ત્રયાણાં હિ લોકાનામ્ આદિકર્તા સ્વયમ્પ્રભુઃ
તું હજારો શૃંગો ધરાવનાર, વેદમય, સો માથાવાળો મહારષભ છે; તું ત્રણેય લોકનો મૂળ સર્જનહાર અને સ્વયંપ્રભુ છે.
સિદ્ધાનામપિ સાધ્યાનામ્ આશ્રયશ્ચાસિ પૂર્વજઃ । ત્વં યજ્ઞસ્ત્વં વષટ્કારઃ ત્વમોઙ્કારઃ પરાત્પરઃ
તું સિદ્ધ અને સાધ્ય દેવતાઓનો આધાર અને પ્રાચીન છે; તું યજ્ઞ, 'વષટ્' ઉચ્ચાર અને 'ઑમ્' ધ્વનિ, સર્વથી પરમ છે.