રોષેણ મહતાવિષ્ટાઃ પીડયન્ મિથિલાં પુરીમ્। તતઃ સંવત્સરે પૂર્ણે ક્ષયં યાતાનિ સર્વશઃ
મોટા ગુસ્સાથી ભરાઈને, એ રાજાઓએ મિથિલા શહેરને બહુ પીડા આપી. આખું વર્ષ પૂરું થતાં, એમના બધા સાધનો ખતમ થઈ ગયા.
સાધનાનિ મુનિશ્રેષ્ઠ તતોઽહં ભૃશદુઃખિતઃ। તતો દેવગણાન્ સર્વાંસ્તપસાહં પ્રસાદયમ્
હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, ત્યારબાદ હું ખૂબ દુઃખી થયો. પછી મેં તપસ્યા કરીને બધા દેવતાઓને પ્રસન્ન કર્યા.
દદુશ્ચ પરમપ્રીતાશ્ચતુરંગબલં સુરાઃ। તતો ભગ્ના નૃપતયો હન્યમાના દિશો યયુઃ
દેવતાઓ અત્યંત આનંદિત થઈને ચાર વિભાગવાળી સેના આપી. પછી હારેલા રાજાઓ મારાતા દિશા-દિશામાં ભાગી ગયા.
અવીર્યા વીર્યસંદિગ્ધાઃ સામાત્યાઃ પાપકારિણઃ। તદેતન્મુનિશાર્દૂલ ધનુઃ પરમભાસ્વરમ્
હવે, જે રાજાઓ બળહીન હતા, જેમની શક્તિ શંકાસ્પદ હતી અને જે પોતાના મંત્રીઓ સાથે દુષ્કર્મો કરતા હતા—હે મહામુની, એ જ તેજસ્વી ધનુષ્ય છે.
રામલક્ષ્મણયોશ્ચાપિ દર્શયિષ્યામિ સુવ્રત। યદ્યસ્ય ધનુષો રામઃ કુર્યાદારોપણં મુને। સુતામયોનિજાં સીતાં દદ્યાં દાશરથેરહમ્
હે ધીરવ્રત, હું આ ધનુષ્ય રામ અને લક્ષ્મણને બતાવીશ. જો રામ એ ધનુષ્ય ચડાવી શકે, તો હું દશરથપુત્રને મારી ગર્ભવિના જન્મેલી પુત્રી સીતા આપી દઈશ.
thumb|સપ્તષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે સપ્તષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૧-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડનો સડસઠમો સર્ગ સાંભળો.
જનકસ્ય વચઃ શ્રુત્વા વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ। ધનુર્દર્શય રામાય ઇતિ હોવાચ પાર્થિવમ્
જનકના વચન સાંભળી મહામુનિ વિશ્વામિત્રએ રાજાને કહ્યું: 'રામને એ ધનુષ્ય બતાવો.'
તતઃ સ રાજા જનકઃ સચિવાન્ વ્યાદિદેશ હ। ધનુરાનીયતાં દિવ્યં ગન્ધમાલ્યાનુલેપિતમ્
પછી રાજા જનકે પોતાના મંત્રીઓને આદેશ આપ્યો: 'સુગંધિત ફૂલો અને માળાથી શોભિત એ દિવ્ય ધનુષ્ય લાવો.'
જનકેન સમાદિષ્ટાઃ સચિવાઃ પ્રાવિશન્ પુરમ્। તદ્ધનુઃ પુરતઃ કૃત્વા નિર્જગ્મુરમિતૌજસઃ
જનકના આદેશથી મંત્રીઓ શહેરમાં ગયા અને એ ધનુષ્ય આગળ રાખીને, એ શક્તિશાળી લોકો બહાર આવ્યા.
નૃણાં શતાનિ પઞ્ચાશદ્ વ્યાયતાનાં મહાત્મનામ્। મઞ્જૂષામષ્ટચક્રાં તાં સમૂહુસ્તે કથંચન
પાંચ હજાર બલવાન પુરુષોએ મહેનતપૂર્વક એ આઠ ચકડી મોટી પેટી કઈ રીતેક ખસેડી.
તામાદાય સુમઞ્જૂષામાયસીં યત્ર તદ્ધનુઃ। સુરોપમં તે જનકમૂચુર્નૃપતિમન્ત્રિણઃ
એ સારી રીતે બનાવેલી લોખંડની પેટી, જેમાં ધનુષ્ય હતું, લઈને, દેવતાસમાન એ મંત્રીઓએ રાજા જનકને કહ્યું.
ઇદં ધનુર્વરં રાજન્ પૂજિતં સર્વરાજભિઃ। મિથિલાધિપ રાજેન્દ્ર દર્શનીયં યદીચ્છસિ
'રાજન, આ ઉત્તમ ધનુષ્ય છે, જેને બધા રાજાઓએ પૂજ્યું છે. હે મિથિલાનાથ, જો ઇચ્છો તો એનું દર્શન કરો.'
તેષાં નૃપો વચઃ શ્રુત્વા કૃતાઞ્જલિરભાષત। વિશ્વામિત્રં મહાત્માનં તાવુભૌ રામલક્ષ્મણૌ
મંત્રીઓના વચન સાંભળી, રાજાએ હાથ જોડીને મહાત્મા વિશ્વામિત્ર અને બંને રામ-લક્ષ્મણને સંબોધ્યા.
ઇદં ધનુર્વરં બ્રહ્મઞ્જનકૈરભિપૂજિતમ્। રાજભિશ્ચ મહાવીર્યૈરશક્તૈઃ પૂરિતં તદા
'હે બ્રાહ્મણ, આ ઉત્તમ ધનુષ્ય જનકવંશ અને પરાક્રમી રાજાઓએ પૂજ્યું છે, પણ એ સમયે કોઈ તેને ચડાવી શક્યા નહોતા.'
નૈતત્ સુરગણાઃ સર્વે સાસુરા ન ચ રાક્ષસાઃ। ગન્ધર્વયક્ષપ્રવરાઃ સકિન્નરમહોરગાઃ
'દેવતાઓ, અસુરો, રાક્ષસો, તથા સર્વોત્તમ ગંધર્વ, યક્ષ, કિન્નર અને મહાનાગો પણ આ ધનુષ્ય ચડાવી શક્યા નથી.'
ક્વ ગતિર્માનુષાણાં ચ ધનુષોઽસ્ય પ્રપૂરણે। આરોપણે સમાયોગે વેપને તોલને તથા
'પછી મનુષ્યો માટે તો આ ધનુષ્ય ચડાવવું, દોરડું ચડાવવું, વાળવું કે ઉંચકવું શક્ય જ ક્યાં છે?'
તદેતદ્ ધનુષાં શ્રેષ્ઠમાનીતં મુનિપુંગવ। દર્શયૈતન્મહાભાગ અનયો રાજપુત્રયોઃ
'હે મુનિશ્રેષ્ઠ, આ શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય લાવવામાં આવ્યું છે. હે ભાગ્યશાળી, આ બંને રાજકુમારોને એ બતાવો.'
વિશ્વામિત્રઃ સરામસ્તુ શ્રુત્વા જનકભાષિતમ્। વત્સ રામ ધનુઃ પશ્ય ઇતિ રાઘવમબ્રવીત્
જનકના વચન સાંભળી, વિશ્વામિત્રએ રામને કહ્યું: 'બાળક રામ, આ ધનુષ્ય જો.'
મહર્ષેર્વચનાદ્ રામો યત્ર તિષ્ઠતિ તદ્ધનુઃ। મઞ્જૂષાં તામપાવૃત્ય દૃષ્ટ્વા ધનુરથાબ્રવીત્
મહર્ષિના આજ્ઞાથી રામ એ ધનુષ્ય જ્યાં હતું ત્યાં ગયા, પેટી ખોલી, ધનુષ્ય જોયું અને બોલ્યા.
ઇદં ધનુર્વરં દિવ્યં સંસ્પૃશામીહ પાણિના। યત્નવાંશ્ચ ભવિષ્યામિ તોલને પૂરણેઽપિ વા
'આ ઉત્તમ દિવ્ય ધનુષ્ય હું હાથથી સ્પર્શીશ. તેને ઉંચકવામાં અને દોરડું ચડાવવામાં પણ પુરેપુરો પ્રયત્ન કરીશ.'
બાઢમિત્યબ્રવીદ્ રાજા મુનિશ્ચ સમભાષત। લીલયા સ ધનુર્મધ્યે જગ્રાહ વચનાન્મુનેઃ
રાજાએ કહ્યું, 'જેમ તમારું કહેવું તેમ,' અને મુનિએ પણ સંમતિ આપી. પછી મુનિના કહેવા પર રાજાએ સરળતાથી ધનુષ્યને મધ્યમાં પકડી લીધું.
પશ્યતાં નૃસહસ્રાણાં બહૂનાં રઘુનન્દનઃ। આરોપયત્ સ ધર્માત્મા સલીલમિવ તદ્ધનુઃ
હજારો માણસોની નજર સામે, રઘુકુલના આનંદ રામે, જે ધર્મપ્રિય છે, એ ધનુષ્યને પાણી જેવી સરળતાથી ચડાવી દીધું.
આરોપયિત્વા મૌર્વીં ચ પૂરયામાસ તદ્ધનુઃ। તદ્ બભઞ્જ ધનુર્મધ્યે નરશ્રેષ્ઠો મહાયશાઃ
રામે ધનુષ્ય પર તાંતણ ચડાવીને તેને પૂરેપૂરું ખેંચ્યું; પછી એ મહાન પ્રતિષ્ઠાવાળા શ્રેષ્ઠ પુરુષે એ ધનુષ્યને વચ્ચે તોડી નાખ્યું.
તસ્ય શબ્દો મહાનાસીન્નિર્ઘાતસમનિઃસ્વનઃ। ભૂમિકમ્પશ્ચ સુમહાન્ પર્વતસ્યેવ દીર્યતઃ
એ ધનુષ્ય તૂટતાં જ ભયાનક અવાજ થયો, જે વીજળીના ગર્જનાની જેમ લાગતો હતો; અને ધરતી પણ એટલી જોરથી કંપી ઉઠી, જાણે કોઈ પહાડ તૂટી રહ્યો હોય.
નિપેતુશ્ચ નરાઃ સર્વે તેન શબ્દેન મોહિતાઃ। વર્જયિત્વા મુનિવરં રાજાનં તૌ ચ રાઘવૌ
એ અવાજથી બધા લોકો હકબક્કા થઈને પડી ગયા—માત્ર મહામુનિ, રાજા અને રઘુકુલના બંને પુત્રો સિવાય.
પ્રત્યાશ્વસ્તે જને તસ્મિન્ રાજા વિગતસાધ્વસઃ। ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યં વાક્યજ્ઞો મુનિપુંગવમ્
જ્યારે લોકો ફરી શાંત થયા, ત્યારે રાજાએ ડર છોડીને, હાથ જોડીને, વાણીના જાણકાર એવા શ્રેષ્ઠ મુનિને કહ્યું.
ભગવન્ દૃષ્ટવીર્યો મે રામો દશરથાત્મજઃ। અત્યદ્ભુતમચિન્ત્યં ચ અતર્કિતમિદં મયા
ભગવાન, મેં દશરથપુત્ર રામનું બળ જોઈ લીધું છે; આ તો ખરેખર અદ્ભુત, કલ્પનાથી પણ પર છે, અને મારી આશા કરતાં ઘણું વધારે છે.
જનકાનાં કુલે કીર્તિમાહરિષ્યતિ મે સુતા। સીતા ભર્તારમાસાદ્ય રામં દશરથાત્મજમ્
મારી દીકરી સીતા, દશરથપુત્ર રામને પતિ રૂપે પામી, જનકકુળનું નામ ઉજ્જવળ કરશે.
મમ સત્યા પ્રતિજ્ઞા સા વીર્યશુલ્કેતિ કૌશિક। સીતા પ્રાણૈર્બહુમતા દેયા રામાય મે સુતા
હે કૌશિક, મારી પ્રતિજ્ઞા હવે સાચી થઈ: 'સીતા બળથી જીતવાની છે.' મારી દીકરી, જે મને જીવથી પણ વધુ પ્રિય છે, એ હવે રામને અપાય છે.
ભવતોઽનુમતે બ્રહ્મન્ શીઘ્રં ગચ્છન્તુ મન્ત્રિણઃ। મમ કૌશિક ભદ્રં તે અયોધ્યાં ત્વરિતા રથૈઃ
તમારી સંમતિથી, હે બ્રાહ્મણ, મારા મંત્રીઓ ઝડપથી, હે કૌશિક, તમને શુભકામનાઓ, રથમાં ચઢીને અયોધ્યા જાય.