પૃથક્સ્ત્રીણાં પ્રચારેણ જાતિં ત્વં પરિશઙ્કસે। પરિત્યજૈનાં શઙ્કાં તુ યદિ તેઽહં પરીક્ષિતા
બીજી સ્ત્રીઓના વર્તનને જોઈને તમે મારા સ્વભાવમાં શંકા કરો છો; પણ જો તમે મને પરખી લીધી છું, તો હવે આ શંકા છોડો.
યદહં ગાત્રસંસ્પર્શં ગતાસ્મિ વિવશા પ્રભો। કામકારો ન મે તત્ર દૈવં તત્રાપરાધ્યતિ
હે પ્રભુ, જ્યારે હું પરાધીન થઈને બીજાના સ્પર્શમાં ગઈ, એમાં મારી ઈચ્છા નહોતી; તેમાં દોષ તો ભાગ્યનો છે, મારો નથી.
મદધીનં તુ યત્ તન્મે હૃદયં ત્વયિ વર્તતે। પરાધીનેષુ ગાત્રેષુ કિં કરિષ્યામ્યનીશ્વરી
પણ મારું મન, જે મારા કાબૂમાં છે, એ તો તમારી સાથે જ છે; અને જે શરીર બીજાના અધિકારમાં હતું, તેમાં હું બેચારી શું કરી શકું?
સહ સંવૃદ્ધભાવેન સંસર્ગેણ ચ માનદ। યદિ તેઽહં ન વિજ્ઞાતા હતા તેનાસ્મિ શાશ્વતમ્
હે માનદાતા, જો લાંબા સમયના સંબંધ અને સહવાસ છતાં પણ તમે મને ઓળખી શક્યા નથી, તો હું તો સાચે જ હંમેશ માટે ખોવાઈ ગઈ.
પ્રેષિતસ્તે મહાવીરો હનુમાનવલોકકઃ। લઙ્કાસ્થાહં ત્વયા રાજન્ કિં તદા ન વિસર્જિતા
તમે મહાવીર હનુમાનને મને જોવા મોકલ્યા હતા; જ્યારે હું લંકામાં હતી, હે રાજા, ત્યારે જ તમે મને કેમ છોડ્યા નહોતા?
પ્રત્યક્ષં વાનરસ્યાસ્ય તદ્વાક્યસમનન્તરમ્। ત્વયા સંત્યક્તયા વીર ત્યક્તં સ્યાજ્જીવિતં મયા
હે વીર, જો વાનરનું સીધું સંદેશ મળ્યા પછી પણ તમે મને ત્યજી દઈ હોત, તો હું તો તરત જ પોતાનું જીવન ત્યજી દેત.
ન વૃથા તે શ્રમોઽયં સ્યાત્ સંશયે ન્યસ્ય જીવિતમ્। સુહૃજ્જનપરિક્લેશો ન ચાયં વિફલસ્તવ
ત્યારે તમારો આ પરિશ્રમ વ્યર્થ ન જાત, કેમ કે હું મારા જીવનને આ શંકા પર મૂકી દેત; અને તમારા મિત્રોનો દુઃખ પણ નિષ્ફળ ન જાત.
ત્વયા તુ નૃપશાર્દૂલ રોષમેવાનુવર્તતા। લઘુનેવ મનુષ્યેણ સ્ત્રીત્વમેવ પુરસ્કૃતમ્
પણ હે રાજશાર્દૂલ, તમે તો માત્ર રોષને જ અનુસરીને, સામાન્ય માણસની જેમ મારા સ્ત્રીપણને આગળ રાખ્યું છે.
અપદેશેન જનકાન્નોત્પત્તિર્વસુધાતલાત્। મમ વૃત્તં ચ વૃત્તજ્ઞ બહુ તે ન પુરસ્કૃતમ્
મારા જનક અને ધરતીમાંથી જન્મને તમે અવગણ્યા છે, અને મારું વર્તન જાણતા હોવા છતાં પણ તેને મહત્વ આપ્યું નથી.
ન પ્રમાણીકૃતઃ પાણિર્બાલ્યે મમ નિપીડિતઃ। મમ ભક્તિશ્ચ શીલં ચ સર્વં તે પૃષ્ઠતઃ કૃતમ્
મારા બાળપણમાં મારા હાથનું યોગ્ય રીતે પાણિગ્રહણ થયું નથી, અને મારું ભક્તિ અને સ્વભાવ—બધું જ તમે પૃષ્ઠભૂમિમાં મૂકી દીધું છે.
ઇતિ બ્રુવન્તી રુદતી બાષ્પગદ્ગદભાષિણી। ઉવાચ લક્ષ્મણં સીતા દીનં ધ્યાનપરાયણમ્
આ રીતે બોલતી, રડતી અને આંસુઓથી અવાજ તૂટી ગયેલી સીતાએ, ધ્યાનમાં લીન અને દુઃખી લક્ષ્મણને સંબોધન કર્યું.
ચિતાં મે કુરુ સૌમિત્રે વ્યસનસ્યાસ્ય ભેષજમ્। મિથ્યાપવાદોપહતા નાહં જીવિતુમુત્સહે
હે સૌમિત્ર, મારા માટે ચિતા તૈયાર કરો; આ દુઃખનો ઉપાય એ જ છે. ખોટા દોષારોપણથી દુઃખી થઈને હવે હું જીવવા અસમર્થ છું.
અપ્રીતેન ગુણૈર્ભર્ત્રા ત્યક્તાયા જનસંસદિ। યા ક્ષમા મે ગતિર્ગન્તું પ્રવેક્ષ્યે હવ્યવાહનમ્
મારા ગુણોથી અસંતોષી પતિએ મને બધાની સામે ત્યજી દીધી, તો હવે મારા માટે બીજો માર્ગ ક્યાં રહ્યો? હું અગ્નિમાં પ્રવેશી જઈશ.
એવમુક્તસ્તુ વૈદેહ્યા લક્ષ્મણઃ પરવીરહા। અમર્ષવશમાપન્નો રાઘવં સમુદૈક્ષત
વૈદેહીએ આ રીતે કહ્યું ત્યારે, દુશ્મનોના વિનાશક લક્ષ્મણ ક્રોધથી ભરાઈને રાઘવ તરફ તાકીને જોયું.
સ વિજ્ઞાય મનશ્છન્દં રામસ્યાકારસૂચિતમ્। ચિતાં ચકાર સૌમિત્રિર્મતે રામસ્ય વીર્યવાન્
રામના ચહેરા પરથી મનની ઇચ્છા જાણી, વીર સૌમિત્રે રામની today પ્રમાણે ચિતા તૈયાર કરી.
નહિ રામં તદા કશ્ચિત્ કાલાન્તકયમોપમમ્। અનુનેતુમથો વક્તું દ્રષ્ટું વાપ્યશકત્ સુહૃત્
એ સમયે, રામ જે કાળાંતક જેવા ભયાનક લાગતા હતા, એમને કોઈ મિત્ર સમજાવી શક્યો નહીં, એમને કંઈ કહી શક્યો નહીં, કે એમને જોઈ પણ શક્યો નહીં.
અધોમુખં સ્થિતં રામં તતઃ કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્। ઉપાવર્તત વૈદેહી દીપ્યમાનં હુતાશનમ્
પછી, માથું નમાવેલા રામની પરિક્રમા કરીને વૈદેહી તેજસ્વી અગ્નિ તરફ આગળ વધ્યાં.
પ્રણમ્ય દૈવતેભ્યશ્ચ બ્રાહ્મણેભ્યશ્ચ મૈથિલી। બદ્ધાઞ્જલિપુટા ચેદમુવાચાગ્નિસમીપતઃ
મૈથિલી એ હાથ જોડીને દેવતાઓ અને બ્રાહ્મણોને વંદન કર્યું અને અગ્નિના નજીક ઊભી રહીને બોલી:
યથા મે હૃદયં નિત્યં નાપસર્પતિ રાઘવાત્। તથા લોકસ્ય સાક્ષી માં સર્વતઃ પાતુ પાવકઃ
મારું હૃદય કદી રાઘવથી દૂર ગયું નથી, એ રીતે સર્વના સાક્ષી અગ્નિ મને સર્વે દિશામાં રક્ષે.
યથા માં શુદ્ધચારિત્રાં દુષ્ટાં જાનાતિ રાઘવઃ। તથા લોકસ્ય સાક્ષી માં સર્વતઃ પાતુ પાવકઃ
જેમ રાઘવ મને શુદ્ધ ચાલચાલન હોવા છતાં દુષ્ટ માને છે, તેમ સર્વના સાક્ષી અગ્નિ મને સર્વે દિશામાં રક્ષે.
કર્મણા મનસા વાચા યથા નાતિચરામ્યહમ્। રાઘવં સર્વધર્મજ્ઞં તથા માં પાતુ પાવકઃ
કર્મ, મન કે વાણીથી મેં કદી પણ સર્વધર્મ જાણનારા રાઘવનું ઉલ્લંઘન કર્યું નથી, એ રીતે અગ્નિ મને રક્ષે.
આદિત્યો ભગવાન્ વાયુર્દિશશ્ચન્દ્રસ્તથૈવ ચ। અહશ્ચાપિ તથા સંધ્યે રાત્રિશ્ચ પૃથિવી તથા। યથાન્યેઽપિ વિજાનન્તિ તથા ચારિત્રસંયુતામ્
સૂર્યદેવ, વાયુદેવ, દિશાઓ, ચંદ્ર, દિવસ, સંધ્યા, રાત્રિ અને પૃથ્વી — અને બીજા બધા પણ જાણે છે કે હું સદા સત્યવ્રત અને પવિત્ર છું.
એવમુક્ત્વા તુ વૈદેહી પરિક્રમ્ય હુતાશનમ્। વિવેશ જ્વલનં દીપ્તં નિઃશઙ્કેનાન્તરાત્મના
આ રીતે બોલીને વૈદેહીએ અગ્નિની પરિક્રમા કરી અને નિર્ભય મનથી તેજસ્વી અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો.
જનશ્ચ સુમહાંસ્તત્ર બાલવૃદ્ધસમાકુલઃ। દદર્શ મૈથિલીં દીપ્તાં પ્રવિશન્તીં હુતાશનમ્
ત્યાં ભીડમાં નાના બાળકો અને વડીલો ભેગા હતા, તેઓએ તેજસ્વી માઇથિલીને અગ્નિમાં પ્રવેશતી જોઈ.
સા તપ્તનવહેમાભા તપ્તકાઞ્ચનભૂષણા। પપાત જ્વલનં દીપ્તં સર્વલોકસ્ય સંનિધૌ
તેઓએ જોઈ કે સીતાજી તાજા પીગળેલા સોનાની જેમ તેજસ્વી અને સોનાના આભૂષણોથી શોભાયમાન બની, બધાના સમક્ષ અગ્નિમાં પડી ગઈ.
દદૃશુસ્તાં વિશાલાક્ષીં પતન્તીં હવ્યવાહનમ્। સીતાં સર્વાણિ રૂપાણિ રુક્મવેદિનિભાં તદા
બધાએ વિશાળ નેત્રોવાળી, સોનાની જેમ ઝગમગતી સીતાને અગ્નિમાં પડતી જોઈ.
દદૃશુસ્તાં મહાભાગાં પ્રવિશન્તીં હુતાશનમ્। ઋષયો દેવગન્ધર્વા યજ્ઞે પૂર્ણાહુતીમિવ
ઋષિઓ અને દેવગંધર્વોએ પણ એ મહાભાગ્યવંતી સીતાને યજ્ઞમાં પૂર્ણ આહુતિ સમાન અગ્નિમાં પ્રવેશતી જોઈ.
પ્રચુક્રુશુઃ સ્ત્રિયઃ સર્વાસ્તાં દૃષ્ટ્વા હવ્યવાહને। પતન્તીં સંસ્કૃતાં મન્ત્રૈર્વસોર્ધારામિવાધ્વરે
બધી સ્ત્રીઓએ, મંત્રોથી પવિત્ર થયેલી ઘૃતધારાની જેમ, સીતાને અગ્નિમાં પડતી જોઈને ઉદ્વેગથી રડવાનું શરૂ કર્યું.
દદૃશુસ્તાં ત્રયો લોકા દેવગન્ધર્વદાનવાઃ। શપ્તાં પતન્તીં નિરયે ત્રિદિવાદ્ દેવતામિવ
ત્રણે લોકના દેવો, ગંધર્વો અને દાનવો — બધાએ શાપગ્રસ્ત અને સ્વર્ગમાંથી પતિત દેવતાને જેવું લાગે તેમ, સીતાને નરકમાં પડતી જોઈ.
તસ્યામગ્નિં વિશન્ત્યાં તુ હાહેતિ વિપુલઃ સ્વનઃ। રક્ષસાં વાનરાણાં ચ સમ્બભૂવાદ્ભુતોપમઃ
જ્યારે સીતાજી અગ્નિમાં પ્રવેશી, ત્યારે રાક્ષસો અને વાનરો તરફથી 'હાય હાય' નો મોટો અને આશ્ચર્યજનક રોદન ઉઠ્યો.