ઇતિ બ્રુવન્તી રુદતી બાષ્પગદ્ગદભાષિણી। ઉવાચ લક્ષ્મણં સીતા દીનં ધ્યાનપરાયણમ્
આ રીતે બોલતી, રડતી અને આંસુઓથી અવાજ તૂટી ગયેલી સીતાએ, ધ્યાનમાં લીન અને દુઃખી લક્ષ્મણને સંબોધન કર્યું.
ચિતાં મે કુરુ સૌમિત્રે વ્યસનસ્યાસ્ય ભેષજમ્। મિથ્યાપવાદોપહતા નાહં જીવિતુમુત્સહે
હે સૌમિત્ર, મારા માટે ચિતા તૈયાર કરો; આ દુઃખનો ઉપાય એ જ છે. ખોટા દોષારોપણથી દુઃખી થઈને હવે હું જીવવા અસમર્થ છું.
અપ્રીતેન ગુણૈર્ભર્ત્રા ત્યક્તાયા જનસંસદિ। યા ક્ષમા મે ગતિર્ગન્તું પ્રવેક્ષ્યે હવ્યવાહનમ્
મારા ગુણોથી અસંતોષી પતિએ મને બધાની સામે ત્યજી દીધી, તો હવે મારા માટે બીજો માર્ગ ક્યાં રહ્યો? હું અગ્નિમાં પ્રવેશી જઈશ.
એવમુક્તસ્તુ વૈદેહ્યા લક્ષ્મણઃ પરવીરહા। અમર્ષવશમાપન્નો રાઘવં સમુદૈક્ષત
વૈદેહીએ આ રીતે કહ્યું ત્યારે, દુશ્મનોના વિનાશક લક્ષ્મણ ક્રોધથી ભરાઈને રાઘવ તરફ તાકીને જોયું.
સ વિજ્ઞાય મનશ્છન્દં રામસ્યાકારસૂચિતમ્। ચિતાં ચકાર સૌમિત્રિર્મતે રામસ્ય વીર્યવાન્
રામના ચહેરા પરથી મનની ઇચ્છા જાણી, વીર સૌમિત્રે રામની today પ્રમાણે ચિતા તૈયાર કરી.
નહિ રામં તદા કશ્ચિત્ કાલાન્તકયમોપમમ્। અનુનેતુમથો વક્તું દ્રષ્ટું વાપ્યશકત્ સુહૃત્
એ સમયે, રામ જે કાળાંતક જેવા ભયાનક લાગતા હતા, એમને કોઈ મિત્ર સમજાવી શક્યો નહીં, એમને કંઈ કહી શક્યો નહીં, કે એમને જોઈ પણ શક્યો નહીં.
અધોમુખં સ્થિતં રામં તતઃ કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્। ઉપાવર્તત વૈદેહી દીપ્યમાનં હુતાશનમ્
પછી, માથું નમાવેલા રામની પરિક્રમા કરીને વૈદેહી તેજસ્વી અગ્નિ તરફ આગળ વધ્યાં.
પ્રણમ્ય દૈવતેભ્યશ્ચ બ્રાહ્મણેભ્યશ્ચ મૈથિલી। બદ્ધાઞ્જલિપુટા ચેદમુવાચાગ્નિસમીપતઃ
મૈથિલી એ હાથ જોડીને દેવતાઓ અને બ્રાહ્મણોને વંદન કર્યું અને અગ્નિના નજીક ઊભી રહીને બોલી:
યથા મે હૃદયં નિત્યં નાપસર્પતિ રાઘવાત્। તથા લોકસ્ય સાક્ષી માં સર્વતઃ પાતુ પાવકઃ
મારું હૃદય કદી રાઘવથી દૂર ગયું નથી, એ રીતે સર્વના સાક્ષી અગ્નિ મને સર્વે દિશામાં રક્ષે.
યથા માં શુદ્ધચારિત્રાં દુષ્ટાં જાનાતિ રાઘવઃ। તથા લોકસ્ય સાક્ષી માં સર્વતઃ પાતુ પાવકઃ
જેમ રાઘવ મને શુદ્ધ ચાલચાલન હોવા છતાં દુષ્ટ માને છે, તેમ સર્વના સાક્ષી અગ્નિ મને સર્વે દિશામાં રક્ષે.
કર્મણા મનસા વાચા યથા નાતિચરામ્યહમ્। રાઘવં સર્વધર્મજ્ઞં તથા માં પાતુ પાવકઃ
કર્મ, મન કે વાણીથી મેં કદી પણ સર્વધર્મ જાણનારા રાઘવનું ઉલ્લંઘન કર્યું નથી, એ રીતે અગ્નિ મને રક્ષે.
આદિત્યો ભગવાન્ વાયુર્દિશશ્ચન્દ્રસ્તથૈવ ચ। અહશ્ચાપિ તથા સંધ્યે રાત્રિશ્ચ પૃથિવી તથા। યથાન્યેઽપિ વિજાનન્તિ તથા ચારિત્રસંયુતામ્
સૂર્યદેવ, વાયુદેવ, દિશાઓ, ચંદ્ર, દિવસ, સંધ્યા, રાત્રિ અને પૃથ્વી — અને બીજા બધા પણ જાણે છે કે હું સદા સત્યવ્રત અને પવિત્ર છું.
એવમુક્ત્વા તુ વૈદેહી પરિક્રમ્ય હુતાશનમ્। વિવેશ જ્વલનં દીપ્તં નિઃશઙ્કેનાન્તરાત્મના
આ રીતે બોલીને વૈદેહીએ અગ્નિની પરિક્રમા કરી અને નિર્ભય મનથી તેજસ્વી અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો.
જનશ્ચ સુમહાંસ્તત્ર બાલવૃદ્ધસમાકુલઃ। દદર્શ મૈથિલીં દીપ્તાં પ્રવિશન્તીં હુતાશનમ્
ત્યાં ભીડમાં નાના બાળકો અને વડીલો ભેગા હતા, તેઓએ તેજસ્વી માઇથિલીને અગ્નિમાં પ્રવેશતી જોઈ.
સા તપ્તનવહેમાભા તપ્તકાઞ્ચનભૂષણા। પપાત જ્વલનં દીપ્તં સર્વલોકસ્ય સંનિધૌ
તેઓએ જોઈ કે સીતાજી તાજા પીગળેલા સોનાની જેમ તેજસ્વી અને સોનાના આભૂષણોથી શોભાયમાન બની, બધાના સમક્ષ અગ્નિમાં પડી ગઈ.
દદૃશુસ્તાં વિશાલાક્ષીં પતન્તીં હવ્યવાહનમ્। સીતાં સર્વાણિ રૂપાણિ રુક્મવેદિનિભાં તદા
બધાએ વિશાળ નેત્રોવાળી, સોનાની જેમ ઝગમગતી સીતાને અગ્નિમાં પડતી જોઈ.
દદૃશુસ્તાં મહાભાગાં પ્રવિશન્તીં હુતાશનમ્। ઋષયો દેવગન્ધર્વા યજ્ઞે પૂર્ણાહુતીમિવ
ઋષિઓ અને દેવગંધર્વોએ પણ એ મહાભાગ્યવંતી સીતાને યજ્ઞમાં પૂર્ણ આહુતિ સમાન અગ્નિમાં પ્રવેશતી જોઈ.
પ્રચુક્રુશુઃ સ્ત્રિયઃ સર્વાસ્તાં દૃષ્ટ્વા હવ્યવાહને। પતન્તીં સંસ્કૃતાં મન્ત્રૈર્વસોર્ધારામિવાધ્વરે
બધી સ્ત્રીઓએ, મંત્રોથી પવિત્ર થયેલી ઘૃતધારાની જેમ, સીતાને અગ્નિમાં પડતી જોઈને ઉદ્વેગથી રડવાનું શરૂ કર્યું.
દદૃશુસ્તાં ત્રયો લોકા દેવગન્ધર્વદાનવાઃ। શપ્તાં પતન્તીં નિરયે ત્રિદિવાદ્ દેવતામિવ
ત્રણે લોકના દેવો, ગંધર્વો અને દાનવો — બધાએ શાપગ્રસ્ત અને સ્વર્ગમાંથી પતિત દેવતાને જેવું લાગે તેમ, સીતાને નરકમાં પડતી જોઈ.
તસ્યામગ્નિં વિશન્ત્યાં તુ હાહેતિ વિપુલઃ સ્વનઃ। રક્ષસાં વાનરાણાં ચ સમ્બભૂવાદ્ભુતોપમઃ
જ્યારે સીતાજી અગ્નિમાં પ્રવેશી, ત્યારે રાક્ષસો અને વાનરો તરફથી 'હાય હાય' નો મોટો અને આશ્ચર્યજનક રોદન ઉઠ્યો.
thumb|સપ્તદશાધિકશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે સપ્તદશાધિકશતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રદ્ધાવાન વાલ્મીકી રામાયણના યુદ્ધકાંડના સત્તર સો સત્તરમા સર્ગને સાંભળો.
તતો હિ દુર્મના રામઃ શ્રુત્વૈવં વદતાં ગિરઃ । દધ્યૌ મુહૂર્તં ધર્માત્મા બાષ્પવ્યાકુલલોચનઃ
પછી રામ, જે દુઃખી મનથી એ વચન સાંભળી રહ્યા હતા, થોડો સમય વિચારી રહ્યા, અને તેમની આંખોમાં આંસુ ભરાઈ આવ્યા.
તતો વૈશ્રવણો રાજા યમશ્ચ પિતૃભિઃ સહ । સહસ્રાક્ષશ્ચ દેવેશો વરુણશ્ચ જલેશ્વરઃ
પછી વૈશ્વરાણ રાજા, યમરાજ પોતાના પિતૃઓ સાથે, દેવોના રાજા ઇન્દ્ર અને જળના સ્વામી વરુણ ત્યાં આવ્યા.
ષડર્ધનયનઃ શ્રીમાન્મહાદેવો વૃષધ્વજઃ । કર્તા સર્વસ્ય લોકસ્ય બ્રહ્મા બ્રહ્મવિદાં વરઃ
ત્રણે આંખો ધરાવનારા, મહિમાવંત મહાદેવ, વૃષભધ્વજ, અને સર્વ જગતના સર્જનહાર બ્રહ્મા, બ્રહ્મવિદ્યા જાણનારા શ્રેષ્ઠ, એ બધા ત્યાં હાજર હતા.
એતે સર્વે સમાગમ્ય વિમાનૈઃ સૂર્યસન્નિભૈઃ । આગમ્ય નગરીં લઙ્કામ્ અભિજગ્મુશ્ચ રાઘવમ્
આ બધા દેવતાઓ એકઠા થયા, સૂર્ય જેવાં તેજસ્વી વિમાનોમાં બેસીને લંકાનગરીએ આવ્યા અને રાઘવ પાસે પહોંચ્યા.
તતઃ સહસ્તાભરણાન્ પ્રગૃહ્ય વિપુલાન્ ભુજાન્ । અબ્રુવંસ્ત્રિદશશ્રૈષ્ઠાઃ પ્રાઞ્જલિં રાઘવં સ્થિતમ્
પછી હજારો આભૂષણોથી શોભતા, વિશાળ ભુજાવાળા, દેવતાઓના શ્રેષ્ઠોએ હાથ જોડીને ઉભેલા રાઘવને કહ્યું.
કર્તા સર્વસ્ય લોકસ્ય શ્રેષ્ઠો જ્ઞાનવિદાં વિભુઃ । ઉપેક્ષસે કથં સીતામ્ પતન્તીં હવ્યવાહને
હે સર્વ જગતના સર્જનહાર અને જ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ, તું સીતાજીને અગ્નિમાં પડતી જોઈને કેમ અવગણના કરે છે?
કથં દેવગણશ્રેષ્ઠમ્ આત્માનં નાવબુધ્યસે । ઋતધામા વસુઃ પૂર્વમ્ વસૂનાં ત્વં પ્રજાપતિઃ
હે દેવસમૂહના શ્રેષ્ઠ, તું પોતાને ઓળખતો કેમ નથી? તું સત્યધારી વસુ છે, પ્રાચીન વસુઓનો પણ તું પ્રજાપતિ છે.
ત્રયાણાં ત્વં હિ લોકાનામ્ આદિકર્તા સ્વયંપ્રભુ: । રુદ્રાણામષ્ટમો રુદ્રઃ સાધ્યાનામસિ પઞ્ચમઃ । અશ્વિનૌ ચાપિ તે કર્ણૌ ચન્દ્રસૂર્યૌ ચ ચક્ષુષી
તું ત્રણેય લોકનો મૂળ સર્જનહાર અને સ્વયંપ્રભુ છે; તું રુદ્રોમાં આઠમો રુદ્ર, સાધ્યોમાં પાંચમો છે; અશ્વિનીકુમારો તારા કાન છે અને ચંદ્રસૂર્ય તારી આંખો છે.
અન્તે ચાદૌ ચ લોકાનામ્ દૃશ્યસે ત્વં પરન્તપ । ઉપેક્ષસે ચ વૈદેહીમ્ માનુષઃ પ્રાકૃતો યથા
લોકોના આરંભે અને અંતે તું દેખાય છે, હે શત્રુઓને દહન કરનાર; છતાં તું વૈદેહીને સામાન્ય મનુષ્યની જેમ અવગણે છે.